1
00:00:00,512 --> 00:00:02,305
Białko to główny składnik 

2
00:00:02,405 --> 00:00:05,119
wszelkiej maści odżywek dla sportowców.

3
00:00:05,632 --> 00:00:07,634
Odżywki białkowe mają wspomagać

4
00:00:07,734 --> 00:00:09,729
odbudowę tkanki mięśniowej.

5
00:00:09,984 --> 00:00:12,860
Każdy sportowiec powinien jednak wiedzieć

6
00:00:12,960 --> 00:00:15,501
że nawet najlepsza odżywka, to tylko 

7
00:00:15,601 --> 00:00:18,213
uzupełnienie diety, a odbudowę mięśni 

8
00:00:18,313 --> 00:00:21,282
po treningu najlepiej wspiera posiłek pełen

9
00:00:21,382 --> 00:00:25,188
mięsa, ryb, jaj, nabiału czy roślin strączkowych.

10
00:00:25,600 --> 00:00:27,790
Wykazano, że dla optymalnej 

11
00:00:27,890 --> 00:00:30,749
regeneracji mięśni powinno się zjeść 

12
00:00:30,849 --> 00:00:34,189
20 do 30 gramów białka, w czasie od jednej 

13
00:00:34,289 --> 00:00:37,119
do 4 godzin od zakończenia treningu.

14
00:00:38,144 --> 00:00:40,762
To tyle, co w 120 gramach drobiu

15
00:00:40,862 --> 00:00:45,650
czy wołowiny, trzech jajkach, 70 g żółtego sera

16
00:00:45,750 --> 00:00:48,647
 czy 350 g fasoli.

17
00:00:49,408 --> 00:00:51,354
W posiłku musi być przy tym 

18
00:00:51,454 --> 00:00:54,063
wystarczająca ilość aminokwasu zwanego

19
00:00:54,163 --> 00:00:56,415
leucyną, bo gdy jest go zbyt mało

20
00:00:56,515 --> 00:00:59,266
inne aminokwasy nie mogą tak skutecznie 

21
00:00:59,366 --> 00:01:00,670
odbudowywać mięśni.

22
00:01:01,184 --> 00:01:03,744
Czym jest białko i skąd się bierze?

23
00:01:04,512 --> 00:01:06,665
O tym właśnie jest ten film.

24
00:01:17,824 --> 00:01:20,448
W pierwszej klasie szkoły podstawowej

25
00:01:20,548 --> 00:01:23,967
poznajesz wszystkie 32 litery polskiego alfabetu

26
00:01:24,992 --> 00:01:27,808
Za pomocą tej niewielkiej liczby znaków

27
00:01:28,064 --> 00:01:30,880
można zapisać nieskończoną liczbę słów

28
00:01:31,392 --> 00:01:34,515
a z nich tworzyć nieskończoną liczbę zdań

29
00:01:34,615 --> 00:01:38,047
i tekstów, od wierszyka po grubaśne powieści

30
00:01:38,816 --> 00:01:41,597
by uzyskać nieograniczone możliwości 

31
00:01:41,697 --> 00:01:44,428
tworzenia i przekazywania informacji 

32
00:01:44,528 --> 00:01:46,238
oraz ich modyfikowania.

33
00:01:46,752 --> 00:01:49,908
Dla chemika i biologa odpowiednikami liter

34
00:01:50,008 --> 00:01:51,103
 są aminokwasy.

35
00:01:51,360 --> 00:01:53,664
Jest ich wiele, bo około 500.

36
00:01:54,176 --> 00:01:57,248
Ale tylko 20 to aminokwasy białkowe

37
00:01:57,504 --> 00:01:59,808
czyli te, z których organizmy żywe

38
00:02:00,064 --> 00:02:02,161
piszą swe opowieści.

39
00:02:02,880 --> 00:02:04,928
I tak, jak z tych samych znaków

40
00:02:05,184 --> 00:02:07,232
można tworzyć różne zdania

41
00:02:07,488 --> 00:02:09,475
tak z tych samych aminokwasów 

42
00:02:09,575 --> 00:02:12,123
można budować zupełnie różne struktury 

43
00:02:12,223 --> 00:02:14,142
wyższego rzędu, czyli białka.

44
00:02:15,168 --> 00:02:18,021
O tym, jak dane białko będzie wyglądać 

45
00:02:18,121 --> 00:02:21,221
i co będzie robić, w dużej mierze decyduje 

46
00:02:21,321 --> 00:02:24,124
odpowiednia sekwencja, czyli kolejność 

47
00:02:24,224 --> 00:02:25,662
tych 20 aminokwasów.

48
00:02:26,688 --> 00:02:29,198
A można z nich zbudować każde białko

49
00:02:29,298 --> 00:02:30,528
potrzebne do życia

50
00:02:30,784 --> 00:02:32,320
odbudowy tkanek

51
00:02:32,576 --> 00:02:34,624
katalizowania reakcji chemicznych

52
00:02:34,880 --> 00:02:38,197
czy komunikowania się komórek ze sobą.

53
00:02:40,768 --> 00:02:42,499
Aminokwasy zawierają dwie 

54
00:02:42,599 --> 00:02:45,631
charakterystyczne dla siebie grupy funkcyjne.

55
00:02:46,144 --> 00:02:49,001
Jedną z nich doskonale znasz, bo poznaliśmy ją

56
00:02:49,101 --> 00:02:51,263
na lekcji o kwasach karboksylowych.

57
00:02:51,776 --> 00:02:53,824
Jest to grupa -COOH.

58
00:02:54,336 --> 00:02:57,707
Drugą znasz trochę mniej, ale nazwę na pewno

59
00:02:57,807 --> 00:03:00,479
skojarzysz ze znanym ci amoniakiem.

60
00:03:00,736 --> 00:03:04,320
Jest to grupa aminowa NH2.

61
00:03:05,344 --> 00:03:07,275
I tak wyjaśniliśmy sobie

62
00:03:07,375 --> 00:03:10,463
skąd nazwa tych związków - aminokwasy.

63
00:03:12,256 --> 00:03:15,072
Najprostszym aminokwasem jest glicyna.

64
00:03:15,840 --> 00:03:17,632
Jest to substancja stała

65
00:03:17,888 --> 00:03:20,704
krystaliczna i dobrze rozpuszczalna w wodzie.

66
00:03:21,728 --> 00:03:23,362
Ponieważ to lekcja chemii

67
00:03:23,462 --> 00:03:25,517
czuję się zobowiązana powiedzieć

68
00:03:25,617 --> 00:03:28,279
że poprawna, chemiczna nazwa tego związku

69
00:03:28,379 --> 00:03:30,906
to kwas 2-aminoetanowy, ale ćśśiicho...

70
00:03:31,006 --> 00:03:33,246
nie musisz tego mówić na biologii.

71
00:03:34,272 --> 00:03:37,088
Taki aminokwas może połączyć się z kolejnym.

72
00:03:37,600 --> 00:03:41,440
Do tej dwójki może dołączyć się kolejny i kolejny

73
00:03:41,696 --> 00:03:43,775
i tak tworzy się opowieść 

74
00:03:43,875 --> 00:03:45,791
wyrażona białkową nicią.

75
00:03:46,560 --> 00:03:47,840
Coś ci to przypomina?

76
00:03:48,608 --> 00:03:50,900
Pamiętasz węglowodory nienasycone

77
00:03:51,000 --> 00:03:54,022
które potrafiły łączyć się w długie łańcuchy

78
00:03:54,122 --> 00:03:55,775
w reakcji polimeryzacji?

79
00:03:56,800 --> 00:04:00,396
Białka, to właśnie takie naturalne polimery

80
00:04:00,496 --> 00:04:02,142
zwane biopolimerami.

81
00:04:02,432 --> 00:04:05,872
Aminokwasy łącząc się w określonej kolejności

82
00:04:05,972 --> 00:04:07,035
tworzą łańcuchy

83
00:04:07,135 --> 00:04:10,110
czyli pierwszorzędową strukturę białek.

84
00:04:11,136 --> 00:04:13,440
Te łańcuchy są bardzo długie.

85
00:04:13,696 --> 00:04:15,744
Trochę jak przewód elektryczny

86
00:04:16,000 --> 00:04:19,071
który łączy na przykład kosiarkę z gniazdkiem.

87
00:04:19,583 --> 00:04:23,142
Żeby się nie poplątać, zwijają się lub marszczą

88
00:04:23,242 --> 00:04:25,726
w określony, uporządkowany sposób

89
00:04:25,983 --> 00:04:28,287
tworząc strukturę drugorzędową.

90
00:04:28,799 --> 00:04:32,061
Takie pozwijane, białkowe kłębki mogą tworzyć

91
00:04:32,161 --> 00:04:34,858
jeszcze bardziej skomplikowane łamańce

92
00:04:34,958 --> 00:04:37,876
czyli struktury trzecio- i czwartorzędowe

93
00:04:37,976 --> 00:04:40,061
ale to już zostawmy biologom.

94
00:04:43,135 --> 00:04:44,317
Białka składają się 

95
00:04:44,417 --> 00:04:46,802
z połączonych ze sobą aminokwasów.

96
00:04:47,231 --> 00:04:49,272
W ich skład muszą zatem wchodzić

97
00:04:49,372 --> 00:04:50,824
takie same pierwiastki.

98
00:04:51,071 --> 00:04:55,423
Najważniejsze to węgiel, wodór, azot i tlen.

99
00:04:56,191 --> 00:04:58,933
Jeśli jednak kiedykolwiek zdarzyło ci się

100
00:04:59,033 --> 00:05:01,384
trafić na zbuka, czyli zepsute jajko

101
00:05:01,484 --> 00:05:03,613
to wiesz, jak okropnie śmierdzi.

102
00:05:04,383 --> 00:05:06,431
Jest to zapach siarkowodoru

103
00:05:06,687 --> 00:05:09,247
który powstaje podczas rozkładu białek.

104
00:05:10,015 --> 00:05:13,155
To dowodzi że do powyższej listy pierwiastków

105
00:05:13,255 --> 00:05:14,896
musimy dodać siarkę.

106
00:05:15,135 --> 00:05:16,444
Wchodzi ona co prawda 

107
00:05:16,544 --> 00:05:18,718
tylko w skład niektórych aminokwasów

108
00:05:18,975 --> 00:05:21,709
ale nie możemy o niej zapomnieć.

109
00:05:24,351 --> 00:05:26,598
Nie da się nie zauważyć, że białka 

110
00:05:26,698 --> 00:05:29,026
to fascynujące i najbardziej złożone 

111
00:05:29,126 --> 00:05:32,029
z dotychczas poznanych przez ciebie związków.

112
00:05:32,799 --> 00:05:35,103
Na szczęście nie musisz pisać ich wzorów.

113
00:05:35,871 --> 00:05:38,628
Wystarczy znajomość wzoru glicyny 

114
00:05:38,728 --> 00:05:40,990
czyli kwasu 2-aminoetanowego

115
00:05:41,247 --> 00:05:44,437
i umiejętność zapisania, w jaki sposób 

116
00:05:44,537 --> 00:05:47,677
takie dwie glicynowe literki łączą się 

117
00:05:47,777 --> 00:05:50,718
tworząc fragment białkowej historii.

118
00:05:51,487 --> 00:05:54,748
Zapiszmy więc wzory dwóch cząsteczek glicyny.

119
00:05:55,327 --> 00:05:58,228
Aby było nam łatwiej, oznaczyłam kolorami 

120
00:05:58,328 --> 00:05:59,612
poszczególne grupy.

121
00:06:00,191 --> 00:06:03,505
Od pierwszej cząsteczki musimy odłączyć 

122
00:06:03,605 --> 00:06:06,078
-OH z grupy karboksylowej COOH

123
00:06:06,335 --> 00:06:09,151
a z drugiej jeden wodór z grupy aminowej.

124
00:06:09,919 --> 00:06:12,536
Teraz łączymy to, co nam zostało 

125
00:06:12,636 --> 00:06:15,659
z obu cząsteczek glicyny

126
00:06:16,831 --> 00:06:19,021
a oderwane fragmenty łączą się

127
00:06:19,121 --> 00:06:20,415
w cząsteczkę wody.

128
00:06:20,927 --> 00:06:23,787
Pozostałe w aminokwasie części grup:

129
00:06:23,887 --> 00:06:27,182
karboksylowej i aminowej, tworzą wiązanie 

130
00:06:27,282 --> 00:06:29,251
zwane peptydowym.

131
00:06:31,679 --> 00:06:33,000
Napracowaliśmy się. 

132
00:06:33,100 --> 00:06:35,518
Czas pomyśleć o białkowej przekąsce.

133
00:06:36,006 --> 00:06:38,000
Co to by mogło być?

134
00:06:40,895 --> 00:06:43,711
Białko znajdziemy między innymi w jajkach

135
00:06:43,967 --> 00:06:46,271
i to nie tylko w ich białej części

136
00:06:46,527 --> 00:06:49,087
żółtka także są bogate w ten składnik

137
00:06:49,855 --> 00:06:52,049
w mięsie i rybach,nabiale

138
00:06:52,149 --> 00:06:56,179
roślinach strączkowych takich, jak fasola, bób

139
00:06:56,279 --> 00:06:59,052
soczewica, ciecierzyca czy groch

140
00:06:59,152 --> 00:07:01,885
a także w pestkach i nasionach.

141
00:07:02,655 --> 00:07:05,283
W mniejszych ilościach jest ono także 

142
00:07:05,383 --> 00:07:07,777
w kaszach, ryżu czy makaronach.

143
00:07:08,031 --> 00:07:10,001
W końcu ziarna to nasiona 

144
00:07:10,101 --> 00:07:12,382
a każde nasiono zawiera białko

145
00:07:12,639 --> 00:07:15,199
z którego może wykiełkować nowa roślinka.

146
00:07:15,711 --> 00:07:17,402
W organizmach zwierząt 

147
00:07:17,502 --> 00:07:21,086
białka spełniają funkcję budulcową i regulującą.

148
00:07:21,343 --> 00:07:25,695
Tworzą mięśnie, sierść, pióra, krew i inne tkanki.

149
00:07:26,207 --> 00:07:28,767
Są głównym składnikiem hemoglobiny

150
00:07:29,023 --> 00:07:31,327
a także hormonów i enzymów.

151
00:07:32,095 --> 00:07:35,553
Nawet pepsyna - enzym trawiący białka

152
00:07:35,653 --> 00:07:37,214
jest... białkiem.

153
00:07:41,567 --> 00:07:46,050
Aminokwas to związek organiczny, posiadający

154
00:07:46,150 --> 00:07:50,014
grupę aminową NH2 i karboksylową COOH.

155
00:07:50,783 --> 00:07:53,855
Istnieje 20 aminokwasów białkowych.

156
00:07:54,623 --> 00:07:57,695
Białko to biopolimer złożony z aminokwasów

157
00:07:57,951 --> 00:08:00,767
połączonych ze sobą wiązaniem peptydowym.

158
00:08:01,791 --> 00:08:04,850
Białko występuje głównie w jajkach, mięsie

159
00:08:04,950 --> 00:08:07,934
rybach, nabiale i roślinach strączkowych.

160
00:08:10,239 --> 00:08:12,578
Zanim pójdziesz na obiecaną 

161
00:08:12,678 --> 00:08:16,126
białkową przekąskę, małe ćwiczenie siłowe:

162
00:08:16,383 --> 00:08:17,407
Kciuk w górę!

163
00:08:17,663 --> 00:08:20,968
Możesz z obciążeniem.