1
00:00:00,946 --> 00:00:05,219
Zdarzyło ci się kiedyś rozkładać matrioszki?

2
00:00:05,376 --> 00:00:08,048
Charakterystyczną cechą tych rosyjskich

3
00:00:08,148 --> 00:00:11,238
drewnianych lalek, przypominających kształtem

4
00:00:11,339 --> 00:00:15,041
przysadziste kręgle jest to, że jedna mieści się

5
00:00:15,141 --> 00:00:18,687
w drugiej, a ta w kolejnej i jeszcze większej.

6
00:00:19,456 --> 00:00:21,944
Poza rozmiarem wszystkie są jednak 

7
00:00:22,044 --> 00:00:23,807
do siebie bardzo podobne.

8
00:00:24,576 --> 00:00:26,616
Można powiedzieć, że tworzą 

9
00:00:26,716 --> 00:00:28,159
szereg homologiczny.

10
00:00:28,672 --> 00:00:31,392
Węglowodory są takimi chemicznymi 

11
00:00:31,492 --> 00:00:33,999
matrioszkami, a o ich szeregach 

12
00:00:34,099 --> 00:00:37,308
homologicznych opowiemy Ci w tej lekcji.

13
00:00:47,872 --> 00:00:50,433
W innych filmach poznaliśmy już 

14
00:00:50,533 --> 00:00:53,503
węglowodory nasycone, zwane alkanami.

15
00:00:53,760 --> 00:00:56,430
Dziś pomówimy o ich nienasyconych 

16
00:00:56,530 --> 00:00:58,880
kuzynach: alkenach i alkinach.

17
00:00:59,799 --> 00:01:03,475
Główną różnicą między alkanami, alkenami 

18
00:01:03,575 --> 00:01:06,478
i alkinami jest obecność lub brak 

19
00:01:06,578 --> 00:01:09,834
wiązań wielokrotnych między tworzącymi

20
00:01:09,934 --> 00:01:12,445
ich cząsteczki atomami węgla.

21
00:01:13,216 --> 00:01:16,158
Wśród węglowodorów nienasyconych mamy 

22
00:01:16,258 --> 00:01:19,515
alkeny, które posiadają przynajmniej jedno

23
00:01:19,616 --> 00:01:23,569
wiązanie podwójne oraz alkiny, które posiadają

24
00:01:23,669 --> 00:01:26,838
przynajmniej jedno wiązanie potrójne.

25
00:01:27,552 --> 00:01:29,959
Żeby utworzyć wiązanie wielokrotne

26
00:01:30,059 --> 00:01:31,621
w cząsteczce muszą być 

27
00:01:31,721 --> 00:01:33,694
przynajmniej dwa atomy węgla

28
00:01:34,720 --> 00:01:38,048
Przyjrzyjmy się w pierwszej kolejności alkenom.

29
00:01:38,560 --> 00:01:41,440
Ustaliliśmy, że szereg homologiczny 

30
00:01:41,540 --> 00:01:44,078
zaczyna się od węglowodoru zawierającego 

31
00:01:44,178 --> 00:01:46,086
dwa atomy węgla. 

32
00:01:46,520 --> 00:01:48,153
Etenu.

33
00:01:48,544 --> 00:01:50,828
Pamiętajmy o wiązaniu podwójnym

34
00:01:50,928 --> 00:01:52,383
między atomami węgla

35
00:01:53,664 --> 00:01:56,095
Oraz o tym, że każdy węgiel 

36
00:01:56,195 --> 00:01:58,271
wyciąga po cztery łapki.

37
00:01:58,528 --> 00:02:01,600
Dwie z nich zajmuje wiązanie podwójne

38
00:02:01,725 --> 00:02:03,988
a do pozostałych dwóch

39
00:02:04,209 --> 00:02:06,592
przyłączają się atomy wodoru.

40
00:02:11,840 --> 00:02:16,913
Wzór sumaryczny etenu to C2H4

41
00:02:17,984 --> 00:02:21,056
a jego nazwa zwyczajowa to etylen.

42
00:02:22,080 --> 00:02:24,896
Analogicznie zapiszemy wzór propenu.

43
00:02:25,152 --> 00:02:28,480
Ten węglowodór zawiera 3 atomy węgla

44
00:02:32,064 --> 00:02:35,514
z których 2 łączymy wiązaniem podwójnym.

45
00:02:35,614 --> 00:02:38,585
Drugie wiązanie jest pojedyncze.

46
00:02:38,780 --> 00:02:42,560
Od każdego z węgli odchodzą cztery łapki.

47
00:02:45,009 --> 00:02:47,424
Ten węgiel ma już 3

48
00:02:47,936 --> 00:02:50,433
więc brakuje nam jeszcze jednej...

49
00:02:50,533 --> 00:02:54,079
ten ma już dwie, a więc brakuje jeszcze dwóch...

50
00:02:54,592 --> 00:02:57,152
I... uzupełniamy je wodorami.

51
00:02:57,408 --> 00:02:59,968
Jeden, drugi

52
00:03:00,224 --> 00:03:02,784
trzeci, czwarty

53
00:03:02,884 --> 00:03:04,104
piąty

54
00:03:04,204 --> 00:03:05,753
i... szósty.

55
00:03:07,648 --> 00:03:13,024
Propen ma więc wzór sumaryczny C3H6.

56
00:03:13,792 --> 00:03:16,664
Łatwo zauważyć, że liczba atomów wodoru

57
00:03:16,764 --> 00:03:19,935
jest 2 razy większa niż liczba atomów węgla.

58
00:03:20,704 --> 00:03:23,516
Czy potrafisz samodzielnie stworzyć wzór 

59
00:03:23,616 --> 00:03:25,311
i nazwę kolejnego alkenu?

60
00:03:28,640 --> 00:03:31,919
Jest to buten. Ma 4 atomy węgla

61
00:03:32,019 --> 00:03:35,254
jedno wiązanie podwójne i wzór sumaryczny

62
00:03:35,354 --> 00:03:38,112
C4H8. Brawo!

63
00:03:41,952 --> 00:03:43,744
Przejdźmy teraz do alkinów.

64
00:03:44,000 --> 00:03:47,598
Pierwszy z nich, etyn, zwany potocznie

65
00:03:47,698 --> 00:03:51,620
acetylenem, zawiera 2 atomy węgla 

66
00:03:52,091 --> 00:03:56,209
połączone ze sobą wiązaniem potrójnym

67
00:03:56,499 --> 00:03:59,606
a do czwartej wolnej łapki każdy 

68
00:03:59,706 --> 00:04:03,709
z atomów węgla przyłącza po jednym wodorze.

69
00:04:04,224 --> 00:04:08,832
Mamy więc wzór sumaryczny C2H2.

70
00:04:11,136 --> 00:04:16,545
Kolejny, propyn, ma trzy atomy węgla

71
00:04:17,280 --> 00:04:20,382
z których tylko dwa łączą się wiązaniem

72
00:04:20,482 --> 00:04:23,422
potrójnym, a pozostałe - pojedynczym.

73
00:04:24,543 --> 00:04:27,615
I tutaj również pamiętamy, że każdy węgiel

74
00:04:27,715 --> 00:04:30,846
wyciąga cztery łapki. Ten ma już jedną.

75
00:04:30,946 --> 00:04:34,992
Dorysowujemy jeszcze trzy.

76
00:04:36,575 --> 00:04:39,068
Ten ma już 4

77
00:04:39,295 --> 00:04:42,367
a więc nie dorysowujemy mu żadnego wodoru.

78
00:04:42,514 --> 00:04:45,697
Ten ma już 3, więc musimy uzupełnić 

79
00:04:45,797 --> 00:04:47,742
jeszcze jednym wodorem.

80
00:04:48,078 --> 00:04:54,911
Mamy więc wzór sumaryczny C3H4.

81
00:04:55,423 --> 00:04:57,714
Potrafisz samodzielnie zapisać 

82
00:04:57,814 --> 00:05:00,030
nazwę i wzór kolejnego alkinu?

83
00:05:03,103 --> 00:05:07,711
Jest to butyn o wzorze sumarycznym C4H6.

84
00:05:09,503 --> 00:05:12,387
Podobnie jak to było w alkanach 

85
00:05:12,487 --> 00:05:15,646
wzory sumaryczne dla poszczególnych

86
00:05:15,903 --> 00:05:18,246
alkenów i alkinów możemy podać 

87
00:05:18,346 --> 00:05:20,766
stosując tak zwane wzory ogólne.

88
00:05:21,791 --> 00:05:24,606
Jeżeli przyjmiemy, że liczbę atomów węgla 

89
00:05:24,706 --> 00:05:27,184
w takim wzorze oznaczymy jako n 

90
00:05:27,284 --> 00:05:31,728
to dla alkenów przyjmie on postać CnH2n

91
00:05:31,828 --> 00:05:36,125
a dla alkinów CnH2n minus 2.

92
00:05:41,572 --> 00:05:44,663
Nazwy i wzory pierwszych pięciu alkenów 

93
00:05:44,763 --> 00:05:46,861
i alkinów trzeba zapamiętać.

94
00:05:46,961 --> 00:05:48,745
Pomoże Ci nasza plansza.

95
00:05:48,845 --> 00:05:52,140
Wydrukuj ją i wklej do zeszytu.

96
00:05:56,863 --> 00:05:59,554
Jak podobały ci się nasze matrioszki?

97
00:05:59,654 --> 00:06:02,232
Mam nadzieję, że bardzo i jeszcze odwiedzisz 

98
00:06:02,332 --> 00:06:06,074
nas na kanale Pistacja.tv i poznasz z nami 

99
00:06:06,174 --> 00:06:08,124
inne chemiczne zagadnienia.