1
00:00:00,256 --> 00:00:02,820
Kalomel, czyli chlorek rtęci 1

2
00:00:02,920 --> 00:00:06,305
jeszcze na początku XX wieku był uważany

3
00:00:06,405 --> 00:00:08,446
za substancję leczniczą.

4
00:00:08,704 --> 00:00:10,686
Powszechnie sądzono, że rtęć 

5
00:00:10,786 --> 00:00:12,648
świetnie oczyszcza organizm 

6
00:00:12,748 --> 00:00:14,590
wywoływała bowiem biegunki.

7
00:00:15,360 --> 00:00:18,064
Kalomel był stosowany nawet u niemowląt

8
00:00:18,164 --> 00:00:21,936
na kolki i obolałe dziąsła w trakcie ząbkowania.

9
00:00:22,068 --> 00:00:24,729
Niezwykle popularny proszek Teethina 

10
00:00:24,829 --> 00:00:27,806
doktora Moffeta, zawierający między innymi

11
00:00:27,906 --> 00:00:30,370
właśnie kalomel, miał być panaceum 

12
00:00:30,470 --> 00:00:32,764
na różne dziecięce dolegliwości.

13
00:00:33,024 --> 00:00:35,976
Dopiero po latach wykazano, że u leczonych 

14
00:00:36,076 --> 00:00:39,167
nim dzieci występowały objawy zatrucia rtęcią

15
00:00:39,424 --> 00:00:42,695
takie, jak swędzące wysypki, silne bóle dłoni

16
00:00:42,795 --> 00:00:45,720
i stóp, rozdrażnienie, opóźnienie rozwoju

17
00:00:45,820 --> 00:00:47,615
czy wczesne nadciśnienie.

18
00:00:59,904 --> 00:01:03,488
Farmacja, medycyna, rolnictwo, jubilerstwo

19
00:01:03,744 --> 00:01:06,551
przemysł metalurgiczny, pirotechniczny, 

20
00:01:06,651 --> 00:01:08,765
budowlany, spożywczy, chemiczny

21
00:01:08,865 --> 00:01:10,274
i wiele innych.

22
00:01:10,445 --> 00:01:13,447
Czy jest jakiś obszar działalności człowieka 

23
00:01:13,547 --> 00:01:15,938
gdzie nie natknęlibyśmy się na sole?

24
00:01:16,544 --> 00:01:18,848
Pewnie ciężko byłoby taki znaleźć.

25
00:01:19,104 --> 00:01:20,205
No właśnie.

26
00:01:20,384 --> 00:01:23,090
Jeśli więc jakieś soli nam brakuje

27
00:01:23,190 --> 00:01:26,494
aby coś konkretnego wyprodukować, zabarwić

28
00:01:26,594 --> 00:01:30,110
wyleczyć, czy stworzyć, skąd taką sól wziąć?

29
00:01:31,136 --> 00:01:33,158
Musimy się zastanowić, z czego

30
00:01:33,258 --> 00:01:35,737
ten związek chemiczny się składa.

31
00:01:36,256 --> 00:01:38,304
Każda sól to dwie części:

32
00:01:38,816 --> 00:01:40,608
atom lub atomy metalu

33
00:01:40,864 --> 00:01:42,656
czasami grupa NH4

34
00:01:43,168 --> 00:01:46,496
i reszta kwasowa, czyli to, co zostaje z kwasu

35
00:01:46,752 --> 00:01:48,544
po oderwaniu atomów wodoru.

36
00:01:49,312 --> 00:01:53,115
Na przykład chlorek sodu, NaCl, to atom sodu

37
00:01:53,215 --> 00:01:56,267
i atom chloru, czyli reszta kwasowa 

38
00:01:56,367 --> 00:01:58,769
kwasu chlorowodorowego, HCl.

39
00:01:59,296 --> 00:02:02,025
Sód możemy uzyskać, biorąc jako substrat

40
00:02:02,125 --> 00:02:04,159
na przykład wodorotlenek sodu

41
00:02:04,977 --> 00:02:08,477
a chlor - sięgając po kwas chlorowodorowy.

42
00:02:09,280 --> 00:02:11,424
Reakcję kwasu z wodorotlenkiem

43
00:02:11,524 --> 00:02:13,887
już zapisywaliśmy w innej lekcji.

44
00:02:14,144 --> 00:02:16,388
Ma ona swoją specjalną nazwę:

45
00:02:16,488 --> 00:02:18,501
reakcja zobojętniania.

46
00:02:18,857 --> 00:02:20,640
Kombinujemy jednak dalej.

47
00:02:20,800 --> 00:02:23,401
Jaki jeszcze substrat zawierający sód 

48
00:02:23,501 --> 00:02:25,501
moglibyśmy wykorzystać?

49
00:02:26,082 --> 00:02:29,198
Zamiast wodorotlenku sodu możemy wziąć

50
00:02:29,298 --> 00:02:33,598
 tlenek sodu lub sam sód.

51
00:02:35,904 --> 00:02:39,232
A jak dostarczyć beztlenową resztę kwasową

52
00:02:39,332 --> 00:02:41,230
czyli w tym wypadku chlor?

53
00:02:41,792 --> 00:02:44,004
Zamiast kwasu chlorowodorowego 

54
00:02:44,104 --> 00:02:47,265
możemy wykorzystać na przykład gazowy chlor.

55
00:02:48,448 --> 00:02:51,495
Teoria teorią, ale nie każda z substancji 

56
00:02:51,595 --> 00:02:54,076
po lewej stronie, będzie reagowała 

57
00:02:54,176 --> 00:02:55,453
z każdą po prawej.

58
00:02:55,872 --> 00:02:59,047
I tak kwas chlorowodorowy reaguje z każdą 

59
00:02:59,147 --> 00:03:02,890
z substancji z lewego słupka, ale chlor nie jest

60
00:03:02,990 --> 00:03:04,865
już tak aktywny jak kwas 

61
00:03:04,965 --> 00:03:07,127
i przereaguje tylko z sodem.

62
00:03:08,160 --> 00:03:10,720
Jak to będzie wyglądało w zapisie reakcji?

63
00:03:11,232 --> 00:03:13,779
Pierwsza to reakcja wodorotlenku sodu

64
00:03:13,879 --> 00:03:15,583
z kwasem chlorowodorowym.

65
00:03:15,840 --> 00:03:19,047
W jej wyniku powstaje chlorek sodu NaCl

66
00:03:19,147 --> 00:03:22,221
a grupa -OH i wodór z kwasu łączą się 

67
00:03:22,321 --> 00:03:23,774
w cząsteczkę wody.

68
00:03:24,800 --> 00:03:27,104
Drugi sposób na otrzymanie naszej soli

69
00:03:27,360 --> 00:03:29,664
to reakcja tlenku sodu z kwasem.

70
00:03:31,712 --> 00:03:33,662
Mamy tu takie same produkty

71
00:03:33,762 --> 00:03:36,527
jak w reakcji wyżej, czyli sól i wodę.

72
00:03:37,088 --> 00:03:40,208
Aby uzgodnić tę reakcję dopisujemy 

73
00:03:40,308 --> 00:03:42,975
dwójkę przed NaCl i przed HCl.

74
00:03:44,000 --> 00:03:47,840
Teraz trzecia reakcja, czyli Na + HCl.

75
00:03:48,864 --> 00:03:53,728
Oprócz NaCl powstanie tu nie woda, a wodór.

76
00:03:53,984 --> 00:03:56,174
Pamiętajmy, że występuje on zawsze 

77
00:03:56,274 --> 00:03:58,336
w postaci dwuatomowych cząsteczek

78
00:03:58,848 --> 00:04:01,485
musimy więc dopisać dwójki 

79
00:04:01,585 --> 00:04:04,222
przed kwasem, solą i sodem.

80
00:04:04,736 --> 00:04:07,808
Ostatnia reakcja to reakcja sodu z chlorem.

81
00:04:09,344 --> 00:04:11,904
Nie ma tu ani wodoru, ani tlenu.

82
00:04:12,160 --> 00:04:14,464
W jej wyniku powstaje tylko sól.

83
00:04:16,256 --> 00:04:18,815
Dopisujemy dwie dwójki i...

84
00:04:19,067 --> 00:04:21,885
ufff, zapis otrzymywania chlorku sodu

85
00:04:21,985 --> 00:04:24,958
czterema metodami zakończony pomyślnie.

86
00:04:26,265 --> 00:04:28,287
Mamy tu jednak mały haczyk.

87
00:04:28,543 --> 00:04:30,853
Reakcja metalu z kwasem zachodzi

88
00:04:30,953 --> 00:04:32,894
tylko dla aktywnych metali.

89
00:04:33,151 --> 00:04:36,670
Są to na przykład wszystkie metale pierwszej 

90
00:04:36,770 --> 00:04:38,782
i drugiej grupy. Dlaczego?

91
00:04:39,295 --> 00:04:41,855
Ponieważ metale mają różną aktywność.

92
00:04:42,111 --> 00:04:44,671
Jedne bardziej lubią być w związkach

93
00:04:44,927 --> 00:04:46,719
inne - w formie metalicznej.

94
00:04:47,231 --> 00:04:50,036
Widzisz teraz szereg aktywności metali.

95
00:04:50,136 --> 00:04:52,086
Znajduje się w nim też wodór

96
00:04:52,186 --> 00:04:53,893
 który metalem nie jest.

97
00:04:53,993 --> 00:04:56,835
To jednak właśnie wodór musi być wypchnięty

98
00:04:56,935 --> 00:04:59,458
z cząsteczki kwasu, aby w jego miejsce 

99
00:04:59,558 --> 00:05:01,054
mógł wejść atom metalu.

100
00:05:01,673 --> 00:05:04,325
Te metale, które w szeregu znajdują się 

101
00:05:04,425 --> 00:05:06,942
nad wodorem, są od niego aktywniejsze.

102
00:05:07,199 --> 00:05:09,744
To znaczy że w konfrontacji z wodorem

103
00:05:09,844 --> 00:05:12,318
ten pierwiastek zajmie jego miejsce.

104
00:05:12,575 --> 00:05:14,695
Metale pod wodorem są od niego 

105
00:05:14,795 --> 00:05:16,865
mniej aktywne. Innymi słowy są 

106
00:05:16,965 --> 00:05:19,595
mniej zainteresowane miejscówką wodoru 

107
00:05:19,695 --> 00:05:20,765
od niego samego.

108
00:05:21,279 --> 00:05:24,863
Te metale nie reagują z kwasami. No, prawie.

109
00:05:24,963 --> 00:05:27,070
Ale tym "prawie" będziesz się zajmować 

110
00:05:27,170 --> 00:05:29,448
jeśli wybierzesz się na rozszerzoną chemię 

111
00:05:29,548 --> 00:05:30,847
w szkole średniej.

112
00:05:31,263 --> 00:05:33,532
W reakcji 'metal plus niemetal' 

113
00:05:33,632 --> 00:05:36,649
przy otrzymywaniu bromków, chlorków, jodków

114
00:05:36,749 --> 00:05:39,621
czy fluorków, będą występować cząsteczki 

115
00:05:39,721 --> 00:05:42,883
dwuatomowe, bo w takiej formie te pierwiastki

116
00:05:42,983 --> 00:05:44,817
występują w stanie wolnym.

117
00:05:45,087 --> 00:05:48,156
Jeśli natomiast będziemy otrzymywać siarczki

118
00:05:48,256 --> 00:05:50,354
kwas siarkowodorowy zastąpi tu 

119
00:05:50,454 --> 00:05:51,963
po prostu atom siarki.

120
00:05:53,791 --> 00:05:56,863
Zróbmy jeszcze jedną taką przekrojówkę

121
00:05:57,119 --> 00:05:59,981
i otrzymajmy wszystkimi poznanymi metodami

122
00:06:00,081 --> 00:06:01,512
bromek magnezu.

123
00:06:01,983 --> 00:06:06,591
Z lewej strony schematu umieszczamy Mg(OH)2

124
00:06:07,359 --> 00:06:13,920
MgO i Mg. Z prawej kwas bromowodorowy 

125
00:06:14,020 --> 00:06:15,830
i cząsteczkowy brom.

126
00:06:16,319 --> 00:06:18,367
Podobnie jak w poprzednim przykładzie

127
00:06:18,623 --> 00:06:21,951
kwas reaguje z każdą substancją z lewej strony

128
00:06:22,975 --> 00:06:25,748
a brom tylko z metalicznym magnezem.

129
00:06:26,047 --> 00:06:29,055
Może teraz Ty przejmiesz pałeczkę i zapiszesz

130
00:06:29,155 --> 00:06:32,113
równania tych czterech reakcji? Jak skończysz

131
00:06:32,213 --> 00:06:33,726
pomogę Ci je sprawdzić.

132
00:06:36,799 --> 00:06:39,359
Już? To czas na sprawdzenie.

133
00:06:39,615 --> 00:06:42,431
Tak wyglądają reakcje zapisane przeze mnie.

134
00:06:42,687 --> 00:06:45,367
Zatrzymaj film i dokładnie porównaj 

135
00:06:45,467 --> 00:06:46,782
swój zapis z moim.

136
00:06:50,111 --> 00:06:52,159
A teraz zabawa na wyrywki.

137
00:06:52,415 --> 00:06:54,775
Uzupełnimy sobie kilka reakcji.

138
00:06:54,875 --> 00:06:56,485
Z boku mamy cały czas 

139
00:06:56,585 --> 00:06:58,557
schemat otrzymywania NaCl.

140
00:06:59,071 --> 00:07:01,669
Polecam Ci zrobienie sobie takiej pomocy

141
00:07:01,769 --> 00:07:03,920
podczas sprawdzianu czy kartkówki.

142
00:07:04,020 --> 00:07:06,750
Oczywiście nie przed nią, tylko w trakcie.

143
00:07:07,775 --> 00:07:10,388
W pierwszej reakcji brakuje nam czegoś

144
00:07:10,488 --> 00:07:13,861
co przereaguje z wapniem dając fluorek wapnia.

145
00:07:14,175 --> 00:07:17,247
Będzie to oczywiście cząsteczkowy fluor

146
00:07:17,759 --> 00:07:19,784
ponieważ gdybyśmy w to miejsce 

147
00:07:19,884 --> 00:07:22,110
zamiast niemetalu chcieli dać kwas

148
00:07:22,879 --> 00:07:25,436
to powstałby jeszcze wodór.

149
00:07:25,536 --> 00:07:28,815
W drugiej reakcji to właśnie wodór 

150
00:07:28,915 --> 00:07:32,291
nam powstaje, będzie więc to reakcja

151
00:07:32,391 --> 00:07:33,885
metalu z kwasem.

152
00:07:34,200 --> 00:07:36,959
W soli naszym metalem jest magnez

153
00:07:37,215 --> 00:07:39,430
więc to właśnie o niego chodzi.

154
00:07:40,869 --> 00:07:42,848
Nie zgadza nam się tu jeszcze

155
00:07:42,948 --> 00:07:45,646
liczba atomów jodu i wodoru, musimy więc

156
00:07:45,746 --> 00:07:47,445
 dopisać dwójkę przed HI.

157
00:07:47,816 --> 00:07:50,270
W trzeciej reakcji powstaje nam

158
00:07:50,370 --> 00:07:53,259
cząsteczka wody. Będzie więc chodzić 

159
00:07:53,359 --> 00:07:55,844
o reakcję wodorotlenku z kwasem 

160
00:07:55,944 --> 00:07:58,156
albo tlenku metalu z kwasem.

161
00:07:58,276 --> 00:08:01,023
W naszym przypadku będzie to KOH.

162
00:08:01,142 --> 00:08:03,744
W tej reakcji wszystko się zgadza.

163
00:08:06,911 --> 00:08:09,215
Czas na sprawdzian ostateczny.

164
00:08:09,471 --> 00:08:11,630
Napisz samodzielnie, wszystkimi 

165
00:08:11,730 --> 00:08:14,460
poznanymi metodami, reakcję otrzymywania 

166
00:08:14,560 --> 00:08:15,723
siarczku potasu.

167
00:08:16,127 --> 00:08:18,677
Kiedy skończysz, wznów film i sprawdź

168
00:08:18,777 --> 00:08:19,870
jak Ci poszło.

169
00:08:22,775 --> 00:08:25,033
Już? To sprawdzamy.

170
00:08:25,855 --> 00:08:28,597
Pamiętaj, że ważna jest tu każda liczba.

171
00:08:28,697 --> 00:08:31,878
Sprawdź dokładnie. Jeśli cokolwiek jest inaczej

172
00:08:31,978 --> 00:08:33,533
zastanów się, dlaczego.

173
00:08:34,886 --> 00:08:37,976
I na koniec jeszcze mała uzupełnianka.

174
00:08:41,215 --> 00:08:44,031
Zapisane? To pokazuję rozwiązanie.

175
00:08:44,543 --> 00:08:47,318
W trzeciej reakcji, zamiast tlenku wapnia

176
00:08:47,418 --> 00:08:49,918
mogliśmy też wziąć jego wodorotlenek.

177
00:08:50,338 --> 00:08:52,511
Jeśli nie do końca Ci się udało 

178
00:08:52,611 --> 00:08:53,900
to nie poddawaj się.

179
00:08:54,000 --> 00:08:56,262
Pisanie reakcji otrzymywania soli 

180
00:08:56,362 --> 00:08:57,771
wymaga trochę wprawy.

181
00:09:01,695 --> 00:09:04,802
Sole beztlenowe można otrzymać w reakcjach:

182
00:09:04,902 --> 00:09:07,518
wodorotlenku z kwasem, tlenku metalu 

183
00:09:07,618 --> 00:09:09,427
z kwasem, metalu z kwasem 

184
00:09:09,527 --> 00:09:11,165
lub metalu i niemetalu.

185
00:09:11,522 --> 00:09:15,007
Pamiętaj, nie każdy metal reaguje z kwasem.

186
00:09:15,299 --> 00:09:18,079
Możesz sobie pomóc, rozrysowując schemat.

187
00:09:18,179 --> 00:09:21,718
Nasz przykład został rozpisany dla NaCl.

188
00:09:24,223 --> 00:09:27,245
Jeśli znasz kogoś, dla kogo otrzymywanie soli

189
00:09:27,345 --> 00:09:29,343
to twardy orzech do zgryzienia

190
00:09:29,642 --> 00:09:33,221
powiedz mu o tym filmie i o Pi-stacji.