1
00:00:00,155 --> 00:00:03,943
Już 10000 lat temu ludzie przekazywali sobie

2
00:00:04,043 --> 00:00:06,385
informacje w sposób pośredni

3
00:00:06,485 --> 00:00:08,703
nie stojąc twarzą w twarz.

4
00:00:08,804 --> 00:00:11,242
Do zapisu informacji gospodarczych 

5
00:00:11,342 --> 00:00:13,567
wykorzystywano tak zwane tokeny.

6
00:00:13,667 --> 00:00:15,904
Niewielkie, różnego rodzaju bryłki 

7
00:00:16,004 --> 00:00:18,175
które niosły informacje o towarach

8
00:00:18,275 --> 00:00:21,504
jakie ktoś posiadał, albo zamierzał przekazać.

9
00:00:21,719 --> 00:00:24,576
Kształty były jednoznacznie określane

10
00:00:24,676 --> 00:00:27,136
i znane wszystkim w społeczności.

11
00:00:27,236 --> 00:00:29,749
Każdy odpowiadał konkretnemu towarowi

12
00:00:29,849 --> 00:00:33,371
albo zwierzęciu. Przy przekazywaniu informacji

13
00:00:33,471 --> 00:00:35,582
nie było więc mowy o pomyłce.

14
00:00:35,894 --> 00:00:37,376
Podobnie w chemii.

15
00:00:37,521 --> 00:00:40,653
Określone znaki zawsze oznaczają to samo

16
00:00:40,753 --> 00:00:43,437
a zapis jest zrozumiały dla każdego

17
00:00:43,537 --> 00:00:46,590
kto nauczy się zasad jego odczytywania.

18
00:00:46,692 --> 00:00:48,878
Poznamy je w tej lekcji.

19
00:00:59,520 --> 00:01:01,952
Wyobraź sobie taką sytuację:

20
00:01:02,052 --> 00:01:04,256
masz jakąś budowlę z klocków.

21
00:01:04,356 --> 00:01:07,584
Rozbierasz ją i budujesz coś innego.

22
00:01:07,684 --> 00:01:11,201
Może się zdarzyć, że zostanie ci jakiś luźny 

23
00:01:11,301 --> 00:01:14,213
klocek, ale liczba klocków przed i po 

24
00:01:14,313 --> 00:01:16,799
przebudowie nie ulegnie zmianie.

25
00:01:17,094 --> 00:01:19,343
Żadne nie wyparują, nie znikną 

26
00:01:19,443 --> 00:01:21,407
w tajemniczych okolicznościach...

27
00:01:21,507 --> 00:01:24,106
Żadne też magicznie się nie pojawią. 

28
00:01:24,206 --> 00:01:25,681
Z tych samych klocków 

29
00:01:25,781 --> 00:01:27,807
powstanie jedynie coś innego.

30
00:01:28,347 --> 00:01:30,539
Taka sama sytuacja ma miejsce 

31
00:01:30,639 --> 00:01:32,159
w reakcji chemicznej.

32
00:01:32,259 --> 00:01:35,744
Cząsteczki mogą ulegać rozpadowi na atomy

33
00:01:35,844 --> 00:01:38,304
i tworzyć potem inne cząsteczki.

34
00:01:38,404 --> 00:01:40,616
Mogą też zmieniać się częściowo:

35
00:01:40,716 --> 00:01:43,424
coś odpada, coś się przyłącza...

36
00:01:43,528 --> 00:01:45,941
ale liczba atomów pierwiastków 

37
00:01:46,041 --> 00:01:49,567
biorących udział w reakcji nie ulega zmianie.

38
00:01:50,346 --> 00:01:53,144
Zobaczmy to na przykładzie reakcji 

39
00:01:53,244 --> 00:01:56,968
całkowitego spalania węgla, czyli reakcji węgla

40
00:01:57,068 --> 00:01:59,816
z tlenem, w wyniku której powstaje 

41
00:01:59,916 --> 00:02:01,086
tlenek węgla 4.

42
00:02:01,351 --> 00:02:03,237
Zapiszemy ją słownie:

43
00:02:03,337 --> 00:02:05,440
węgiel plus tlen

44
00:02:05,696 --> 00:02:08,000
powstaje tlenek węgla 4.

45
00:02:08,200 --> 00:02:11,072
W zapisie każdej reakcji chemicznej

46
00:02:11,172 --> 00:02:13,972
po lewej stronie umieszczamy substraty

47
00:02:14,072 --> 00:02:17,472
czyli związki lub pierwiastki, których używamy

48
00:02:17,572 --> 00:02:19,776
jako składników reakcji.

49
00:02:19,909 --> 00:02:22,848
W naszym przypadku są to węgiel i tlen.

50
00:02:23,267 --> 00:02:26,688
Po prawej stronie zapisujemy produkty

51
00:02:26,788 --> 00:02:29,838
czyli to, co powstaje, innymi słowy 

52
00:02:29,938 --> 00:02:32,832
jest wyprodukowane w wyniku reakcji.

53
00:02:32,965 --> 00:02:36,416
U nas produktem jest tlenek węgla 4.

54
00:02:37,214 --> 00:02:39,940
Pomiędzy substratami a produktami

55
00:02:40,040 --> 00:02:43,053
umieszczamy strzałkę, która pokazuje 

56
00:02:43,153 --> 00:02:45,374
kierunek przebiegu reakcji.

57
00:02:45,804 --> 00:02:48,084
Zdarza się że musimy zaznaczyć, 

58
00:02:48,184 --> 00:02:50,229
iż jakaś reakcja nie zachodzi. 

59
00:02:50,329 --> 00:02:53,035
Wtedy strzałkę przekreślamy.

60
00:02:53,545 --> 00:02:56,805
Wszystkie substancje biorące udział w reakcji

61
00:02:56,905 --> 00:02:58,943
chemicznej nazywamy reagentami.

62
00:03:00,125 --> 00:03:03,141
Wszystko fajnie, ale co, gdybyśmy chcieli 

63
00:03:03,241 --> 00:03:06,623
wyjaśnić tę reakcję Anglikowi albo Chińczykowi?

64
00:03:06,881 --> 00:03:09,778
W ich języku węgiel i tlen nazywają się 

65
00:03:09,878 --> 00:03:11,743
przecież zupełnie inaczej.

66
00:03:12,052 --> 00:03:14,808
Żebyśmy się rozumieli, wszyscy chemicy

67
00:03:14,908 --> 00:03:17,585
posługują się identycznymi na całym świecie 

68
00:03:17,685 --> 00:03:21,854
symbolami pierwiastków. Węgiel ma symbol C,

69
00:03:21,999 --> 00:03:26,591
tlen - O. Zapisujemy więc: C plus O.

70
00:03:26,859 --> 00:03:29,920
Musimy napisać małą dwójkę przy tlenie

71
00:03:30,020 --> 00:03:32,155
ponieważ występuje on w naturze 

72
00:03:32,255 --> 00:03:34,527
w postaci cząsteczek dwuatomowych.

73
00:03:35,097 --> 00:03:37,926
Po prawej stronie mamy tlenek węgla 4

74
00:03:38,026 --> 00:03:39,903
o wzorze CO2.

75
00:03:40,392 --> 00:03:42,247
Czy to wszystko, co musimy zrobić 

76
00:03:42,347 --> 00:03:44,255
aby zapis był prawidłowy?

77
00:03:44,692 --> 00:03:46,706
Nie. Musimy jeszcze sprawdzić 

78
00:03:46,806 --> 00:03:49,733
czy po obu stronach równania mamy tyle samo 

79
00:03:49,833 --> 00:03:52,191
atomów poszczególnych pierwiastków.

80
00:03:52,433 --> 00:03:56,032
Po lewej stronie mamy jeden atom węgla.

81
00:03:56,132 --> 00:03:57,614
Po prawej też.

82
00:03:57,714 --> 00:04:00,896
Po lewej stronie mamy dwa atomy tlenu

83
00:04:00,996 --> 00:04:02,598
w formie cząsteczki.

84
00:04:02,698 --> 00:04:05,248
Po prawej także mamy dwa atomy tlenu.

85
00:04:05,348 --> 00:04:07,040
Wszystko się zgadza.

86
00:04:07,416 --> 00:04:10,252
Taki zapis reakcji, w którym substraty 

87
00:04:10,352 --> 00:04:12,842
i produkty przedstawiamy w postaci 

88
00:04:12,942 --> 00:04:16,000
wzorów cząsteczek, nazywamy cząsteczkowym.

89
00:04:16,100 --> 00:04:18,489
Przećwiczmy go jeszcze na przykładzie

90
00:04:18,589 --> 00:04:21,374
równania reakcji otrzymywania tlenku glinu.

91
00:04:21,685 --> 00:04:24,703
Zapiszmy ją w postaci symbolicznej.

92
00:04:25,177 --> 00:04:33,663
Mamy więc Al plus O2 i powstaje Al2O3.

93
00:04:35,166 --> 00:04:37,759
Czas na uzgodnienie współczynników.

94
00:04:38,047 --> 00:04:40,063
Zacznijmy od glinu.

95
00:04:40,163 --> 00:04:42,337
Po lewej stronie jest jeden atom 

96
00:04:42,437 --> 00:04:45,438
tego pierwiastka, a po prawej dwa.

97
00:04:45,829 --> 00:04:48,175
Musimy dopisać 2 przed glinem 

98
00:04:48,275 --> 00:04:50,302
po lewej stronie równania.

99
00:04:50,402 --> 00:04:51,839
Teraz tlen.

100
00:04:51,939 --> 00:04:55,279
Po lewej mamy 2 atomy w formie cząsteczki

101
00:04:55,379 --> 00:04:58,388
a po prawej 3. Zgadza się?

102
00:04:58,488 --> 00:05:01,291
Nie. Tlen jest w cząsteczkach dwuatomowych

103
00:05:01,391 --> 00:05:03,061
więc po lewej stronie nie możemy mieć 

104
00:05:03,161 --> 00:05:05,621
trzech atomów. Musimy znaleźć 

105
00:05:05,721 --> 00:05:07,351
wspólną wielokrotność.

106
00:05:07,451 --> 00:05:09,759
Dla dwójki i trójki to sześć.

107
00:05:10,180 --> 00:05:12,311
Tyle atomów tlenu musi być 

108
00:05:12,411 --> 00:05:14,622
po każdej ze stron równania.

109
00:05:14,723 --> 00:05:18,719
Zapisujemy więc trójkę przed cząsteczką tlenu

110
00:05:18,819 --> 00:05:21,766
w ten sposób otrzymujemy 3 razy 2

111
00:05:21,866 --> 00:05:25,799
czyli 6 atomów tlenu... oraz dwójkę 

112
00:05:25,899 --> 00:05:28,395
przed cząsteczką tlenku glinu i mamy 

113
00:05:28,495 --> 00:05:31,723
dwa razy trzy... również sześć.

114
00:05:32,210 --> 00:05:34,410
Dobrze. Tlen nam się zgadza

115
00:05:34,510 --> 00:05:36,126
ale co z tym glinem?

116
00:05:36,261 --> 00:05:39,705
Teraz po prawej stronie mamy 4 atomy glinu

117
00:05:39,805 --> 00:05:41,502
a po lewej tylko dwa.

118
00:05:41,602 --> 00:05:44,110
Wycieramy dwójkę i w to miejsce 

119
00:05:44,210 --> 00:05:45,598
wstawiamy czwórkę.

120
00:05:45,919 --> 00:05:47,525
Policzmy jeszcze raz:

121
00:05:47,625 --> 00:05:51,587
Z lewej 4 atomy glinu, po prawej 4. Jest okej.

122
00:05:51,687 --> 00:05:55,276
Po lewej 6 atomów tlenu, po prawej również. 

123
00:05:55,442 --> 00:05:57,576
Uff, udało się!

124
00:06:00,271 --> 00:06:02,291
Teraz reakcja dla Ciebie.

125
00:06:02,391 --> 00:06:04,799
Zatrzymaj film i zapisz ją

126
00:06:04,899 --> 00:06:06,847
oraz uzgodnij samodzielnie.

127
00:06:07,079 --> 00:06:08,356
Pamiętaj, że sód 

128
00:06:08,456 --> 00:06:10,686
jest pierwiastkiem jednowartościowym.

129
00:06:14,508 --> 00:06:17,343
Skończone? Czas na sprawdzenie.

130
00:06:17,443 --> 00:06:20,927
Reakcja powinna być zapisana następująco:

131
00:06:21,617 --> 00:06:29,631
Na plus O2, strzałka, Na2O.

132
00:06:29,958 --> 00:06:31,471
Uzgadniamy.

133
00:06:31,616 --> 00:06:35,080
Po lewej stronie mamy dwa atomy tlenu

134
00:06:35,180 --> 00:06:38,689
po prawej jeden. Musimy zapisać dwójkę

135
00:06:38,789 --> 00:06:40,638
przed tlenkiem sodu.

136
00:06:41,688 --> 00:06:45,759
Teraz po prawej stronie mamy 4 atomy sodu

137
00:06:45,859 --> 00:06:48,319
a po lewej tylko jeden.

138
00:06:48,589 --> 00:06:51,135
Stawiamy przed nim czwórkę.

139
00:06:51,304 --> 00:06:53,014
Gotowe!

140
00:06:55,656 --> 00:06:58,399
Wszystkie substancje biorące udział 

141
00:06:58,499 --> 00:07:01,630
w reakcji chemicznej nazywamy reagentami.

142
00:07:02,143 --> 00:07:05,200
Po lewej stronie zapisujemy substraty

143
00:07:05,300 --> 00:07:07,298
a po prawej, za strzałką

144
00:07:07,398 --> 00:07:09,822
umieszczamy produkty reakcji.

145
00:07:10,526 --> 00:07:13,495
W każdej reakcji chemicznej sumy 

146
00:07:13,595 --> 00:07:16,734
atomów substratów i produktów są równe.

147
00:07:18,515 --> 00:07:20,821
Ten film to tylko jeden z wielu 

148
00:07:20,921 --> 00:07:22,809
dostępnych na naszym kanale

149
00:07:22,909 --> 00:07:25,436
a więc nie zapominaj o subskrypcji.

150
00:07:25,536 --> 00:07:28,908
Będzie nam też bardzo miło, jeśli go polubisz.