1
00:00:00,012 --> 00:00:02,411
Zdarzyło ci się pewnie oglądać 

2
00:00:02,511 --> 00:00:06,124
przynajmniej na filmach, jak ktoś rozpala ogień

3
00:00:06,224 --> 00:00:08,702
za pomocą krzemienia i krzesiwa.

4
00:00:09,216 --> 00:00:12,544
Sposób to męczący, a do tego nie wypali

5
00:00:12,800 --> 00:00:15,398
jeśli nie mamy pod ręką suchej rozpałki 

6
00:00:15,498 --> 00:00:16,639
na przykład hubki.

7
00:00:17,152 --> 00:00:19,586
Mniej obciążające fizycznie jest 

8
00:00:19,686 --> 00:00:22,271
wykorzystanie soczewki skupiającej.

9
00:00:22,528 --> 00:00:24,753
Ale co, gdy dzień jest pochmurny

10
00:00:24,853 --> 00:00:26,367
albo, co gorzej, pada?

11
00:00:26,624 --> 00:00:28,410
Zaprawiony w bojach chemik

12
00:00:28,510 --> 00:00:30,719
ma i na taką pogodę rozwiązanie.

13
00:00:31,232 --> 00:00:33,792
Wystarczy gliceryna i sól.

14
00:00:34,048 --> 00:00:35,446
Ale nie byle jaka! 

15
00:00:35,546 --> 00:00:38,648
Potrzebujesz manganianu 7 potasu, zwanego 

16
00:00:38,748 --> 00:00:41,214
popularnie nadmanganianem potasu.

17
00:00:41,728 --> 00:00:44,963
Gdy polejesz fioletowe kryształki gliceryną

18
00:00:45,063 --> 00:00:46,847
zapłoną nawet na śniegu.

19
00:00:47,360 --> 00:00:49,382
Dlatego te dwa związki znajdziemy 

20
00:00:49,482 --> 00:00:51,088
między innymi w podręcznych 

21
00:00:51,188 --> 00:00:52,478
zestawach ratunkowych.

22
00:00:52,992 --> 00:00:55,708
Więcej o solach tlenowych i o tym, jak 

23
00:00:55,808 --> 00:00:58,879
je możemy otrzymać, opowiem ci w tej lekcji.

24
00:01:09,888 --> 00:01:12,704
Nie pytaj, co sól może zrobić dla Ciebie.

25
00:01:12,960 --> 00:01:16,032
Zapytaj, co Ty możesz zrobić dla soli.

26
00:01:16,288 --> 00:01:18,848
Możesz ją na przykład stworzyć.

27
00:01:19,616 --> 00:01:21,870
Pozwoliłam sobie na sparafrazowanie 

28
00:01:21,970 --> 00:01:24,224
słynnych słów prezydenta Kennedy'ego

29
00:01:24,480 --> 00:01:27,430
ale wiesz przecież, że sole mają tak wiele

30
00:01:27,530 --> 00:01:30,623
zastosowań w różnych obszarach naszego życia

31
00:01:30,880 --> 00:01:32,713
że warto byłoby dowiedzieć się

32
00:01:32,813 --> 00:01:34,207
 jak je można otrzymać.

33
00:01:35,232 --> 00:01:37,924
Jeśli lubisz kwiaty w przydomowym ogródku

34
00:01:38,024 --> 00:01:39,930
albo na balkonie, z pewnością 

35
00:01:40,030 --> 00:01:42,655
potrzebować będziesz siarczanu 6 potasu.

36
00:01:43,168 --> 00:01:44,960
Zapewne kupisz go w sklepie

37
00:01:45,216 --> 00:01:47,428
ale gdyby chcieć go zrobić samemu

38
00:01:47,528 --> 00:01:49,055
jak się do tego zabrać?

39
00:01:50,080 --> 00:01:51,950
Gdy znasz film o otrzymywaniu 

40
00:01:52,050 --> 00:01:54,382
soli beztlenowych, nasze kolejne kroki

41
00:01:54,482 --> 00:01:56,224
będą już ci częściowo znane.

42
00:01:56,736 --> 00:01:59,340
Jeśli nie udało ci się go jeszcze obejrzeć

43
00:01:59,440 --> 00:02:01,855
nie przejmuj się, damy radę i bez tego.

44
00:02:03,136 --> 00:02:05,359
Potas do tej soli możemy dostarczyć

45
00:02:05,459 --> 00:02:07,487
biorąc związek, który go zawiera

46
00:02:07,744 --> 00:02:10,816
na przykład wodorotlenek potasu KOH

47
00:02:11,328 --> 00:02:13,632
albo tlenek potasu K2O.

48
00:02:14,144 --> 00:02:16,704
Możemy też wziąć metaliczny potas.

49
00:02:17,472 --> 00:02:20,307
Resztę kwasową, czyli grupę SO4

50
00:02:20,407 --> 00:02:22,591
możemy pozyskać z kwasu.

51
00:02:23,360 --> 00:02:24,896
Czy istnieje inny sposób?

52
00:02:25,664 --> 00:02:27,745
Pamiętasz może, jak otrzymywaliśmy

53
00:02:27,845 --> 00:02:29,148
 kwasy tlenowe?

54
00:02:29,248 --> 00:02:31,808
Braliśmy do reakcji tlenek niemetalu

55
00:02:32,064 --> 00:02:34,368
w tym przypadku siarki, i wodę.

56
00:02:34,880 --> 00:02:38,464
Aby otrzymać kwas siarkowy 6 potrzebny był

57
00:02:38,564 --> 00:02:41,023
tlenek siarki 6 o wzorze SO3.

58
00:02:41,792 --> 00:02:44,500
Ponieważ reakcja otrzymywania soli i tak 

59
00:02:44,600 --> 00:02:46,719
odbywa się w wodzie, możemy użyć 

60
00:02:46,819 --> 00:02:48,669
do tej reakcji równie dobrze 

61
00:02:48,769 --> 00:02:51,006
właśnie tego tlenku zamiast kwasu.

62
00:02:52,032 --> 00:02:54,628
Kwas może reagować z każdą substancją

63
00:02:54,728 --> 00:02:56,895
z lewej strony naszego schematu

64
00:02:57,408 --> 00:03:00,235
natomiast tlenek reaguje z wodorotlenkiem

65
00:03:00,335 --> 00:03:01,759
 albo tlenkiem metalu

66
00:03:02,016 --> 00:03:04,320
nie reaguje natomiast z metalem.

67
00:03:04,832 --> 00:03:08,416
Mamy 5 metod otrzymywania soli tlenowych.

68
00:03:08,928 --> 00:03:11,822
Reakcja metalu z kwasem zachodzi jednak

69
00:03:11,922 --> 00:03:14,816
tylko dla metali aktywniejszych od wodoru

70
00:03:15,072 --> 00:03:17,444
czyli położonych powyżej niego w szeregu 

71
00:03:17,544 --> 00:03:19,679
aktywności, który widzisz na planszy.

72
00:03:19,924 --> 00:03:21,112
OK

73
00:03:21,216 --> 00:03:23,264
Wiemy już co z czym reaguje.

74
00:03:23,520 --> 00:03:26,080
Możemy zabrać się do pisania reakcji.

75
00:03:26,336 --> 00:03:27,360
No to do dzieła.

76
00:03:27,872 --> 00:03:30,176
Najpierw wodorotlenek z kwasem.

77
00:03:30,436 --> 00:03:31,914
KOH

78
00:03:32,736 --> 00:03:34,784
plus H2SO4

79
00:03:36,064 --> 00:03:38,624
powstaje K2SO4

80
00:03:38,827 --> 00:03:40,411
i woda.

81
00:03:40,928 --> 00:03:43,511
Uzgadniamy reakcję, dopisując dwójkę 

82
00:03:43,611 --> 00:03:46,559
przed wodorotlenkiem potasu i przed wodą.

83
00:03:47,584 --> 00:03:50,656
Teraz reakcja tlenku potasu z kwasem.

84
00:03:51,424 --> 00:03:52,192
K2O

85
00:03:53,472 --> 00:03:56,481
plus H2SO4

86
00:03:56,800 --> 00:03:59,263
daje nam naszą sól i tu także 

87
00:03:59,363 --> 00:04:02,626
powstaje cząsteczka wody.

88
00:04:03,200 --> 00:04:05,248
W tej reakcji wszystko się zgadza.

89
00:04:06,016 --> 00:04:07,296
Kolejna reakcja:

90
00:04:07,552 --> 00:04:09,088
metal z kwasem.

91
00:04:09,344 --> 00:04:11,390
Reakcja zachodzi, bo metal ten 

92
00:04:11,490 --> 00:04:14,297
jest aktywniejszy od wodoru, więc wyprze go

93
00:04:14,397 --> 00:04:16,510
z cząsteczki kwasu siarkowego 6.

94
00:04:17,024 --> 00:04:19,071
Po prawej stronie mamy więc sól

95
00:04:19,839 --> 00:04:21,375
i wyparty wodór.

96
00:04:21,631 --> 00:04:24,703
Jeszcze tylko dwójka przed potasem i gotowe.

97
00:04:25,471 --> 00:04:27,519
Zostały nam jeszcze dwie metody.

98
00:04:27,775 --> 00:04:29,567
Wodorotlenek potasu

99
00:04:30,079 --> 00:04:31,871
z tlenkiem siarki 6...

100
00:04:32,639 --> 00:04:36,027
Otrzymujemy sól

101
00:04:36,223 --> 00:04:37,887
i wodę.

102
00:04:38,271 --> 00:04:41,855
Dwójka przed KOH i mamy reakcję uzgodnioną.

103
00:04:42,879 --> 00:04:44,159
I ostatnia.

104
00:04:44,415 --> 00:04:49,023
Mieszamy ze sobą dwa tlenki: potasu i siarki 6.

105
00:04:49,791 --> 00:04:53,033
W wyniku tej reakcji powstaje tylko sól.

106
00:04:53,375 --> 00:04:55,374
Tu wszystko się zgadza.

107
00:04:58,751 --> 00:05:01,465
Z pierwszą solą poszło jak z płatka 

108
00:05:01,565 --> 00:05:04,153
ale dla wprawy powtórzmy procedurę 

109
00:05:04,253 --> 00:05:05,662
dla azotanu 5 baru.

110
00:05:06,431 --> 00:05:08,528
Aby wprowadzić do tego związku bar

111
00:05:08,628 --> 00:05:13,196
mamy do wyboru jego wodorotlenek, Ba(OH)2

112
00:05:13,296 --> 00:05:17,421
tlenek BaO lub metaliczny bar.

113
00:05:17,951 --> 00:05:22,047
Grupę NO3 dostarczymy za pomocą HNO3

114
00:05:22,559 --> 00:05:25,887
lub tlenku azotu 5 - N2O5.

115
00:05:26,143 --> 00:05:28,541
Podobnie jak w poprzednim przykładzie 

116
00:05:28,641 --> 00:05:30,602
kwas reaguje z każdym związkiem 

117
00:05:30,702 --> 00:05:33,307
z lewej strony schematu, a tlenek kwasowy 

118
00:05:33,407 --> 00:05:35,869
tylko z wodorotlenkiem i tlenkiem baru.

119
00:05:36,639 --> 00:05:39,455
Połowa pracy za nami. Trochę się zmęczyłam.

120
00:05:39,711 --> 00:05:40,735
Może dokończysz?

121
00:05:40,991 --> 00:05:43,686
A później sprawdzisz swoje reakcje z tymi

122
00:05:43,786 --> 00:05:45,342
które pokażę na planszy.

123
00:05:48,415 --> 00:05:49,439
Udało się?

124
00:05:49,695 --> 00:05:52,511
To teraz pokażę ci, jak wyglądają moje reakcje.

125
00:05:52,767 --> 00:05:55,478
Porównaj je ze swoimi.

126
00:05:58,655 --> 00:06:01,471
A teraz poćwiczymy to w inny sposób.

127
00:06:01,727 --> 00:06:04,543
Pouzupełniamy reakcje tak, by były poprawne.

128
00:06:05,311 --> 00:06:06,335
No to zaczynamy.

129
00:06:07,359 --> 00:06:09,919
W pierwszej reakcji brakuje nam substratów.

130
00:06:10,175 --> 00:06:12,479
Po prawej stronie mamy jednak wodór

131
00:06:12,735 --> 00:06:15,338
który powstaje tylko w reakcji metalu 

132
00:06:15,438 --> 00:06:18,130
z kwasem. W pierwsze okienko musimy więc

133
00:06:18,230 --> 00:06:20,414
 wpisać metal, w tym wypadku sód

134
00:06:20,671 --> 00:06:21,951
W drugie kwas.

135
00:06:22,463 --> 00:06:24,494
Nasza sól ma resztę kwasową 

136
00:06:24,594 --> 00:06:27,070
pochodzącą od kwasu fosforowego 5.

137
00:06:27,327 --> 00:06:29,375
Wpisujemy więc właśnie ten kwas.

138
00:06:29,631 --> 00:06:32,264
Aby uzgodnić reakcję dopisujemy 

139
00:06:32,364 --> 00:06:34,494
dwójki przed kwasem i solą

140
00:06:35,007 --> 00:06:39,237
trójkę przed wodorem i szóstkę przed sodem.

141
00:06:40,127 --> 00:06:43,199
W drugiej reakcji produktem jest tylko sól.

142
00:06:43,455 --> 00:06:45,581
Taka sytuacja ma miejsce w reakcji 

143
00:06:45,681 --> 00:06:47,807
tlenku metalu z tlenkiem niemetalu.

144
00:06:48,063 --> 00:06:50,195
Tlenek niemetalu już mamy 

145
00:06:50,295 --> 00:06:53,182
dopisujemy więc tlenek magnezu MgO.

146
00:06:53,435 --> 00:06:55,511
Tu wszystko się zgadza.

147
00:06:55,743 --> 00:06:59,662
W trzeciej reakcji, wodorotlenku z kwasem 

148
00:06:59,762 --> 00:07:01,886
musi powstać sól CaCO3.

149
00:07:02,399 --> 00:07:05,330
I Ca, i grupa CO3 są dwuwartościowe 

150
00:07:05,430 --> 00:07:08,030
więc nic nie spisujemy na krzyż.

151
00:07:08,287 --> 00:07:09,823
Powstaje także woda.

152
00:07:10,079 --> 00:07:12,383
Musimy jeszcze przed nią dopisać dwójkę

153
00:07:12,639 --> 00:07:15,002
i reakcja uzgodniona.

154
00:07:17,759 --> 00:07:20,575
Czas zostawić Cię sam na sam z solą.

155
00:07:20,831 --> 00:07:23,252
Zapisz wszystkie możliwe metody

156
00:07:23,352 --> 00:07:25,694
otrzymywania siarczanu 4 sodu

157
00:07:25,951 --> 00:07:27,583
a następnie wznów film 

158
00:07:27,683 --> 00:07:30,046
i porównaj swoje reakcje z moimi.

159
00:07:33,119 --> 00:07:34,655
Okej, to sprawdzamy.

160
00:07:35,683 --> 00:07:36,859
Udało się?

161
00:07:36,959 --> 00:07:38,139
To gratulacje.

162
00:07:38,239 --> 00:07:40,680
Jeśli nie do końca, nie poddawaj się. 

163
00:07:40,780 --> 00:07:43,614
Wszystko jest trudne, nim stanie się proste

164
00:07:43,871 --> 00:07:45,919
mawiał wielki poeta, Goethe.

165
00:07:46,431 --> 00:07:48,991
To jeszcze mała uzupełnianka na zamknięcie.

166
00:07:53,087 --> 00:07:55,483
Wypełniona? To sprawdzamy!

167
00:07:56,159 --> 00:07:59,231
W trzeciej reakcji możliwe były dwa rozwiązania

168
00:07:59,487 --> 00:08:03,327
z kwasem fosforowym 5 i z tlenkiem fosforu 5.

169
00:08:07,935 --> 00:08:10,570
Sole tlenowe można otrzymać w reakcjach:

170
00:08:10,670 --> 00:08:12,030
wodorotlenku z kwasem

171
00:08:12,287 --> 00:08:14,199
tlenku metalu z kwasem 

172
00:08:14,299 --> 00:08:15,614
metalu z kwasem

173
00:08:15,871 --> 00:08:18,205
wodorotlenku z tlenkiem niemetalu 

174
00:08:18,305 --> 00:08:20,990
lub tlenku metalu z tlenkiem niemetalu.

175
00:08:21,503 --> 00:08:24,063
Możesz sobie pomóc, rozrysowując schemat.

176
00:08:24,319 --> 00:08:26,473
Nasz przykład został rozpisany 

177
00:08:26,573 --> 00:08:28,158
dla siarczanu 6 potasu.

178
00:08:31,743 --> 00:08:34,637
Jeśli znasz kogoś, dla kogo otrzymywanie soli 

179
00:08:34,737 --> 00:08:36,607
to twardy orzech do zgryzienia

180
00:08:37,119 --> 00:08:41,654
powiedz mu o tym filmie i o Pistacji.