1
00:00:00,512 --> 00:00:02,192
Czy wiesz, że najbardziej gorzką 

2
00:00:02,292 --> 00:00:04,488
substancją świata jest ester? 

3
00:00:04,590 --> 00:00:06,662
Benzoesan denatonium.

4
00:00:06,762 --> 00:00:08,958
Handlowo: bitreks.

5
00:00:09,472 --> 00:00:12,457
Jest dodawany między innymi do specjalnych

6
00:00:12,557 --> 00:00:15,246
lakierów do paznokci, aby zniechęcić dzieci

7
00:00:15,346 --> 00:00:18,512
lub dorosłych do obgryzania paznokci.

8
00:00:29,696 --> 00:00:31,591
Kiedy wąchaliście perfumy 

9
00:00:31,691 --> 00:00:34,135
lub rozkoszowaliście się aromatem 

10
00:00:34,235 --> 00:00:36,903
dojrzałego ananasa, spotykaliście się

11
00:00:37,003 --> 00:00:39,422
z zapachem pochodzącym od estrów.

12
00:00:40,192 --> 00:00:43,264
W tym filmie omówimy budowę estrów

13
00:00:43,520 --> 00:00:46,125
pokażemy, jak je otrzymać i opowiemy

14
00:00:46,225 --> 00:00:47,871
jakie mają właściwości.

15
00:00:49,152 --> 00:00:51,712
Estry są związkami organicznymi

16
00:00:51,968 --> 00:00:54,081
co oznacza, że możemy je znaleźć

17
00:00:54,181 --> 00:00:55,551
w organizmach żywych.

18
00:00:56,064 --> 00:00:59,342
To one właśnie nadają charakterystyczny

19
00:00:59,442 --> 00:01:02,208
zapach gruszce, jabłku, jaśminowi

20
00:01:02,464 --> 00:01:04,000
ananasowi czy pomarańczy.

21
00:01:05,280 --> 00:01:08,880
Estrami są również tłuszcze i woski, ale o nich

22
00:01:08,980 --> 00:01:12,191
opowiemy dokładniej w lekcji o tłuszczach.

23
00:01:13,728 --> 00:01:16,555
Choć są organiczne, estry można również 

24
00:01:16,655 --> 00:01:19,217
otrzymywać w laboratorium chemicznym 

25
00:01:19,317 --> 00:01:21,807
w reakcji estryfikacji, zachodzącej 

26
00:01:21,907 --> 00:01:24,734
między kwasem karboksylowym a alkoholem.

27
00:01:26,528 --> 00:01:29,419
Popatrzmy na reakcję kwasu octowego 

28
00:01:29,519 --> 00:01:30,863
z etanolem.

29
00:01:31,136 --> 00:01:34,280
W procesie tworzenia estru kwas octowy 

30
00:01:34,380 --> 00:01:37,279
traci grupę OH z grupy karboksylowej

31
00:01:37,536 --> 00:01:40,107
a alkohol oddaje kation wodorowy 

32
00:01:40,207 --> 00:01:42,143
z grupy hydroksylowej OH.

33
00:01:42,912 --> 00:01:45,878
W ten sposób kwas i alkohol łączą się 

34
00:01:45,978 --> 00:01:48,259
wiązaniem między atomem węgla 

35
00:01:48,359 --> 00:01:50,561
grupy karboksylowej a tlenem 

36
00:01:50,661 --> 00:01:53,151
w grupie hydroksylowej alkoholu.

37
00:01:53,920 --> 00:01:55,536
Powstaje grupa COO

38
00:01:55,636 --> 00:01:58,271
charakterystyczna dla estrów.

39
00:01:59,040 --> 00:02:01,600
Produktem ubocznym reakcji jest woda.

40
00:02:02,112 --> 00:02:04,569
Katalizatorem w reakcji estryfikacji 

41
00:02:04,669 --> 00:02:06,719
jest najczęściej kwas siarkowy.

42
00:02:06,976 --> 00:02:09,792
Jego zadaniem jest wyciągnięcie wody

43
00:02:10,048 --> 00:02:13,321
czyli zabranie grupy OH minus z kwasu

44
00:02:13,421 --> 00:02:15,167
i H plus z alkoholu.

45
00:02:18,240 --> 00:02:20,899
Przećwiczmy teraz reakcję estryfikacji 

46
00:02:20,999 --> 00:02:23,103
na przykładzie kwasu mrówkowego

47
00:02:23,360 --> 00:02:25,152
i alkoholu metylowego.

48
00:02:26,688 --> 00:02:30,528
Po lewej stronie zapiszmy wzory substratów

49
00:02:30,784 --> 00:02:38,203
czyli kwasu mrówkowego HCOOH i metanolu

50
00:02:42,048 --> 00:02:44,934
Pamiętając o tym, że kwas karboksylowy

51
00:02:45,034 --> 00:02:46,143
oddaje grupę OH

52
00:02:46,400 --> 00:02:48,960
a alkohol oddaje kation wodorowy

53
00:02:49,472 --> 00:02:51,531
spróbuj samodzielnie zapisać 

54
00:02:51,631 --> 00:02:54,295
produkty tej reakcji, a potem sprawdź 

55
00:02:54,395 --> 00:02:56,382
czy wyszło ci tak, jak mnie.

56
00:02:59,200 --> 00:03:03,040
Za strzałką zapisujemy wzór powstałego estru

57
00:03:04,064 --> 00:03:10,976
HCOOCH3 z charakterystyczną grupą COO.

58
00:03:11,232 --> 00:03:16,375
Pamiętaj również o wodzie, która powstaje 

59
00:03:16,497 --> 00:03:20,248
w tej reakcji z jonów OH minus i H plus

60
00:03:20,387 --> 00:03:22,706
pod wpływem działania katalizatora

61
00:03:22,806 --> 00:03:25,156
jakim jest kwas siarkowy 6. 

62
00:03:25,256 --> 00:03:28,969
Jego wzór zapisujemy nad strzałką.

63
00:03:30,688 --> 00:03:32,992
Wzór powstałego związku już mamy

64
00:03:33,248 --> 00:03:35,296
ale jak ten ester się nazywa?

65
00:03:36,064 --> 00:03:38,624
Nazwy estrów są dwuczłonowe.

66
00:03:38,880 --> 00:03:41,510
Pierwszy człon pochodzi od nazwy kwasu 

67
00:03:41,610 --> 00:03:43,503
z którego dany ester powstał 

68
00:03:43,603 --> 00:03:46,302
na przykład mrówczan od kwasu mrówkowego

69
00:03:46,560 --> 00:03:48,608
octan od kwasu octowego.

70
00:03:49,120 --> 00:03:52,192
Drugi człon pochodzi od nazwy alkoholu.

71
00:03:52,448 --> 00:03:55,920
Na przykład "metylu" od alkoholu metylowego

72
00:03:56,020 --> 00:03:58,591
i "etylu" od alkoholu etylowego.

73
00:03:59,104 --> 00:04:00,678
Spróbujmy więc nazwać estry 

74
00:04:00,778 --> 00:04:01,984
które otrzymaliśmy 

75
00:04:02,133 --> 00:04:03,454
we wcześniejszych reakcjach.

76
00:04:03,712 --> 00:04:05,504
Jak nazywa się ten związek?

77
00:04:06,528 --> 00:04:10,250
Pierwszy człon pochodzi od kwasu octowego

78
00:04:10,350 --> 00:04:12,416
a więc będzie to octan.

79
00:04:12,928 --> 00:04:16,768
Drugi człon pochodzi od alkoholu etylowego.

80
00:04:17,024 --> 00:04:19,327
Mamy więc octan etylu.

81
00:04:20,095 --> 00:04:21,887
Weźmy jeszcze drugi ester.

82
00:04:22,911 --> 00:04:25,983
Pierwszy człon pochodzi od kwasu mrówkowego

83
00:04:26,239 --> 00:04:29,311
drugi od alkoholu metylowego.

84
00:04:29,567 --> 00:04:32,127
Mamy więc mrówczan metylu.

85
00:04:35,455 --> 00:04:37,622
Estry kwasów karboksylowych 

86
00:04:37,722 --> 00:04:40,156
o krótkich łańcuchach węglowych 

87
00:04:40,256 --> 00:04:42,769
są bezbarwnymi, lotnymi cieczami 

88
00:04:42,869 --> 00:04:44,432
o przyjemnym zapachu 

89
00:04:44,532 --> 00:04:46,461
kojarzącym się z owocami.

90
00:04:46,975 --> 00:04:49,535
Rozpuszczają się w wodzie, ale słabo.

91
00:04:49,791 --> 00:04:51,839
Za to w alkoholach - fantastycznie.

92
00:04:52,095 --> 00:04:54,911
Dlatego jako rozpuszczalnik w perfumach

93
00:04:55,167 --> 00:04:57,215
zwykle używany jest etanol.

94
00:04:57,983 --> 00:05:00,325
Estry krótkołańcuchowe, ze względu na 

95
00:05:00,425 --> 00:05:01,822
swoje przyjemne zapachy

96
00:05:02,079 --> 00:05:04,617
znalazły zastosowanie w przemyśle

97
00:05:04,717 --> 00:05:06,942
kosmetycznym i perfumeryjnym.

98
00:05:09,503 --> 00:05:12,729
Teraz sprawdź się i spróbuj samodzielnie

99
00:05:12,829 --> 00:05:15,646
zapisać wzory i nazwy kilku estrów.

100
00:05:15,903 --> 00:05:19,487
Na początek narysuj wzór maślanu butylu.

101
00:05:22,815 --> 00:05:25,233
Pierwsza część mówi nam, że poszukiwany 

102
00:05:25,333 --> 00:05:28,033
ester pochodzi od kwasu masłowego

103
00:05:28,133 --> 00:05:33,822
czyli butanowego, który ma wzór C3H7COOH.

104
00:05:34,335 --> 00:05:36,610
Druga część nazwy wskazuje 

105
00:05:36,710 --> 00:05:38,614
że częścią tego związku jest grupa 

106
00:05:38,714 --> 00:05:43,549
alkoholu butylowego, czyli butanolu - C4H9OH.

107
00:05:44,063 --> 00:05:50,207
Wzór poszukiwanego estru to C3H7COOC4H9.

108
00:05:51,231 --> 00:05:54,047
A teraz nazwij taki ester.

109
00:05:57,375 --> 00:06:00,191
Brawo! Jest to propionian propylu.

110
00:06:05,567 --> 00:06:08,851
Estry to związki organiczne, nadające zapachy

111
00:06:08,951 --> 00:06:11,198
między innymi owocom i kwiatom.

112
00:06:11,711 --> 00:06:14,271
Są składnikami tłuszczów i wosków.

113
00:06:14,783 --> 00:06:17,047
Powstają w obecności katalizatora 

114
00:06:17,147 --> 00:06:20,630
w reakcji estryfikacji, z kwasu karboksylowego

115
00:06:20,730 --> 00:06:23,662
i alkoholu, z wytworzeniem wody.

116
00:06:24,255 --> 00:06:26,638
Ich nazwy pochodzą od związków 

117
00:06:26,738 --> 00:06:30,142
z których powstały. Na przykład octan metylu

118
00:06:30,399 --> 00:06:32,760
czy mrówczan etylu.

119
00:06:37,311 --> 00:06:39,141
Jeśli potrzebujesz informacji 

120
00:06:39,241 --> 00:06:41,147
o innych związkach organicznych 

121
00:06:41,247 --> 00:06:43,453
znajdziesz je na stronie pistacja.tv

122
00:06:43,711 --> 00:06:46,980
w zakładce "Chemia".