1
00:00:00,022 --> 00:00:01,925
Dymitr Mendelejew, twórca 

2
00:00:02,025 --> 00:00:04,229
układu okresowego pierwiastków

3
00:00:04,352 --> 00:00:06,378
ma i inne zasługi.

4
00:00:07,168 --> 00:00:10,430
Znana anegdota, głosi że życie zawdzięczał mu

5
00:00:10,530 --> 00:00:13,056
kierownik rosyjskiej wytwórni wódek

6
00:00:13,312 --> 00:00:15,616
oskarżony o kradzież alkoholu.

7
00:00:16,128 --> 00:00:19,013
Dzięki Mendelejewowi i jego odkryciu 

8
00:00:19,113 --> 00:00:22,186
kontrakcji objętości, udało się wyjaśnić

9
00:00:22,286 --> 00:00:24,219
wódczane manko w fabryce.

10
00:00:24,320 --> 00:00:28,160
Otóż mieszając 50 litrów czystego spirytusu

11
00:00:28,416 --> 00:00:30,464
z 50 litrami wody

12
00:00:30,720 --> 00:00:36,259
nie otrzymamy 100 litrów wódki, tylko około 97.

13
00:00:45,824 --> 00:00:48,206
W każdej apteczce znajdzie się chyba 

14
00:00:48,306 --> 00:00:50,688
spirytus salicylowy do odkażania ran.

15
00:00:51,200 --> 00:00:52,736
Spirytus salicylowy

16
00:00:52,992 --> 00:00:56,064
to 2% roztwór kwasu salicylowego

17
00:00:56,247 --> 00:00:58,854
w alkoholu etylowym i wodzie.

18
00:00:59,136 --> 00:01:02,297
Alkohol etylowy używany tu jako rozpuszczalnik

19
00:01:02,397 --> 00:01:05,681
powszechnie nazywa się po prostu alkoholem

20
00:01:05,792 --> 00:01:07,328
albo etanolem.

21
00:01:07,584 --> 00:01:10,068
Nie jest to jednak jedyny alkohol

22
00:01:10,168 --> 00:01:11,423
 ani najprostszy.

23
00:01:11,936 --> 00:01:15,386
W tej lekcji opowiem ci nieco o alkoholach 

24
00:01:15,486 --> 00:01:18,203
ich otrzymywaniu i właściwościach.

25
00:01:19,104 --> 00:01:22,176
Najprostszym z alkoholi jest metanol.

26
00:01:22,432 --> 00:01:24,609
Jego nazwa pochodzi od nazwy 

27
00:01:24,709 --> 00:01:27,039
pierwszego alkanu, czyli metanu

28
00:01:27,296 --> 00:01:29,876
do którego dodajemy końcówkę -ol.

29
00:01:30,368 --> 00:01:34,867
Tak jak metan, metanol posiada 1 atom węgla

30
00:01:34,967 --> 00:01:37,834
który tworzy 4 wiązania. 

31
00:01:39,702 --> 00:01:42,476
Tyle, że do jednego z nich zamiast wodoru 

32
00:01:42,576 --> 00:01:44,958
przyłączamy grupę -OH.

33
00:01:46,240 --> 00:01:48,800
Wzór półstrukturalny metanolu

34
00:01:49,056 --> 00:01:53,299
to CH3OH.

35
00:01:55,968 --> 00:01:58,912
Kolejnym, najbardziej znanym i wspomnianym

36
00:01:59,012 --> 00:02:01,599
już wcześniej alkoholem, jest etanol.

37
00:02:01,856 --> 00:02:05,064
Podobnie jak jego prekursor, etan, ma on

38
00:02:05,164 --> 00:02:07,231
w cząsteczce 2 atomy węgla

39
00:02:08,256 --> 00:02:10,304
połączone wiązaniem pojedynczym.

40
00:02:11,584 --> 00:02:14,246
Analogicznie jak w metanolu, tak i tutaj 

41
00:02:14,346 --> 00:02:16,164
miejsce jednego atomu wodoru 

42
00:02:16,264 --> 00:02:17,470
zastępuje grupa -OH

43
00:02:17,984 --> 00:02:20,584
i uzupełniamy pozostałe wodory.

44
00:02:21,824 --> 00:02:24,128
Wzór półstrukturalny etanolu

45
00:02:24,384 --> 00:02:31,047
to CH3-CH2-OH

46
00:02:31,808 --> 00:02:38,208
A możemy go zapisać także jako C2H5OH.

47
00:02:40,256 --> 00:02:43,151
Jak ci się pewnie udało zorientować 

48
00:02:43,251 --> 00:02:45,845
różni się on od metanolu grupą CH2

49
00:02:45,945 --> 00:02:47,789
 podobnie jak w alkanach.

50
00:02:47,889 --> 00:02:51,307
I tak, jak w przypadku alkanów, alkohole też 

51
00:02:51,407 --> 00:02:53,438
tworzą szereg homologiczny.

52
00:02:53,568 --> 00:02:56,483
Spróbujmy zatem razem narysować wzór 

53
00:02:56,583 --> 00:02:59,338
i zapisać nazwę kolejnego alkoholu.

54
00:02:59,585 --> 00:03:01,699
Trzecim alkanem jest propan.

55
00:03:01,799 --> 00:03:04,636
Zawiera on trzy atomy węgla połączone 

56
00:03:04,736 --> 00:03:07,159
ze sobą wiązaniami pojedynczymi.

57
00:03:07,392 --> 00:03:10,250
Zabieramy z propanu jeden atom wodoru

58
00:03:10,464 --> 00:03:13,024
i w to miejsce wstawiamy grupę -OH.

59
00:03:14,048 --> 00:03:17,120
Do nazwy alkanu dodajemy końcówkę -ol.

60
00:03:17,632 --> 00:03:18,656
Co otrzymamy?

61
00:03:18,912 --> 00:03:25,824
Propanol o wzorze C3H7OH.

62
00:03:28,896 --> 00:03:31,489
Myślę, że bez problemu, samodzielnie 

63
00:03:31,589 --> 00:03:33,632
utworzysz wzór i podasz nazwę 

64
00:03:33,732 --> 00:03:35,039
kolejnego alkoholu.

65
00:03:37,856 --> 00:03:42,976
Brawo! Jest to butanol o wzorze C4H9OH.

66
00:03:46,560 --> 00:03:50,090
Najprostsze alkohole są bezbarwnymi cieczami 

67
00:03:50,190 --> 00:03:52,447
o charakterystycznym zapachu.

68
00:03:53,216 --> 00:03:55,286
Lepiej nie sprawdzaj ich smaku, bo

69
00:03:55,386 --> 00:03:58,079
nie każdy alkohol ma zastosowanie spożywcze.

70
00:03:58,592 --> 00:04:01,278
Metanol to na przykład silna trucizna 

71
00:04:01,378 --> 00:04:03,200
która może uszkodzić wzrok

72
00:04:03,319 --> 00:04:05,504
a w dużych dawkach nawet zabić.

73
00:04:06,272 --> 00:04:09,344
Możesz sprawdzić inne właściwości alkoholi.

74
00:04:09,856 --> 00:04:12,075
z wprowadzenia do tej lekcji wiesz 

75
00:04:12,175 --> 00:04:14,719
że etanol dobrze rozpuszcza się w wodzie

76
00:04:14,976 --> 00:04:17,536
choć zachodzi przy tym zjawisko kontrakcji.

77
00:04:17,791 --> 00:04:20,207
Mówiliśmy o nim w innym filmie.

78
00:04:20,351 --> 00:04:22,399
Podobnie jest z metanolem.

79
00:04:22,655 --> 00:04:25,434
Metanol i etanol są również bardzo dobrymi

80
00:04:25,534 --> 00:04:27,774
rozpuszczalnikami wielu substancji

81
00:04:28,031 --> 00:04:30,079
które nie rozpuszczają się w wodzie.

82
00:04:30,847 --> 00:04:33,478
Mimo obecności grupy wodorotlenowej 

83
00:04:33,578 --> 00:04:36,307
w cząsteczce, ani metanol, ani etanol 

84
00:04:36,407 --> 00:04:39,062
nie zmieniają zabarwienia wskaźników 

85
00:04:39,162 --> 00:04:41,296
chemicznych, co świadczy o tym

86
00:04:41,396 --> 00:04:43,133
że mają odczyn obojętny.

87
00:04:43,391 --> 00:04:45,439
Nie są więc zasadami.

88
00:04:45,695 --> 00:04:47,999
Grupa -OH w zasadach to anion

89
00:04:48,255 --> 00:04:50,815
związany z metalem wiązaniem jonowym.

90
00:04:51,071 --> 00:04:54,037
W alkoholach grupa -OH jest związana 

91
00:04:54,137 --> 00:04:56,727
z resztą węglowodorową wiązaniem 

92
00:04:56,827 --> 00:05:00,314
kowalencyjnym, dlatego nie dysocjuje na jony

93
00:05:00,414 --> 00:05:03,869
w wodzie i dlatego alkohol nie jest zasadą.

94
00:05:06,943 --> 00:05:09,247
Metanol i etanol są palne.

95
00:05:09,503 --> 00:05:12,147
Można to zaobserwować, jeśli na przykład 

96
00:05:12,247 --> 00:05:14,366
zamówisz w cukierni płonące lody.

97
00:05:14,879 --> 00:05:17,595
Spalają się niebieskim płomieniem.

98
00:05:18,207 --> 00:05:20,590
Reakcja spalania zachodzi oczywiście 

99
00:05:20,690 --> 00:05:23,351
w obecności tlenu, a więc spalanie etanolu

100
00:05:23,451 --> 00:05:25,373
zapiszemy zgodnie z równaniem:

101
00:05:25,887 --> 00:05:28,818
Musimy teraz sprawdzić, czy po obu stronach 

102
00:05:28,918 --> 00:05:31,517
równania liczby atomów węgla, wodoru i tlenu 

103
00:05:31,617 --> 00:05:33,106
zgadzają się.

104
00:05:33,311 --> 00:05:34,747
Zacznijmy od węgla.

105
00:05:34,847 --> 00:05:37,741
W etanolu mamy dwa atomy, musimy więc 

106
00:05:37,841 --> 00:05:40,735
za strzałką, przed CO2 dopisać dwójkę.

107
00:05:40,991 --> 00:05:42,803
Policzmy teraz wodory.

108
00:05:42,903 --> 00:05:45,851
W cząsteczce alkoholu mamy 6 atomów 

109
00:05:45,951 --> 00:05:48,476
tego pierwiastka, a za strzałką

110
00:05:48,576 --> 00:05:51,066
 w cząsteczce wody, tylko dwa.

111
00:05:51,885 --> 00:05:54,663
Żeby wodorów było tutaj również 6

112
00:05:54,763 --> 00:05:58,142
musimy postawić 3 przed cząsteczką wody.

113
00:05:58,399 --> 00:05:59,633
Zostały nam tleny.

114
00:05:59,733 --> 00:06:02,750
Zacznijmy od policzenia tlenów w produktach.

115
00:06:03,263 --> 00:06:07,400
Mamy dwie cząsteczki CO2, czyli 4 atomy tlenu 

116
00:06:07,500 --> 00:06:11,454
oraz 3 cząsteczki wody, czyli 3 atomy tlenu.

117
00:06:11,711 --> 00:06:13,759
Czyli w sumie 7 atomów.

118
00:06:14,044 --> 00:06:15,756
A ile mamy po lewej?

119
00:06:16,063 --> 00:06:19,903
W cząsteczce alkoholu jest tylko 1 atom tlenu.

120
00:06:20,159 --> 00:06:22,132
Aby po lewej stronie razem 

121
00:06:22,232 --> 00:06:23,630
było 7 atomów tlenu 

122
00:06:23,730 --> 00:06:26,252
musimy dostarczyć jeszcze 6 atomów 

123
00:06:26,352 --> 00:06:29,349
w formie cząsteczek dwuatomowych, a więc 

124
00:06:29,449 --> 00:06:32,446
przed cząsteczką tlenu dopisujemy trójkę.

125
00:06:33,727 --> 00:06:36,455
Teraz już na pewno samodzielnie zapiszesz

126
00:06:36,555 --> 00:06:38,334
 reakcję spalania metanolu.

127
00:06:42,175 --> 00:06:43,814
A teraz sprawdź, czy wyszło ci

128
00:06:43,914 --> 00:06:44,990
 tak samo, jak mnie.

129
00:06:45,251 --> 00:06:46,409
Udało się?

130
00:06:46,527 --> 00:06:48,613
Super. Gratulacje!

131
00:06:52,415 --> 00:06:54,639
Ze względu na to, że etanol jest 

132
00:06:54,739 --> 00:06:57,189
dobrym rozpuszczalnikiem, znalazł on 

133
00:06:57,289 --> 00:06:59,582
szerokie zastosowanie w medycynie.

134
00:07:00,095 --> 00:07:03,167
Przykładem może być roztwór jodu w alkoholu

135
00:07:03,423 --> 00:07:05,277
znany jako jodyna.

136
00:07:05,727 --> 00:07:07,981
Jest on też rozpuszczalnikiem 

137
00:07:08,081 --> 00:07:10,822
substancji czynnych w wielu kroplach 

138
00:07:10,922 --> 00:07:14,174
czy syropach, a także zapachów w perfumach.

139
00:07:15,199 --> 00:07:18,724
Metanol, jako silna trucizna, ma zastosowanie 

140
00:07:18,824 --> 00:07:21,599
czysto techniczne, najczęściej także 

141
00:07:21,699 --> 00:07:23,203
jako rozpuszczalnik.

142
00:07:28,767 --> 00:07:31,706
Alkohole to pochodne alkanów, w których

143
00:07:31,806 --> 00:07:34,465
jeden atom wodoru został zastąpiony 

144
00:07:34,565 --> 00:07:36,354
grupą wodorotlenową -OH.

145
00:07:36,703 --> 00:07:40,280
Przedstawicielami alkoholi są: 

146
00:07:40,380 --> 00:07:44,894
metanol o wzorze CH3OH i etanol C2H5OH.

147
00:07:46,175 --> 00:07:48,663
Są to rozpuszczalne w wodzie, palne

148
00:07:48,763 --> 00:07:50,526
bezbarwne i lotne ciecze.

149
00:07:50,783 --> 00:07:53,657
Metanol jest silnie toksyczny.

150
00:07:54,879 --> 00:07:57,439
Wiesz już całkiem sporo o alkoholach

151
00:07:57,695 --> 00:08:00,778
a jeśli ta lekcja wzbudziła twoją ciekawość

152
00:08:00,878 --> 00:08:02,964
zapoznaj się z innymi filmami 

153
00:08:03,064 --> 00:08:04,785
dostępnymi na pistacja.TV

154
00:08:04,885 --> 00:08:08,709
I koniecznie łapka w górę dla alkoholi!