1
00:00:01,536 --> 00:00:04,408
Słońce od wieków było obdarzane czcią

2
00:00:04,408 --> 00:00:06,398
i w wielu religiach oddawano mu

3
00:00:06,398 --> 00:00:07,608
boską cześć.

4
00:00:07,680 --> 00:00:10,112
Nic więc dziwnego, że zaćmienie słońca

5
00:00:10,112 --> 00:00:12,032
budziło w ludziach przerażenie.

6
00:00:12,544 --> 00:00:15,104
Gdy ciemność okrywała Ziemię w środku dnia

7
00:00:15,360 --> 00:00:17,497
oznaczało to głęboką ingerencję

8
00:00:17,497 --> 00:00:19,203
w boski porządek rzeczy.

9
00:00:19,403 --> 00:00:21,182
W Chinach wierzono, że słońce

10
00:00:21,182 --> 00:00:22,894
jest w trakcie zaćmienia

11
00:00:22,894 --> 00:00:24,610
pożerane przez smoka.

12
00:00:24,832 --> 00:00:27,648
Przeganiano go waląc w bębny, garnki

13
00:00:27,904 --> 00:00:30,720
i strzelając w stronę smoka strzałami.

14
00:00:31,232 --> 00:00:32,933
W innych rejonach świata

15
00:00:32,933 --> 00:00:35,840
wina spadała na demony albo na czarownice

16
00:00:36,096 --> 00:00:38,010
które do przebijania słońca

17
00:00:38,010 --> 00:00:40,874
używać miały ponoć diamentowej szpilki.

18
00:00:52,736 --> 00:00:55,402
Teatrzyk cieni to fantastyczna zabawa

19
00:00:55,402 --> 00:00:57,418
nie tylko dla najmłodszych.

20
00:00:57,600 --> 00:00:59,307
Możemy w nim wykorzystać

21
00:00:59,307 --> 00:01:01,940
wycięte z kartonu lub drewna sylwetki

22
00:01:01,940 --> 00:01:04,614
albo tworzyć teatrzykowych bohaterów

23
00:01:04,614 --> 00:01:06,830
za pomocą własnych dłoni.

24
00:01:07,328 --> 00:01:09,376
Cień to nasz codzienny towarzysz.

25
00:01:09,632 --> 00:01:11,789
Zawsze przyklejony do nogi

26
00:01:11,789 --> 00:01:13,472
i rzucany gdzie popadnie

27
00:01:13,728 --> 00:01:16,544
zależnie od tego jak pada na nas światło.

28
00:01:17,312 --> 00:01:19,616
Ale czym tak naprawdę jest cień?

29
00:01:20,128 --> 00:01:21,608
To po prostu miejsce

30
00:01:21,608 --> 00:01:24,302
do którego nie dochodzą promienie światła

31
00:01:24,302 --> 00:01:27,292
bo coś stoi im na przeszkodzie.

32
00:01:27,552 --> 00:01:29,600
Kiedy latem słońce jest wysoko

33
00:01:29,856 --> 00:01:31,648
prawie nad naszymi głowami

34
00:01:31,904 --> 00:01:33,952
cień kuli się pod nogami

35
00:01:34,208 --> 00:01:36,018
prawie niewidoczny.

36
00:01:36,256 --> 00:01:38,816
Gdy jednak obserwujemy zachód słońca

37
00:01:39,072 --> 00:01:42,198
cień wydłuża się i sięga aż po horyzont.

38
00:01:42,656 --> 00:01:45,608
Możemy z tych obserwacji wywnioskować

39
00:01:45,608 --> 00:01:48,540
że długość cienia zależy od kąta padania

40
00:01:48,540 --> 00:01:50,418
promieni świetlnych.

41
00:01:53,152 --> 00:01:55,001
Co się jednak stanie

42
00:01:55,001 --> 00:01:58,016
jeśli jakiś obiekt oświetlimy nie jednym

43
00:01:58,272 --> 00:02:00,064
a dwoma źródłami światła?

44
00:02:01,088 --> 00:02:02,594
Aby się o tym przekonać

45
00:02:02,594 --> 00:02:04,264
zróbmy doświadczenie.

46
00:02:04,672 --> 00:02:07,104
Kiedy położymy piłeczkę na stole

47
00:02:07,104 --> 00:02:09,536
i oświetlimy ją światłem latarki

48
00:02:09,792 --> 00:02:11,584
na ścianie powstanie cień.

49
00:02:12,608 --> 00:02:14,400
Kiedy dołączymy drugą latarkę

50
00:02:14,656 --> 00:02:17,472
zobaczymy dwa przecinające się cienie.

51
00:02:18,240 --> 00:02:20,288
Kiedy będziemy poruszać latarkami

52
00:02:20,544 --> 00:02:23,360
zbliżając je i oddalając od siebie

53
00:02:23,616 --> 00:02:26,176
zobaczymy, że cienie będą się nakładać

54
00:02:26,432 --> 00:02:29,248
raz na większym raz na mniejszym obszarze.

55
00:02:30,016 --> 00:02:31,764
Miejsce, do którego nie dochodzi

56
00:02:31,764 --> 00:02:34,624
światło żadnej z latarek nazywamy cieniem.

57
00:02:35,392 --> 00:02:37,170
Ale mamy też dwa obszary

58
00:02:37,170 --> 00:02:38,781
do których światło dochodzi

59
00:02:38,781 --> 00:02:40,586
tylko z jednej latarki.

60
00:02:40,848 --> 00:02:42,362
To półcień.

61
00:02:42,816 --> 00:02:44,301
Czy do powstania półcienia

62
00:02:44,301 --> 00:02:46,680
konieczne są dwa źródła światła?

63
00:02:46,912 --> 00:02:47,680
Nie.

64
00:02:47,936 --> 00:02:50,617
Możemy użyć źródła rozciągłego

65
00:02:50,617 --> 00:02:52,848
czyli takiego, które jest duże

66
00:02:52,848 --> 00:02:55,522
w porównaniu z odległością między źródłem

67
00:02:55,522 --> 00:02:57,664
i oświetlanym przedmiotem

68
00:02:57,920 --> 00:03:00,468
na przykład podłużnej lampy.

69
00:03:00,992 --> 00:03:02,367
Połóżmy więc piłeczkę

70
00:03:02,367 --> 00:03:04,248
w świetle takiej lampy.

71
00:03:04,832 --> 00:03:06,010
Tak jak poprzednio

72
00:03:06,010 --> 00:03:09,184
zobaczymy obszar cienia i półcienia

73
00:03:09,696 --> 00:03:11,459
choć nie będzie on tak wyraźny

74
00:03:11,459 --> 00:03:13,510
jak w doświadczeniu z latarkami.

75
00:03:14,048 --> 00:03:15,827
To dlatego, że nasze długie

76
00:03:15,827 --> 00:03:18,656
źródło światła nie jest punktowe

77
00:03:18,912 --> 00:03:21,813
i każdy punkt lampy możemy traktować

78
00:03:21,813 --> 00:03:23,504
jako osobne źródło.

79
00:03:23,520 --> 00:03:25,326
Taką mini-latarkę.

80
00:03:28,384 --> 00:03:30,268
Z takim samym zjawiskiem mamy

81
00:03:30,268 --> 00:03:32,736
do czynienia podczas zaćmienia słońca.

82
00:03:33,504 --> 00:03:36,064
Słońce jest dużo większe od Ziemi

83
00:03:36,320 --> 00:03:38,152
dlatego jego promienie padają

84
00:03:38,152 --> 00:03:40,672
na naszą planetę pod różnymi kątami

85
00:03:40,928 --> 00:03:42,208
w tej samej chwili.

86
00:03:42,976 --> 00:03:46,196
Możemy je traktować jak źródło rozciągłe.

87
00:03:46,304 --> 00:03:48,011
Księżyc jest od słońca

88
00:03:48,011 --> 00:03:50,144
około czterystu razy mniejszy.

89
00:03:50,656 --> 00:03:52,327
Jest jednak jednocześnie

90
00:03:52,327 --> 00:03:54,680
400 razy bliżej Ziemi.

91
00:03:55,008 --> 00:03:57,824
Dzięki temu oba te ciała widziane z Ziemi

92
00:03:58,080 --> 00:04:00,640
wydają się być podobnej wielkości

93
00:04:00,896 --> 00:04:04,234
a księżyc podczas zaćmienia może zasłonić

94
00:04:04,234 --> 00:04:07,250
nam całe słońce jeśli znajdziemy się

95
00:04:07,250 --> 00:04:09,614
we właściwym miejscu i czasie.

96
00:04:10,624 --> 00:04:12,935
Przyjrzyjmy się zaćmieniu słońca

97
00:04:12,935 --> 00:04:14,976
z dwóch różnych perspektyw.

98
00:04:15,488 --> 00:04:18,236
Obserwatora z Ziemi oraz kogoś

99
00:04:18,236 --> 00:04:21,119
kto znalazł się w kosmosie w miejscu 

100
00:04:21,119 --> 00:04:23,391
z którego jest najlepszy widok.

101
00:04:26,495 --> 00:04:29,474
Aby doszło do zaćmienia, Księżyc musi się

102
00:04:29,474 --> 00:04:31,871
znaleźć między Ziemią, a Słońcem.

103
00:04:32,383 --> 00:04:34,943
Kiedy zaczyna wchodzić w obszar zaćmienia

104
00:04:35,199 --> 00:04:38,186
na Ziemię pada jego półcień ponieważ jakiś

105
00:04:38,186 --> 00:04:40,929
fragment słońca już nie oświetla

106
00:04:40,929 --> 00:04:42,321
jej powierzchni.

107
00:04:42,623 --> 00:04:44,827
Dla naszego ziemskiego obserwatora

108
00:04:44,827 --> 00:04:48,187
oznacza to, że Księżyc zaczyna zasłaniać

109
00:04:48,187 --> 00:04:49,279
tarczę Słońca.

110
00:04:49,791 --> 00:04:52,150
Im bardziej zasłonięte Słońce

111
00:04:52,150 --> 00:04:54,143
tym półcień i robi się głębszy

112
00:04:54,399 --> 00:04:57,063
bo coraz mniejszy fragment Słońca

113
00:04:57,063 --> 00:04:59,007
oświetla ten fragment Ziemi.

114
00:04:59,775 --> 00:05:02,256
W pewnym momencie Księżyc całkowicie

115
00:05:02,256 --> 00:05:05,030
przesłoni Słońce, a nasz obserwator

116
00:05:05,030 --> 00:05:06,943
znajdzie się w strefie mroku.

117
00:05:07,967 --> 00:05:09,596
Zobaczmy teraz tę scenę

118
00:05:09,596 --> 00:05:11,295
z kosmicznej perspektywy.

119
00:05:11,807 --> 00:05:14,111
Widzimy, że fragment planety

120
00:05:14,367 --> 00:05:16,671
gdzie stoi obserwator ziemski

121
00:05:16,927 --> 00:05:18,959
znajduje się w obszarze cienia.

122
00:05:19,487 --> 00:05:21,791
Nie dochodzi tam żaden promień słońca.

123
00:05:22,303 --> 00:05:24,607
Jak widzisz to niewielki obszar.

124
00:05:24,863 --> 00:05:27,455
Przesuwa się on po powierzchni Ziemi

125
00:05:27,455 --> 00:05:29,771
dokładnie pod orbitą Księżyca.

126
00:05:30,239 --> 00:05:32,799
Na terenach znajdujących się w pobliżu

127
00:05:33,055 --> 00:05:34,353
ludzie mogą obserwować

128
00:05:34,353 --> 00:05:36,127
tylko częściowe zaćmienie.

129
00:05:36,639 --> 00:05:38,541
Reszta planety może jedynie

130
00:05:38,541 --> 00:05:41,503
pooglądać zdjęcia lub filmy w mediach.

131
00:05:42,527 --> 00:05:44,158
Kiedy obszar cienia minie

132
00:05:44,158 --> 00:05:45,855
naszego człowieka na Ziemi

133
00:05:46,111 --> 00:05:49,181
znów znajdzie się on w obszarze półcienia.

134
00:05:49,439 --> 00:05:52,244
Z jego punktu widzenia tarcza słońca

135
00:05:52,244 --> 00:05:54,815
zacznie wyłaniać się zza księżyca

136
00:05:55,071 --> 00:05:57,119
aż do pełnego odsłonięcia.

137
00:05:58,143 --> 00:06:00,159
Całkowite zaćmienie mogą oglądać

138
00:06:00,159 --> 00:06:02,239
kolejni mieszkańcy naszej planety

139
00:06:02,751 --> 00:06:05,104
aż do momentu kiedy cień Księżyca

140
00:06:05,104 --> 00:06:07,419
minie Ziemię i zacznie padać

141
00:06:07,419 --> 00:06:09,115
w przestrzeń kosmiczną.

142
00:06:14,015 --> 00:06:16,319
Cień to obsza do którego światło

143
00:06:16,319 --> 00:06:18,623
nie dociera bezpośrednio ze źródła

144
00:06:18,879 --> 00:06:21,017
gdyż na drodze promieni świetlnych

145
00:06:21,017 --> 00:06:22,793
znajduje się przeszkoda.

146
00:06:23,231 --> 00:06:24,694
Jeśli źródło światła

147
00:06:24,694 --> 00:06:26,815
nie jest punktowe, a rozciągłe

148
00:06:27,071 --> 00:06:28,573
przeszkoda może blokować

149
00:06:28,573 --> 00:06:30,217
tylko część promieni.

150
00:06:30,399 --> 00:06:32,959
Powstaje obszar cienia i półcienia.

151
00:06:33,727 --> 00:06:34,992
Półcień jest obszarem

152
00:06:34,992 --> 00:06:36,828
do którego docierają promienie

153
00:06:36,828 --> 00:06:38,847
tylko z części powierzchni źródła.

154
00:06:39,359 --> 00:06:41,247
Znając mechanizm powstawania

155
00:06:41,247 --> 00:06:43,882
cienia i półcienia możemy wytłumaczyć

156
00:06:43,882 --> 00:06:45,903
zjawiska zaćmienia Słońca

157
00:06:45,903 --> 00:06:47,745
i zaćmienia Księżyca.

158
00:06:50,623 --> 00:06:52,624
Mam nadzieję, że tym filmem

159
00:06:52,624 --> 00:06:54,455
rozjaśniliśmy nieco obszar

160
00:06:54,455 --> 00:06:56,765
a właściwie temat cienia.

161
00:06:56,783 --> 00:06:59,121
Chcesz się dowiedzieć więcej o świetle?

162
00:06:59,341 --> 00:07:01,406
Oglądaj koniecznie inne filmy

163
00:07:01,426 --> 00:07:03,246
z tej playlisty.