1
00:00:00,512 --> 00:00:02,201
Czy wiesz, co jest najbardziej 

2
00:00:02,301 --> 00:00:03,769
rozpowszechnionym węglowodanem

3
00:00:03,869 --> 00:00:05,015
na świecie?

4
00:00:05,358 --> 00:00:06,912
Zgadujesz, że celuloza?

5
00:00:07,424 --> 00:00:08,448
Masz rację.

6
00:00:08,704 --> 00:00:11,008
W końcu świat jest pełen roślin.

7
00:00:11,264 --> 00:00:12,880
Ale pewnie nie zgadniesz

8
00:00:12,980 --> 00:00:15,359
że druga co do ilości jest chityna.

9
00:00:15,872 --> 00:00:18,560
To główny składnik ścian komórkowych 

10
00:00:18,660 --> 00:00:21,002
grzybów i pancerzyków stawonogów 

11
00:00:21,102 --> 00:00:22,585
w tym również owadów.

12
00:00:23,040 --> 00:00:26,196
Z niej także zbudowane są dzioby ośmiornic

13
00:00:26,296 --> 00:00:27,611
 czy łuski ryb.

14
00:00:27,904 --> 00:00:31,488
Dzięki swoim właściwościom i dostępności

15
00:00:31,744 --> 00:00:34,079
chityna jest wykorzystywana jako 

16
00:00:34,179 --> 00:00:36,438
nietoksyczny nawóz, dodatek do żywności 

17
00:00:36,538 --> 00:00:38,044
i emulgator.

18
00:00:38,144 --> 00:00:40,766
To dzięki niej bita śmietana i krem

19
00:00:40,866 --> 00:00:42,495
nie rozwarstwiają się.

20
00:00:42,752 --> 00:00:45,498
W medycynie stosuje się chitynowe nici

21
00:00:45,598 --> 00:00:48,639
chirurgiczne, które ułatwiają gojenie ran

22
00:00:49,152 --> 00:00:51,759
chitynowe suplementy pomagają zaś obniżać

23
00:00:51,859 --> 00:00:54,828
wchłanianie cholesterolu z pożywienia.

24
00:01:05,536 --> 00:01:08,864
Czy myślisz, że wszystkie cukry są słodkie?

25
00:01:09,632 --> 00:01:11,424
Żeby się o tym przekonać

26
00:01:11,680 --> 00:01:14,465
najlepiej przeprowadźmy eksperyment.

27
00:01:15,008 --> 00:01:16,511
Ale najpierw określmy

28
00:01:16,611 --> 00:01:18,335
o jakich cukrach mówimy.

29
00:01:19,104 --> 00:01:22,703
W innym filmie tej playlisty opowiadaliśmy już 

30
00:01:22,803 --> 00:01:26,119
o cukrach,  które jak najbardziej są słodkie

31
00:01:26,219 --> 00:01:28,575
tak, jak cukier w cukierniczce.

32
00:01:29,088 --> 00:01:32,160
Są jednak związki, które zaliczamy do cukrów

33
00:01:32,416 --> 00:01:35,488
choć w ogóle nie przypominają cukru z torebki.

34
00:01:36,000 --> 00:01:39,429
W dzisiejszej lekcji zajmiemy się kilkoma z nich

35
00:01:39,840 --> 00:01:43,198
Na pierwszy ogień pójdzie celuloza.

36
00:01:43,680 --> 00:01:46,420
Celuloza jest budulcem ścian komórkowych 

37
00:01:46,520 --> 00:01:49,055
roślin, na przykład włókien drzewnych.

38
00:01:49,568 --> 00:01:52,384
To z niej robi się papier i ubrania.

39
00:01:52,640 --> 00:01:54,688
Len, bawełna czy juta

40
00:01:54,944 --> 00:01:58,272
to w około 90% celuloza.

41
00:01:58,784 --> 00:02:01,193
Zbadajmy razem niektóre właściwości

42
00:02:01,293 --> 00:02:02,367
tego wielocukru.

43
00:02:02,624 --> 00:02:05,576
Czy celuloza rozpuszcza się w wodzie?

44
00:02:06,464 --> 00:02:07,744
Jak to sprawdzisz?

45
00:02:08,000 --> 00:02:10,774
Najprościej, wkładając kawałek kartki

46
00:02:10,874 --> 00:02:12,351
lub ligniny do wody.

47
00:02:12,864 --> 00:02:15,680
Nie ma znaczenia, ciepłej czy zimnej.

48
00:02:15,936 --> 00:02:17,984
Niezależnie od jej temperatury

49
00:02:18,240 --> 00:02:20,288
celuloza się nie rozpuści.

50
00:02:20,544 --> 00:02:22,336
Jeśli się nie rozpuszcza

51
00:02:22,592 --> 00:02:24,128
to i nie będzie słodka.

52
00:02:24,384 --> 00:02:25,408
Dlaczego?

53
00:02:25,664 --> 00:02:28,736
Tego dowiesz się dokładniej na lekcjach biologii.

54
00:02:29,248 --> 00:02:32,476
Tu powiem ci tylko, że nasz język potrafi 

55
00:02:32,576 --> 00:02:35,647
posmakować tylko tego, co rozpuszczalne.

56
00:02:36,672 --> 00:02:39,239
To też możesz sprawdzić, na przykład 

57
00:02:39,339 --> 00:02:42,047
kładąc sobie na języku kawałek papieru.

58
00:02:43,072 --> 00:02:45,120
Skoro nie jest rozpuszczalna

59
00:02:45,376 --> 00:02:46,656
i nie jest słodka

60
00:02:47,168 --> 00:02:48,960
to nie wygląda na coś smacznego.

61
00:02:49,472 --> 00:02:52,364
Zresztą nasz organizm nie potrafi trawić 

62
00:02:52,464 --> 00:02:55,737
celulozy, czyli rozkładać jej na przydatne nam 

63
00:02:55,837 --> 00:02:57,150
cząsteczki glukozy.

64
00:02:57,920 --> 00:02:59,968
Co innego na przykład krowy.

65
00:03:00,480 --> 00:03:02,784
Obecne w ich żołądkach bakterie

66
00:03:03,040 --> 00:03:05,920
przerabiają niestrawne na strawne

67
00:03:06,020 --> 00:03:07,799
 dzięki enzymom.

68
00:03:08,416 --> 00:03:11,488
Dlatego roślinożercy mogą żyć trawą

69
00:03:11,744 --> 00:03:14,597
a pozbawione takich użytecznych bakterii

70
00:03:14,697 --> 00:03:16,607
zwierzęta, w tym i my, nie.

71
00:03:17,888 --> 00:03:20,493
Chemicy potrafią rozkładać celulozę 

72
00:03:20,593 --> 00:03:22,239
specjalnym odczynnikiem

73
00:03:22,496 --> 00:03:24,783
Sporządzanym z wodorotlenku miedzi 

74
00:03:24,883 --> 00:03:25,951
i amoniaku.

75
00:03:26,080 --> 00:03:29,166
Proces ten jest wykorzystywany między innymi

76
00:03:29,266 --> 00:03:31,711
przy produkcji sztucznego jedwabiu.

77
00:03:34,784 --> 00:03:37,093
Drugim wielocukrem, którym się zajmiemy

78
00:03:37,193 --> 00:03:38,443
 będzie skrobia.

79
00:03:38,624 --> 00:03:41,134
Możemy ją znaleźć w zbożach, ziemniakach

80
00:03:41,234 --> 00:03:42,464
 i innych warzywach.

81
00:03:43,232 --> 00:03:45,536
Stanowi materiał zapasowy roślin.

82
00:03:45,792 --> 00:03:48,608
To z niej składa się na przykład mąka

83
00:03:48,864 --> 00:03:50,912
i ta zwykła, i ta ziemniaczana.

84
00:03:51,424 --> 00:03:54,240
Jak myślisz, czy ona w wodzie się rozpuszcza?

85
00:03:55,008 --> 00:03:58,518
Skrobia w zimnej wodzie się nie rozpuszcza

86
00:03:58,618 --> 00:04:01,654
tak, jak celuloza, ale z gorącą wodą 

87
00:04:01,754 --> 00:04:05,723
tworzy kleik taki, jaki możesz dodać do kojącej 

88
00:04:05,823 --> 00:04:08,062
kąpieli albo zrobić kisiel.

89
00:04:09,600 --> 00:04:10,880
Czy jest słodka?

90
00:04:11,648 --> 00:04:14,720
Sprawdź to, żując biały chleb albo bułkę.

91
00:04:14,976 --> 00:04:16,512
Jaki smak czujesz?

92
00:04:17,280 --> 00:04:20,041
Jeśli chleb nie był dosładzany, a bywa

93
00:04:20,141 --> 00:04:22,778
na przykład karmelem, to na początku 

94
00:04:22,878 --> 00:04:25,663
nie będzie słodki, ale stanie się taki 

95
00:04:25,763 --> 00:04:26,989
w miarę żucia.

96
00:04:27,263 --> 00:04:30,800
To efekt działania enzymu trawiennego, ptialiny

97
00:04:31,103 --> 00:04:33,346
która rozkłada skrobię w ustach 

98
00:04:33,446 --> 00:04:34,686
na prostsze cukry.

99
00:04:35,455 --> 00:04:37,934
Tak więc można powiedzieć, że sama skrobia

100
00:04:38,034 --> 00:04:39,550
jako taka, słodka nie jest.

101
00:04:40,319 --> 00:04:43,539
W przeciwieństwie do celulozy, nasz organizm

102
00:04:43,639 --> 00:04:46,809
umie ją jednak rozkładać do słodkiej glukozy

103
00:04:46,909 --> 00:04:49,534
nie tylko w ustach, ale i w jelitach.

104
00:04:50,559 --> 00:04:53,631
Chętnie jemy więc bułki, ciastka czy makarony

105
00:04:53,887 --> 00:04:56,283
bo możemy z nich czerpać energię.

106
00:04:58,751 --> 00:05:01,884
Skrobia i celuloza to niejedyne wielocukry 

107
00:05:01,984 --> 00:05:04,894
z jakimi możesz się spotkać na co dzień.

108
00:05:05,663 --> 00:05:06,971
O chitynie mówiliśmy

109
00:05:07,071 --> 00:05:08,990
na samym początku tego filmu.

110
00:05:09,503 --> 00:05:12,426
Przykładem wielocukru, który masz w sobie

111
00:05:12,526 --> 00:05:15,109
jest glikogen - cukier przechowujący 

112
00:05:15,209 --> 00:05:18,205
"na potem" energię w wątrobie i mięśniach.

113
00:05:18,975 --> 00:05:21,761
Podobnie jak skrobia, glikogen składa się

114
00:05:21,861 --> 00:05:24,094
z bardzo wielu cząsteczek glukozy

115
00:05:24,351 --> 00:05:27,602
która jest niezbędna każdej komórce.

116
00:05:28,959 --> 00:05:31,040
Mięśnie są jednak samolubne.

117
00:05:31,140 --> 00:05:34,590
Nie udostępniają zapasów innym tkankom.

118
00:05:35,359 --> 00:05:38,431
Tylko wątroba dzieli się glikogenem z tymi

119
00:05:38,687 --> 00:05:41,247
którzy w danej chwili potrzebują energii.

120
00:05:42,015 --> 00:05:44,224
W tym celu najpierw przerabia go

121
00:05:44,324 --> 00:05:46,387
na łatwo dostępną glukozę.

122
00:05:47,903 --> 00:05:51,235
Cukry złożone, inaczej wielocukry, zawierają 

123
00:05:51,335 --> 00:05:54,617
w swoich cząsteczkach nawet do kilku tysięcy 

124
00:05:54,717 --> 00:05:57,373
cukrów prostych, takich jak glukoza.

125
00:06:00,959 --> 00:06:02,495
Czas na eksperyment.

126
00:06:03,007 --> 00:06:05,199
Sprawdzimy w których produktach 

127
00:06:05,299 --> 00:06:07,861
spożywczych, jakie codziennie widzisz 

128
00:06:07,961 --> 00:06:09,662
na talerzu, jest skrobia.

129
00:06:10,175 --> 00:06:13,097
Potrzebny nam do tego będzie płyn Lugola 

130
00:06:13,197 --> 00:06:16,214
albo jodyna, jaką możesz znaleźć w domowej 

131
00:06:16,314 --> 00:06:18,366
apteczce albo kupić w aptece.

132
00:06:18,879 --> 00:06:21,302
Podpowiem ci jak ujawnić skrobię

133
00:06:21,402 --> 00:06:22,974
w ziemniakach i mące.

134
00:06:23,487 --> 00:06:25,279
Ziemniaka przekrój na pół

135
00:06:25,535 --> 00:06:27,442
a na przekrojoną powierzchnię 

136
00:06:27,542 --> 00:06:28,862
kapnij kroplę jodyny.

137
00:06:29,123 --> 00:06:30,479
Co się stanie?

138
00:06:30,911 --> 00:06:33,727
Powierzchnia ziemniaka pod wpływem jodyny

139
00:06:33,983 --> 00:06:35,519
zaczęła zmieniać barwę.

140
00:06:36,031 --> 00:06:37,823
Stała się fioletowo-czarna.

141
00:06:38,591 --> 00:06:41,192
Ten piękny, nasycony kolor wskazuje 

142
00:06:41,292 --> 00:06:43,966
na obecność kompleksu jodoskrobiowego

143
00:06:44,223 --> 00:06:47,039
a pośrednio na obecność skrobi.

144
00:06:47,551 --> 00:06:49,638
To samo stanie się z mąką.

145
00:06:49,855 --> 00:06:51,647
W miejscu nakapania jodyny

146
00:06:51,903 --> 00:06:53,951
zmieni barwę na fioletową.

147
00:06:55,231 --> 00:06:58,070
Jeśli udało ci się przy pomocy jodyny 

148
00:06:58,170 --> 00:07:00,579
znaleźć inne domowe źródła skrobi

149
00:07:00,679 --> 00:07:02,910
napisz nam o tym w komentarzu.

150
00:07:06,495 --> 00:07:08,193
Cukry złożone są zbudowane 

151
00:07:08,293 --> 00:07:10,509
z wielu cząsteczek cukrów prostych.

152
00:07:11,359 --> 00:07:14,175
Przykłady cukrów złożonych to skrobia

153
00:07:14,431 --> 00:07:17,821
celuloza, chityna i glikogen.

154
00:07:18,783 --> 00:07:21,206
Podejrzewam, że po spróbowaniu papieru

155
00:07:21,306 --> 00:07:22,622
masz spory niedosmak.

156
00:07:23,135 --> 00:07:26,463
Na szczęście na stronie pistacja.tv

157
00:07:26,719 --> 00:07:30,251
znajdzie się kilka smaczniejszych kąsków.