1
00:00:00,512 --> 00:00:03,840
Co jest słodkie? Cukier, odpowiecie.

2
00:00:04,352 --> 00:00:06,912
Ale czy umiecie powiedzieć, który najbardziej?

3
00:00:07,680 --> 00:00:10,071
W tym filmie opowiem wam o cukrach

4
00:00:10,171 --> 00:00:11,435
i trochę też o tym 

5
00:00:11,535 --> 00:00:13,567
który z nich jest najsłodszy.

6
00:00:14,080 --> 00:00:17,664
Zresztą najsłodszymi substancjami świata

7
00:00:17,920 --> 00:00:20,480
wcale nie są cukry, tylko białka.

8
00:00:21,248 --> 00:00:23,552
Rekord dzierży taumatyna

9
00:00:23,808 --> 00:00:27,648
białko wykryte w afrykańskim owocu katemfe.

10
00:00:28,416 --> 00:00:31,744
Jest dwa do dwóch i pół tysiąca razy słodsza

11
00:00:32,000 --> 00:00:34,438
od cukru, który macie w cukierniczkach.

12
00:00:34,816 --> 00:00:38,238
Słodki smak ma też na przykład bakteriobójczy 

13
00:00:38,338 --> 00:00:40,703
lizozym obecny w ptasich jajach.

14
00:00:41,728 --> 00:00:44,460
Istnieje nawet substancja, która sprawia

15
00:00:44,560 --> 00:00:46,616
że słodki smak zyskuje wszystko

16
00:00:46,716 --> 00:00:48,126
co weźmie się do ust.

17
00:00:48,896 --> 00:00:51,813
To mirakulina pochodząca z synsepala

18
00:00:51,913 --> 00:00:53,759
nomen omen - słodkiego.

19
00:00:54,272 --> 00:00:56,842
Po jej zjedzeniu słodka wyda się wam 

20
00:00:56,942 --> 00:00:58,946
nawet najkwaśniejsza cytryna.

21
00:00:59,136 --> 00:01:02,257
Efekt utrzymuje się około godziny.

22
00:01:12,448 --> 00:01:15,008
Znacie kogoś, kto nie lubi słodyczy?

23
00:01:15,520 --> 00:01:18,150
Jeśli tak, to należy do wyjątków.

24
00:01:18,592 --> 00:01:21,414
Większość ludzi uwielbia to, co słodkie

25
00:01:21,514 --> 00:01:23,967
bo słodycz oznacza szybką energię.

26
00:01:24,736 --> 00:01:28,073
Cukry, które jej dostarczają, nasz organizm

27
00:01:28,173 --> 00:01:30,879
może wykorzystać niemal "na surowo"

28
00:01:31,136 --> 00:01:34,457
bez żadnej przeróbki, jak w przypadku glukozy

29
00:01:34,557 --> 00:01:37,279
lub tylko z niewielkimi modyfikacjami

30
00:01:37,536 --> 00:01:39,886
jak przy innych cukrach zwanych prostymi.

31
00:01:40,096 --> 00:01:41,917
Ich wspólnym mianownikiem

32
00:01:42,017 --> 00:01:46,577
jest wzór sumaryczny: C6H12O6.

33
00:01:46,752 --> 00:01:49,262
Najpopularniejsze cukry proste 

34
00:01:49,362 --> 00:01:51,129
to glukoza i fruktoza.

35
00:01:51,360 --> 00:01:52,896
Gdzie możemy je spotkać?

36
00:01:53,066 --> 00:01:56,386
Na przykład w owocach, kwiatach czy miodzie

37
00:01:56,486 --> 00:01:59,806
ale także w większości warzyw korzeniowych.

38
00:02:00,064 --> 00:02:03,136
Glukoza jest też niezbędnym składnikiem krwi.

39
00:02:03,648 --> 00:02:06,596
Ją i fruktozę spotkamy też między innymi 

40
00:02:06,696 --> 00:02:09,791
w mięśniach, wątrobie i tkance tłuszczowej.

41
00:02:10,560 --> 00:02:12,373
Glukoza i fruktoza to białe

42
00:02:12,473 --> 00:02:13,960
krystaliczne substancje

43
00:02:14,060 --> 00:02:16,702
które dobrze rozpuszczają się w wodzie.

44
00:02:17,472 --> 00:02:19,869
Zarówno glukoza, jak i fruktoza 

45
00:02:19,969 --> 00:02:24,895
mają taki sam wzór sumaryczny: C6H12O6

46
00:02:25,408 --> 00:02:27,968
ale atomy, które tworzą ich cząsteczki

47
00:02:28,224 --> 00:02:30,528
są inaczej ułożone w przestrzeni.

48
00:02:30,784 --> 00:02:33,959
Innymi słowy cząsteczki glukozy i fruktozy

49
00:02:34,059 --> 00:02:35,905
mają inny kształt.

50
00:02:36,672 --> 00:02:39,488
Ten kształt odpowiada między innymi za to

51
00:02:39,744 --> 00:02:42,593
że fruktoza jest ponad 2 razy słodsza

52
00:02:42,693 --> 00:02:44,186
 od glukozy.

53
00:02:47,168 --> 00:02:49,472
A co z najpopularniejszym cukrem?

54
00:02:49,728 --> 00:02:51,776
Tym, którym słodzimy herbatę?

55
00:02:52,544 --> 00:02:53,980
To sacharoza.

56
00:02:54,080 --> 00:02:57,307
Czy wiesz, gdzie można ją znaleźć?

57
00:02:57,920 --> 00:03:00,480
W większości warzyw i owoców

58
00:03:00,736 --> 00:03:03,610
ale najwięcej jest jej w trzcinie cukrowej 

59
00:03:03,710 --> 00:03:05,088
i burakach cukrowych.

60
00:03:05,600 --> 00:03:09,184
To dlatego te rośliny są głównym źródłem cukru

61
00:03:09,440 --> 00:03:11,778
Który możemy kupić w sklepie.

62
00:03:12,512 --> 00:03:15,328
Sacharoza składa się z dwóch cukrów prostych

63
00:03:15,584 --> 00:03:17,286
czyli jest dwucukrem.

64
00:03:17,632 --> 00:03:21,472
Cząsteczkę sacharozy tworzy fruktoza i glukoza.

65
00:03:21,728 --> 00:03:27,276
Jej wzór sumaryczny to C12H22O11.

66
00:03:28,128 --> 00:03:29,230
Nie jest to jedyny

67
00:03:29,330 --> 00:03:31,456
powszechnie występujący dwucukier.

68
00:03:31,968 --> 00:03:35,552
Do tej grupy należy też obecna w mleku laktoza

69
00:03:35,808 --> 00:03:39,417
czy obecna w jęczmiennym słodzie maltoza.

70
00:03:42,208 --> 00:03:44,938
Przyjrzyjmy się właściwościom sacharozy.

71
00:03:45,280 --> 00:03:47,328
Wsyp łyżeczkę cukru do wody

72
00:03:47,584 --> 00:03:50,255
i zaobserwuj, czy się rozpuszcza.

73
00:03:50,656 --> 00:03:52,192
To raczej oczywiste.

74
00:03:52,448 --> 00:03:54,930
Skoro używa się go do słodzenia napojów 

75
00:03:55,030 --> 00:03:57,485
i przetworów, to musi dobrze rozpuszczać się

76
00:03:57,585 --> 00:03:59,444
w wodzie.

77
00:03:59,872 --> 00:04:03,718
A teraz wsyp kilka łyżeczek cukru na patelnię

78
00:04:03,818 --> 00:04:06,256
i ogrzewaj. Co widzisz?

79
00:04:07,040 --> 00:04:09,856
Białe kryształki pod wpływem ogrzewania

80
00:04:10,112 --> 00:04:12,672
zmienią się w gęstą, brązową substancję.

81
00:04:13,184 --> 00:04:16,334
Brązowy kolor nadaje im obecny w sacharozie 

82
00:04:16,434 --> 00:04:18,734
węgiel, a zmiana stanu skupienia 

83
00:04:18,834 --> 00:04:21,643
spowodowana jest topnieniem kryształków 

84
00:04:21,743 --> 00:04:23,438
i wydzielaniem się wody.

85
00:04:23,679 --> 00:04:25,471
Im dłużej będziemy podgrzewać

86
00:04:25,727 --> 00:04:28,799
tym bardziej produkt reakcji będzie ciemnieć

87
00:04:29,055 --> 00:04:32,649
zmieniając barwę od złocistej aż do czarnej 

88
00:04:32,749 --> 00:04:35,508
a woda w końcu... wyparuje.

89
00:04:35,711 --> 00:04:38,748
Przy okazji wydziela się bardzo przyjemny

90
00:04:38,848 --> 00:04:41,533
zapach karmelu, a sam proces nazywamy

91
00:04:41,633 --> 00:04:44,670
karmelizacją i możemy go zapisać reakcją:

92
00:04:45,183 --> 00:04:47,345
Cukier pod wpływem temperatury

93
00:04:47,445 --> 00:04:49,534
rozpada się na węgiel i wodę.

94
00:04:50,559 --> 00:04:53,453
W ten sposób udowodniliśmy, że cukier

95
00:04:53,553 --> 00:04:56,447
to węgiel i woda, czyli wodór i tlen.

96
00:04:57,471 --> 00:04:59,519
Skład pierwiastkowy sacharozy

97
00:04:59,775 --> 00:05:02,503
możemy też zbadać inaczej: polewając 

98
00:05:02,603 --> 00:05:05,406
kryształy stężonym kwasem siarkowym 6.

99
00:05:05,919 --> 00:05:08,735
Kwas ten ma właściwości higroskopijne

100
00:05:08,991 --> 00:05:12,409
czyli chłonie wodę, a woda to przecież H2O

101
00:05:12,509 --> 00:05:14,655
 czyli tlen i wodór.

102
00:05:14,879 --> 00:05:16,435
Co powinno zostać?

103
00:05:17,116 --> 00:05:18,610
Węgiel.

104
00:05:18,975 --> 00:05:21,926
Zobaczmy, że mieszanina najpierw żółknie

105
00:05:22,026 --> 00:05:23,880
a potem czernieje.

106
00:05:24,351 --> 00:05:27,254
Kwas siarkowy 6 stopniowo wchłania wodę

107
00:05:27,354 --> 00:05:29,726
zabierając z cukru wodór i tlen

108
00:05:29,983 --> 00:05:31,887
a gdy pozostanie tylko węgiel 

109
00:05:31,987 --> 00:05:33,566
pojawia się czarny kolor.

110
00:05:34,335 --> 00:05:36,127
To znaczy, że mieliśmy rację.

111
00:05:36,383 --> 00:05:38,943
Sacharoza to przedstawiciel dwucukrów.

112
00:05:39,199 --> 00:05:42,402
Zawiera węgiel, wodór i tlen.

113
00:05:43,039 --> 00:05:45,613
Szkoda, że nie możesz poczuć, jaki zapach

114
00:05:45,713 --> 00:05:47,540
towarzyszy tej reakcji.

115
00:05:47,647 --> 00:05:49,887
Nie jest to od razu woń przyjemna 

116
00:05:49,987 --> 00:05:52,766
jak podczas karmelizacji cukru na patelni.

117
00:05:53,279 --> 00:05:55,301
Początkowo uczuć przede wszystkim 

118
00:05:55,401 --> 00:05:57,118
zapach ostry i mało przyjemny

119
00:05:57,375 --> 00:05:59,679
który pochodzi od kwasu siarkowego

120
00:05:59,935 --> 00:06:02,751
reagującego z grupami OH sacharozy.

121
00:06:03,263 --> 00:06:06,251
Dodatkowo zlewka robi się coraz bardziej 

122
00:06:06,351 --> 00:06:08,894
gorąca, bo reakcja jest egzotermiczna.

123
00:06:09,151 --> 00:06:11,930
O tym, czym są takie reakcje, dowiesz się 

124
00:06:12,030 --> 00:06:13,529
z innego naszego filmu.

125
00:06:14,015 --> 00:06:17,037
Dość powiedzieć, że po całym łańcuchu reakcji

126
00:06:17,137 --> 00:06:20,159
zostaje, jak widzisz na filmie, czysty węgiel

127
00:06:20,415 --> 00:06:22,975
tworzący piankową strukturę

128
00:06:23,231 --> 00:06:25,599
którą wypełnia jego ditlenek.

129
00:06:26,047 --> 00:06:28,607
Para wodna po prostu odparowuje.

130
00:06:29,119 --> 00:06:30,399
A kwas siarkowy?

131
00:06:30,911 --> 00:06:32,959
On też korzysta na ogrzaniu

132
00:06:33,215 --> 00:06:35,007
i ulatuje w powietrze.

133
00:06:35,519 --> 00:06:37,791
Można powiedzieć że zajdzie reakcja

134
00:06:37,891 --> 00:06:39,353
zgodna z równaniem:

135
00:06:39,615 --> 00:06:43,727
C12H22O11 rozkłada się 

136
00:06:44,014 --> 00:06:48,062
na 12 atomów węgla i 11 cząsteczek wody.

137
00:06:51,647 --> 00:06:54,073
Chętnie zjadamy cukier i jemy go 

138
00:06:54,173 --> 00:06:56,474
stanowczo za dużo, ale ta grupa 

139
00:06:56,574 --> 00:06:58,274
związków chemicznych ma 

140
00:06:58,374 --> 00:07:00,349
i przemysłowe zastosowania.

141
00:07:00,863 --> 00:07:03,546
Najwięcej cukrów, głównie sacharozy

142
00:07:03,646 --> 00:07:05,470
przerabia się na etanol.

143
00:07:05,727 --> 00:07:08,287
W tym i ten stosowany jako paliwo.

144
00:07:09,055 --> 00:07:10,983
Sacharozę wykorzystuje się również

145
00:07:11,083 --> 00:07:12,894
do produkcji tworzyw sztucznych.

146
00:07:13,151 --> 00:07:15,455
Wytwarzany z niej kwas polimlekowy

147
00:07:15,711 --> 00:07:19,295
można przetwarzać na włókna, folię i pręty

148
00:07:19,551 --> 00:07:21,695
które są wytrzymałe, a przy tym 

149
00:07:21,795 --> 00:07:23,390
w pełni biodegradowalne.

150
00:07:23,903 --> 00:07:27,999
Rozpadają się w czasie od 45 do 60 dni.

151
00:07:29,279 --> 00:07:31,323
Pochodne kwasu mlekowego są też

152
00:07:31,423 --> 00:07:34,142
przyjaznymi środowisku rozpuszczalnikami.

153
00:07:34,911 --> 00:07:37,854
Glukoza jest z kolei surowcem do produkcji 

154
00:07:37,954 --> 00:07:40,499
nietoksycznych, nie drażniących skóry 

155
00:07:40,599 --> 00:07:42,846
środków do mycia naczyń i włosów.

156
00:07:46,687 --> 00:07:48,991
Cukry to inaczej sacharydy

157
00:07:49,247 --> 00:07:51,551
cukrowce albo węglowodany.

158
00:07:52,063 --> 00:07:54,367
Są zbudowane z węgla i wody

159
00:07:54,707 --> 00:07:56,810
czyli wodoru i tlenu.

160
00:07:57,439 --> 00:08:00,255
Glukoza i fruktoza to cukry proste.

161
00:08:00,511 --> 00:08:02,853
To znaczy, że nie można ich rozłożyć 

162
00:08:02,953 --> 00:08:05,439
na prostsze składniki, które zachowałyby

163
00:08:05,539 --> 00:08:06,653
właściwości cukru.

164
00:08:07,423 --> 00:08:10,540
Cukry proste nazywamy monosacharydami.

165
00:08:11,263 --> 00:08:13,793
Sacharoza to cukier, który można rozłożyć 

166
00:08:13,893 --> 00:08:15,870
na dwie cegiełki cukrów prostych.

167
00:08:16,639 --> 00:08:18,967
Cukry o takiej budowie nazywamy 

168
00:08:19,067 --> 00:08:22,155
dwucukrami albo disacharydami.

169
00:08:23,551 --> 00:08:25,470
Po tym filmie mam ochotę 

170
00:08:25,570 --> 00:08:27,646
na lody z polewą karmelową.

171
00:08:27,903 --> 00:08:29,951
Do tego bita śmietana.

172
00:08:30,463 --> 00:08:36,351
O niej też znajdziesz film na pistacja.tv