1
00:00:01,536 --> 00:00:03,982
Za najbardziej zasolony zbiornik wodny

2
00:00:04,183 --> 00:00:06,318
uważa się powszechnie Morze Martwe

3
00:00:06,418 --> 00:00:08,604
w którym w każdym kilogramie wody

4
00:00:08,704 --> 00:00:12,544
znajduje się 231 g różnych soli

5
00:00:12,800 --> 00:00:17,152
czyli ich łączne stężenie to około 23%.

6
00:00:17,920 --> 00:00:20,689
Okazuje się jednak, że jest kilka zbiorników

7
00:00:20,877 --> 00:00:23,075
gdzie woda jest jeszcze bardziej słona.

8
00:00:23,808 --> 00:00:26,880
Najbardziej zasolonym ze znanych nam jezior

9
00:00:27,136 --> 00:00:30,464
jest położony na Antarktydzie staw Don Juan.

10
00:00:30,976 --> 00:00:32,647
Jest on tak słony

11
00:00:32,773 --> 00:00:35,800
że nie zamarza nawet podczas arktycznych zim.

12
00:00:36,096 --> 00:00:37,888
Jego łączne zasolenie

13
00:00:38,144 --> 00:00:42,483
waha się w granicach od 33 do 40%.

14
00:00:42,944 --> 00:00:46,595
Według obliczeń, tamtejsza woda pozostaje 

15
00:00:46,695 --> 00:00:50,032
w postaci ciekłej nawet w temperaturze 

16
00:00:50,132 --> 00:00:51,932
-51 stopni Celsjusza.

17
00:01:04,512 --> 00:01:06,560
Wiesz już, czym jest roztwór.

18
00:01:06,816 --> 00:01:09,376
Znasz także pojęcie rozpuszczalności.

19
00:01:09,755 --> 00:01:12,217
Jeśli nie, to koniecznie uzupełnij braki

20
00:01:12,317 --> 00:01:14,013
oglądając odpowiednie filmy.

21
00:01:14,752 --> 00:01:16,915
Dzisiaj dowiesz się, jaka jest różnica

22
00:01:17,015 --> 00:01:20,081
między roztworem nienasyconym i nasyconym.

23
00:01:20,640 --> 00:01:23,456
Te dwa pojęcia możesz skojarzyć z jedzeniem.

24
00:01:23,968 --> 00:01:26,399
Kiedy jestem nasycona, to znaczy

25
00:01:26,499 --> 00:01:28,397
że już nic w siebie nie wcisnę.

26
00:01:28,832 --> 00:01:31,939
Za to kiedy jestem nienasycona, oznacza to

27
00:01:32,039 --> 00:01:34,753
że chętnie bym sobie jeszcze coś zjadła.

28
00:01:35,488 --> 00:01:37,536
Przenosząc to na grunt chemiczny

29
00:01:37,792 --> 00:01:40,096
roztwór nienasycony, to taki

30
00:01:40,352 --> 00:01:42,579
w którym możemy jeszcze rozpuścić

31
00:01:42,679 --> 00:01:44,714
pewną ilość danej substancji.

32
00:01:45,216 --> 00:01:47,520
Roztwór nasycony to zaś taki

33
00:01:47,776 --> 00:01:50,336
w którym nie rozpuści się już nawet odrobina.

34
00:01:51,616 --> 00:01:54,584
Warto wiedzieć, że o roztworze nasyconym

35
00:01:54,684 --> 00:01:56,923
czy nienasyconym zawsze mówimy 

36
00:01:57,023 --> 00:01:59,614
z punktu widzenia danej substancji.

37
00:01:59,716 --> 00:02:01,082
Co to oznacza?

38
00:02:01,344 --> 00:02:04,039
Że w nasyconym roztworze soli kuchennej 

39
00:02:04,139 --> 00:02:06,304
nie rozpuścisz już nawet jednego 

40
00:02:06,404 --> 00:02:08,001
kryształka chlorku sodu.

41
00:02:08,256 --> 00:02:10,304
Nie oznacza to jednak wcale

42
00:02:10,560 --> 00:02:13,120
że nie rozpuścisz w nim na przykład łyżki cukru.

43
00:02:15,855 --> 00:02:18,574
Pojęcie roztworu nasyconego wiąże się 

44
00:02:18,674 --> 00:02:21,758
nierozerwalnie z pojęciem rozpuszczalności.

45
00:02:22,336 --> 00:02:24,899
Przypomnijmy: rozpuszczalność to

46
00:02:24,999 --> 00:02:27,072
maksymalna ilość substancji

47
00:02:27,456 --> 00:02:29,760
która rozpuszcza się w 100 g wody

48
00:02:30,016 --> 00:02:31,296
w danej temperaturze.

49
00:02:32,064 --> 00:02:34,624
Jeśli właśnie taką ilość rozpuścimy

50
00:02:34,880 --> 00:02:37,184
otrzymamy roztwór nasycony.

51
00:02:38,208 --> 00:02:40,768
Ponieważ łatwiej jest działać na konkretach

52
00:02:41,024 --> 00:02:43,114
powiedzmy, że weźmiemy na warsztat

53
00:02:43,214 --> 00:02:46,642
roztwór chlorku sodu, czyli soli kuchennej

54
00:02:46,742 --> 00:02:49,623
ale omawiane tu metody, pozwalające 

55
00:02:49,723 --> 00:02:52,439
przechodzić z roztworu nasyconego 

56
00:02:52,539 --> 00:02:55,338
do nienasyconego i odwrotnie, będą 

57
00:02:55,438 --> 00:02:59,198
uniwersalne dla wszystkich substancji stałych.

58
00:03:00,992 --> 00:03:04,832
Jak więc otrzymać roztwór nasycony NaCl

59
00:03:05,088 --> 00:03:07,136
mając roztwór nienasycony?

60
00:03:07,904 --> 00:03:09,184
Masz jakiś pomysł?

61
00:03:12,314 --> 00:03:14,552
Oczywiście możemy po prostu 

62
00:03:14,652 --> 00:03:16,095
dosypać więcej soli.

63
00:03:16,532 --> 00:03:18,581
Tyle, ile da się jeszcze

64
00:03:18,681 --> 00:03:21,254
w naszej masie wody rozpuścić.

65
00:03:21,984 --> 00:03:25,312
Roztwór soli składa się jednak nie tylko z soli

66
00:03:25,568 --> 00:03:26,592
ale i z wody.

67
00:03:27,360 --> 00:03:30,472
Możemy więc zamiast zwiększać ilość soli

68
00:03:30,735 --> 00:03:32,343
zmniejszyć ilość wody.

69
00:03:32,992 --> 00:03:35,296
Jak wyjąć wodę z roztworu?

70
00:03:36,320 --> 00:03:39,591
Łyżką tego nie zrobimy, bo razem z wodą

71
00:03:39,691 --> 00:03:41,702
usuniemy rozpuszczoną w niej sól.

72
00:03:42,208 --> 00:03:45,024
Możemy jednak odparować część wody

73
00:03:45,280 --> 00:03:47,355
na przykład pozostawiając roztwór

74
00:03:47,455 --> 00:03:49,390
na kilka dni w otwartym naczyniu

75
00:03:49,632 --> 00:03:51,424
albo po prostu go podgrzać.

76
00:03:52,960 --> 00:03:54,496
Zastanówmy się teraz

77
00:03:54,752 --> 00:03:57,090
jak przeprowadzić operację odwrotną

78
00:03:57,341 --> 00:03:59,647
czyli jak z roztworu nasyconego 

79
00:03:59,747 --> 00:04:01,096
zrobić nienasycony.

80
00:04:01,664 --> 00:04:03,907
Teoretycznie mamy dwie drogi:

81
00:04:04,007 --> 00:04:05,759
 zmniejszyć ilość soli

82
00:04:06,016 --> 00:04:07,808
lub zwiększyć ilość wody.

83
00:04:08,576 --> 00:04:10,368
Ale czy możemy w jakiś sposób

84
00:04:10,468 --> 00:04:12,616
wyjąć samą sól z roztworu?

85
00:04:13,696 --> 00:04:16,512
Teoretycznie można by ją wykrystalizować.

86
00:04:16,768 --> 00:04:19,839
Musisz jednak pamiętać, że sól krystalizuje

87
00:04:20,095 --> 00:04:22,143
kiedy jest jej w roztworze za dużo.

88
00:04:22,399 --> 00:04:24,475
To nadmiar soli tworzy kryształy

89
00:04:24,726 --> 00:04:27,037
na przykład gdy odparuje część wody.

90
00:04:27,519 --> 00:04:29,085
Nawet gdy je wyjmiemy

91
00:04:29,286 --> 00:04:32,012
mamy więc cały czas roztwór nasycony.

92
00:04:32,383 --> 00:04:35,875
Nie da się tak uzyskać roztworu nienasyconego.

93
00:04:36,991 --> 00:04:39,247
Drugi pomysł, czyli dolanie wody

94
00:04:39,347 --> 00:04:41,383
jest za to jak najbardziej realny

95
00:04:41,599 --> 00:04:43,135
i często stosowany.

96
00:04:44,415 --> 00:04:46,571
Czy jest jeszcze jakiś inny sposób

97
00:04:46,671 --> 00:04:47,860
na zmianę roztworu 

98
00:04:47,960 --> 00:04:49,672
z nasyconego w nienasycony?

99
00:04:50,815 --> 00:04:52,899
Pamiętasz może, od czego zależy 

100
00:04:52,999 --> 00:04:55,149
rozpuszczalność danej substancji?

101
00:04:58,495 --> 00:05:00,799
Tak, masz rację, od temperatury.

102
00:05:01,297 --> 00:05:04,488
Dla większości soli wyższa temperatura 

103
00:05:04,588 --> 00:05:07,198
oznacza większą rozpuszczalność.

104
00:05:07,711 --> 00:05:10,262
W gorącej wodzie rozpuścimy na przykład

105
00:05:10,362 --> 00:05:12,825
więcej chlorku potasu niż w zimnej.

106
00:05:13,599 --> 00:05:15,938
Co się więc stanie, gdy ogrzejemy 

107
00:05:16,038 --> 00:05:18,022
roztwór nasycony?

108
00:05:21,279 --> 00:05:23,583
Zobaczmy to na krzywej rozpuszczalności.

109
00:05:24,351 --> 00:05:25,887
Jesteśmy w tym punkcie.

110
00:05:26,399 --> 00:05:28,828
Zwiększamy temperaturę, a więc

111
00:05:28,928 --> 00:05:31,077
przesuwamy się w prawo na wykresie

112
00:05:31,303 --> 00:05:34,142
będąc cały czas na tej samej wysokości

113
00:05:34,293 --> 00:05:36,943
bo ilość chlorku w roztworze się nie zmienia.

114
00:05:37,919 --> 00:05:40,735
Będąc w nowym punkcie widzimy

115
00:05:40,991 --> 00:05:44,319
że znajdujemy się pod krzywą rozpuszczalności

116
00:05:44,575 --> 00:05:46,623
co oznacza, że w tym roztworze

117
00:05:46,879 --> 00:05:49,439
moglibyśmy rozpuścić jeszcze trochę soli.

118
00:05:49,951 --> 00:05:52,511
Jest więc to roztwór nienasycony.

119
00:05:54,303 --> 00:05:56,741
Tym samym poznaliśmy kolejną metodę

120
00:05:56,879 --> 00:05:59,206
na przejście z roztworu nasyconego 

121
00:05:59,306 --> 00:06:00,576
w nienasycony.

122
00:06:00,703 --> 00:06:02,519
Jak myślisz, czy ten manewr 

123
00:06:02,619 --> 00:06:04,302
działa też w drugą stronę?

124
00:06:07,367 --> 00:06:08,995
Sprawdźmy.

125
00:06:09,151 --> 00:06:11,455
Ustawmy się w tym punkcie na wykresie.

126
00:06:11,967 --> 00:06:14,527
Jesteśmy pod krzywą rozpuszczalności

127
00:06:14,783 --> 00:06:17,599
a więc nasz roztwór jest nienasycony.

128
00:06:18,111 --> 00:06:21,183
Ochładzając roztwór, przesuwamy się w lewo.

129
00:06:21,439 --> 00:06:23,743
Możemy w ten sposób dojść do punktu

130
00:06:23,843 --> 00:06:25,214
w którym znajdujemy się 

131
00:06:25,314 --> 00:06:26,863
na krzywej rozpuszczalności

132
00:06:27,115 --> 00:06:29,929
a więc nasz roztwór stanie się nasycony.

133
00:06:31,167 --> 00:06:33,383
Pamiętaj, że ogrzewanie i chłodzenie

134
00:06:33,534 --> 00:06:35,971
nie działa tak samo dla wszystkich substancji.

135
00:06:36,543 --> 00:06:39,103
W przypadku gazów i niektórych soli

136
00:06:39,359 --> 00:06:41,450
wraz ze wzrostem temperatury 

137
00:06:41,550 --> 00:06:43,198
rozpuszczalność maleje.

138
00:06:43,711 --> 00:06:46,783
W takim wypadku należy postępować odwrotnie

139
00:06:47,039 --> 00:06:49,343
ochłodzić roztwór nasycony

140
00:06:49,599 --> 00:06:51,391
aby przejść w nienasycony

141
00:06:51,647 --> 00:06:54,035
i ogrzać roztwór nienasycony

142
00:06:54,135 --> 00:06:55,630
by przejść w nasycony.

143
00:06:58,650 --> 00:07:00,818
Spróbujmy jeszcze trochę pobawić się

144
00:07:00,918 --> 00:07:02,866
naszym wykresem rozpuszczalności.

145
00:07:03,423 --> 00:07:06,232
Załóżmy, że mamy roztwór składający się

146
00:07:06,332 --> 00:07:12,027
ze 100 g wody i 37,2 grama chlorku potasu

147
00:07:12,127 --> 00:07:15,199
który w temperaturze 30 stopni Celsjusza

148
00:07:15,302 --> 00:07:16,735
jest nasycony.

149
00:07:17,247 --> 00:07:20,063
Gdy go ogrzejemy do 80 stopni

150
00:07:20,163 --> 00:07:21,855
stanie się nienasycony.

151
00:07:22,623 --> 00:07:25,088
Ile chlorku potasu moglibyśmy jeszcze

152
00:07:25,188 --> 00:07:27,109
rozpuścić w tej temperaturze?

153
00:07:28,511 --> 00:07:30,952
W 80 stopniach możemy 

154
00:07:31,052 --> 00:07:34,398
rozpuścić 51,3 grama tej soli.

155
00:07:34,911 --> 00:07:38,491
W roztworze było już 37,2

156
00:07:38,591 --> 00:07:40,765
a więc możemy dodatkowo rozpuścić

157
00:07:40,865 --> 00:07:48,854
51,3 minus 37,2 czyli 14,1 grama.

158
00:07:50,015 --> 00:07:52,610
A gdybyśmy ten sam początkowy roztwór

159
00:07:52,710 --> 00:07:54,947
ochłodzili do 10 stopni Celsjusza?

160
00:07:56,415 --> 00:07:59,193
W tej temperaturze rozpuszczalność KCl

161
00:07:59,293 --> 00:08:02,999
to maksymalnie 31,2 grama

162
00:08:03,552 --> 00:08:07,679
a w naszym roztworze jest 37,2 grama.

163
00:08:08,447 --> 00:08:12,287
6 gramów soli musi więc wykrystalizować.

164
00:08:13,567 --> 00:08:15,950
Zwróć uwagę, że w tym zadaniu

165
00:08:16,050 --> 00:08:19,867
mieliśmy 100 g wody, a więc taką jej ilość

166
00:08:19,967 --> 00:08:21,477
dla jakiej podawana jest

167
00:08:21,577 --> 00:08:23,186
rozpuszczalność na wykresach.

168
00:08:26,111 --> 00:08:29,183
Zróbmy teraz zadanie z inną ilością wody.

169
00:08:29,951 --> 00:08:34,559
Oblicz, ile gramów azotanu 5 potasu, czyli KNO3

170
00:08:34,815 --> 00:08:37,493
wykrystalizuje z roztworu nasyconego

171
00:08:37,593 --> 00:08:40,408
w temperaturze 70 stopni Celsjusza

172
00:08:40,703 --> 00:08:43,266
po ochłodzeniu do temperatury 

173
00:08:43,366 --> 00:08:46,313
40 stopni Celsjusza, jeśli do sporządzenia 

174
00:08:46,413 --> 00:08:49,325
roztworu użyto 300 gramów wody.

175
00:08:50,175 --> 00:08:53,171
Pierwszy krok to odczytanie rozpuszczalności

176
00:08:53,271 --> 00:08:56,319
naszej soli dla obu wartości temperatury.

177
00:08:57,343 --> 00:08:59,391
W 70 stopniach Celsjusza

178
00:08:59,647 --> 00:09:05,279
możemy rozpuścić 138 g KNO3 w 100 g wody.

179
00:09:05,791 --> 00:09:12,191
Natomiast w 40 stopniach już tylko 63,9 g.

180
00:09:13,215 --> 00:09:15,573
Gdyby nasz roztwór był sporządzony 

181
00:09:15,673 --> 00:09:16,861
ze 100 gramów wody

182
00:09:17,126 --> 00:09:23,967
to wykrystalizowałoby 138 minus 63,9

183
00:09:24,479 --> 00:09:30,367
co daje nam 74,1 g azotanu 5 potasu.

184
00:09:31,135 --> 00:09:32,753
My mamy jednak roztwór

185
00:09:32,853 --> 00:09:36,910
z 300 g wody, jest jej więc trzykrotnie więcej.

186
00:09:37,187 --> 00:09:39,071
Co zatem musimy zrobić?

187
00:09:39,327 --> 00:09:48,287
Pomnożyć 74,1 g przez 3, co daje nam 222,3 g.

188
00:09:49,055 --> 00:09:51,359
Możemy także ułożyć proporcję.

189
00:09:51,615 --> 00:09:53,668
Zobacz, ten myk przyda ci się

190
00:09:53,768 --> 00:09:56,695
kiedy ilość wody nie będzie wielokrotnością stu.

191
00:09:57,135 --> 00:09:58,321
W naszym przypadku 

192
00:09:58,421 --> 00:10:00,062
proporcja wyglądałaby tak:

193
00:10:00,575 --> 00:10:03,391
z roztworu zawierającego 100 g wody

194
00:10:03,491 --> 00:10:08,389
wykrystalizuje 74,1 g, a z roztworu 

195
00:10:08,489 --> 00:10:10,751
zawierającego 300 g wody 

196
00:10:10,851 --> 00:10:13,603
wykrystalizuje x gramów soli.

197
00:10:13,887 --> 00:10:16,229
Mnożąc tę proporcję na krzyż

198
00:10:16,329 --> 00:10:19,163
otrzymamy dokładnie ten sam wynik

199
00:10:19,263 --> 00:10:23,895
czyli 222,3 grama.

200
00:10:27,455 --> 00:10:28,991
Teraz zadanie dla Ciebie.

201
00:10:29,503 --> 00:10:31,868
Na podstawie krzywej rozpuszczalności

202
00:10:32,082 --> 00:10:35,260
oblicz, ile gramów KClO3

203
00:10:35,647 --> 00:10:39,003
trzeba dodatkowo rozpuścić w 50 g wody

204
00:10:39,487 --> 00:10:42,047
żeby otrzymać roztwór nasycony

205
00:10:42,303 --> 00:10:46,143
jeśli roztwór był nasycony w 20॰C

206
00:10:46,399 --> 00:10:49,727
a ogrzaliśmy go do 50 stopni Celsjusza.

207
00:10:53,388 --> 00:10:54,838
Udało się?

208
00:10:54,938 --> 00:10:57,663
To sprawdź, czy wyszło Ci tak, jak mnie.

209
00:11:00,735 --> 00:11:02,783
Jeśli tak, to gratulacje!

210
00:11:07,903 --> 00:11:10,923
Roztwór nasycony, to taki roztwór

211
00:11:11,023 --> 00:11:13,661
w którym w danej temperaturze nie można już

212
00:11:13,761 --> 00:11:15,884
rozpuścić więcej danej substancji.

213
00:11:16,863 --> 00:11:19,565
Roztwór nienasycony natomiast, to taki

214
00:11:19,665 --> 00:11:21,198
w którym w danej temperaturze

215
00:11:21,471 --> 00:11:24,287
można rozpuścić więcej danej substancji.

216
00:11:25,311 --> 00:11:28,298
Wszystkie metody przejść między roztworem

217
00:11:28,398 --> 00:11:32,832
nasyconym a nienasyconym obrazuje schemat.

218
00:11:36,575 --> 00:11:38,445
W roli głównej w tym filmie

219
00:11:38,545 --> 00:11:40,832
wystąpił nasz wykres rozpuszczalności

220
00:11:41,183 --> 00:11:48,612
który znajdziesz na stronie pomoce.pistacja.tv