1
00:00:01,024 --> 00:00:03,840
Mówi się, że oczy są zwierciadłem duszy.

2
00:00:04,352 --> 00:00:06,000
Ale czy zdarzyło Ci się kiedyś

3
00:00:06,000 --> 00:00:07,935
przeglądać w krzywym zwierciadle?

4
00:00:08,448 --> 00:00:09,984
Nic się nie zgadza.

5
00:00:10,240 --> 00:00:12,160
Głowa jest większa od tułowia

6
00:00:12,261 --> 00:00:14,160
ten krótszy od łydek

7
00:00:14,160 --> 00:00:16,080
ręce przypominają węże

8
00:00:16,181 --> 00:00:17,882
a Twoje stopy tracą kontakt

9
00:00:17,882 --> 00:00:19,044
z resztą ciała.

10
00:00:19,456 --> 00:00:20,960
To wszystko przez to

11
00:00:21,061 --> 00:00:22,850
że powierzchnia takiego lustra

12
00:00:22,850 --> 00:00:25,087
nie jest gładka lecz powyginana

13
00:00:25,344 --> 00:00:26,640
przez co odbija światło

14
00:00:26,640 --> 00:00:28,353
w najdziwniejszy sposób.

15
00:00:28,672 --> 00:00:30,640
Podobnie jak w krzywym zwierciadle

16
00:00:30,741 --> 00:00:32,470
widzi świat astygmatyk.

17
00:00:32,512 --> 00:00:34,816
Na skutek wady układu optycznego

18
00:00:35,072 --> 00:00:36,280
oko takiej osoby

19
00:00:36,381 --> 00:00:38,500
źle skupia padające nań światło

20
00:00:38,656 --> 00:00:40,440
a promienie są ogniskowane

21
00:00:40,440 --> 00:00:42,529
w różnych punktach siatkówki.

22
00:00:42,752 --> 00:00:43,752
Widziany obraz

23
00:00:43,821 --> 00:00:45,924
jest nieostry i zniekształcony.

24
00:00:46,336 --> 00:00:48,120
O innych wadach refrakcji

25
00:00:48,221 --> 00:00:50,788
które sprawiają, że widzimy świat nieostro

26
00:00:51,200 --> 00:00:52,736
opowiem Ci w tej lekcji.

27
00:01:05,024 --> 00:01:06,120
Ludzkie oko

28
00:01:06,120 --> 00:01:08,863
to pod względem optyki prosta konstrukcja

29
00:01:09,120 --> 00:01:11,424
podobna do aparatu fotograficznego.

30
00:01:12,192 --> 00:01:13,680
Też mamy tu przysłonę

31
00:01:13,680 --> 00:01:16,600
regulującą ilość światła, tęczówkę.

32
00:01:16,800 --> 00:01:18,520
Pełniącą rolę obiektywu

33
00:01:18,621 --> 00:01:21,000
soczewkę skupiającą wiązkę światła

34
00:01:21,101 --> 00:01:23,280
i kierującą ją na matrycę

35
00:01:23,456 --> 00:01:26,400
oraz samą matrycę na której powstaje obraz

36
00:01:26,400 --> 00:01:28,032
widzianego przedmiotu.

37
00:01:28,064 --> 00:01:30,360
Rolę matrycy spełnia siatkówka.

38
00:01:30,880 --> 00:01:31,880
W oku mamy jeszcze

39
00:01:31,981 --> 00:01:34,320
wstępnie załamującą promienie świetlne

40
00:01:34,421 --> 00:01:35,944
przejrzystą rogówkę.

41
00:01:36,256 --> 00:01:38,840
To optycznie przejrzysty fragment sfery

42
00:01:39,072 --> 00:01:41,376
o stałej zdolności skupiającej.

43
00:01:41,632 --> 00:01:44,994
Dla ciekawych około 55 dioptrii.

44
00:01:45,728 --> 00:01:48,032
Jej kształt dobrze znają ci

45
00:01:48,288 --> 00:01:50,336
którzy noszą soczewki kontaktowe.

46
00:01:50,848 --> 00:01:53,664
Dodatkowo skupia promienie ciało szkliste

47
00:01:53,920 --> 00:01:56,240
wypełniające wnętrze gałki ocznej.

48
00:01:56,480 --> 00:01:58,381
Ale jego zdolność skupiająca

49
00:01:58,381 --> 00:01:59,400
jest niewielka.

50
00:01:59,552 --> 00:02:01,480
To około 0,5 dioptrii.

51
00:02:02,368 --> 00:02:04,120
Światło docierające do oka

52
00:02:04,221 --> 00:02:06,080
najpierw trafia na rogówkę.

53
00:02:06,464 --> 00:02:08,160
Dalej biegnie do soczewki.

54
00:02:08,768 --> 00:02:10,330
Podwójnie skupiona wiązka

55
00:02:10,330 --> 00:02:12,429
prostą drogą przez ciało szkliste

56
00:02:12,429 --> 00:02:13,998
trafia na siatkówkę.

57
00:02:14,144 --> 00:02:15,840
Idealnie, jeśli to tam

58
00:02:15,840 --> 00:02:17,216
przetną się promienie.

59
00:02:17,728 --> 00:02:19,430
Powstaje wtedy ostry obraz

60
00:02:19,430 --> 00:02:20,899
oglądanego przedmiotu.

61
00:02:21,312 --> 00:02:22,320
Jeśli jesteś już

62
00:02:22,421 --> 00:02:24,484
po obejrzeniu filmu o soczewkach

63
00:02:24,640 --> 00:02:27,200
to wiesz, że obraz ten jest pomniejszony

64
00:02:27,456 --> 00:02:28,480
i odwrócony.

65
00:02:29,248 --> 00:02:30,840
To, że widzimy normalnie

66
00:02:30,941 --> 00:02:33,842
to sprawka naszego mózgu, który obrabia

67
00:02:33,842 --> 00:02:36,000
uzyskane z oka informacje tak

68
00:02:36,160 --> 00:02:38,322
by były jak najbardziej przydatne.

69
00:02:38,720 --> 00:02:40,120
Więcej dowiesz się o tym

70
00:02:40,141 --> 00:02:41,700
na lekcjach biologii.

71
00:02:44,608 --> 00:02:47,168
Soczewka ludzkiego oka jest szczególna

72
00:02:47,424 --> 00:02:49,800
bo może zmieniać swoją ogniskową.

73
00:02:50,496 --> 00:02:52,770
To dzięki temu, że jest elastyczna

74
00:02:52,770 --> 00:02:54,040
i zmienia kształt

75
00:02:54,040 --> 00:02:55,971
dzięki mięśniowi rzęskowemu.

76
00:02:56,384 --> 00:02:58,760
Gdy chcemy zobaczyć coś z bliska

77
00:02:58,760 --> 00:03:00,339
mięsień ten napina się

78
00:03:00,541 --> 00:03:03,120
przez co więzadełka się rozluźniają

79
00:03:03,120 --> 00:03:05,760
a soczewka staje się bardziej kulista.

80
00:03:06,112 --> 00:03:08,360
Jej ogniskowa skraca się wtedy

81
00:03:08,461 --> 00:03:11,160
bo promień krzywizny soczewki maleje.

82
00:03:11,510 --> 00:03:13,040
Więcej o ogniskowej

83
00:03:13,141 --> 00:03:15,428
opowiadamy w innym filmie tej playlisty

84
00:03:15,584 --> 00:03:17,080
ale dla przypomnienia:

85
00:03:17,181 --> 00:03:20,211
jest to odległość ogniska czyli miejsca

86
00:03:20,211 --> 00:03:21,920
w którym skupiają się promienie

87
00:03:21,920 --> 00:03:24,659
tworzące obraz od samej soczewki.

88
00:03:25,312 --> 00:03:27,160
Krótsza ogniskowa oznacza

89
00:03:27,160 --> 00:03:29,151
że rośnie zdolność skupiająca.

90
00:03:29,408 --> 00:03:31,480
Możemy ostro widzieć przedmiot

91
00:03:31,581 --> 00:03:33,348
znajdujący się tuż przed okiem.

92
00:03:33,760 --> 00:03:35,240
Gdy patrzymy w dal

93
00:03:35,341 --> 00:03:37,360
mięsień rzęskowy rozluźnia się.

94
00:03:37,856 --> 00:03:40,080
Soczewka staje się bardziej płaska

95
00:03:40,181 --> 00:03:41,960
jej ogniskowa rośnie

96
00:03:41,960 --> 00:03:43,739
bo rośnie promień krzywizny.

97
00:03:44,000 --> 00:03:46,048
Zdolność skupiająca spada

98
00:03:46,304 --> 00:03:48,715
ale dzięki temu możemy ostro widzieć

99
00:03:48,715 --> 00:03:49,988
dalekie przedmioty.

100
00:03:50,656 --> 00:03:53,216
Oko patrzące w dal mniej się męczy.

101
00:03:53,728 --> 00:03:54,840
W takim położeniu

102
00:03:54,941 --> 00:03:59,204
soczewka ma około 3,6 milimetra grubości

103
00:03:59,360 --> 00:04:01,166
a jej ogniskowa f

104
00:04:01,166 --> 00:04:03,826
to około 24 milimetrów.

105
00:04:04,224 --> 00:04:06,600
Zdolność soczewki do zmiany ogniskowej

106
00:04:06,701 --> 00:04:08,676
nazywamy akomodacją.

107
00:04:09,600 --> 00:04:11,606
U młodych osób jest ona naprawdę

108
00:04:11,606 --> 00:04:15,076
imponująca i wynosi ponad 15 dioptrii

109
00:04:15,232 --> 00:04:17,280
czyli odwrotności ogniskowej.

110
00:04:17,791 --> 00:04:19,280
Pozwala widzieć ostro

111
00:04:19,381 --> 00:04:21,987
zarówno to, co znajduje się bardzo daleko

112
00:04:22,143 --> 00:04:23,940
jak i przedmioty znajdujące się

113
00:04:23,940 --> 00:04:26,339
mniej niż 10 centymetrów od oka.

114
00:04:27,007 --> 00:04:28,720
Z wiekiem zdolność soczewki

115
00:04:28,821 --> 00:04:30,947
do zmiany kształtu jednak maleje

116
00:04:31,103 --> 00:04:32,760
i po pięćdziesiątym roku życia

117
00:04:32,861 --> 00:04:35,299
wynosi już tylko jedną do dwóch dioptrii.

118
00:04:35,711 --> 00:04:36,760
To zbyt mało

119
00:04:36,861 --> 00:04:38,680
by zogniskować na siatkówce

120
00:04:38,781 --> 00:04:40,840
ostry obraz bliskich przedmiotów.

121
00:04:41,343 --> 00:04:43,400
Dlatego dziadkowie i rodzice

122
00:04:43,400 --> 00:04:45,560
czasem skarżą się, czytając książkę

123
00:04:45,661 --> 00:04:47,587
że mają za krótkie ręce.

124
00:04:47,999 --> 00:04:50,920
Mięsień rzęskowy przestaje się męczyć

125
00:04:50,920 --> 00:04:53,440
gdy odległość między oglądanym przedmiotem

126
00:04:53,541 --> 00:04:57,790
a okiem wynosi co najmniej 25 centymetrów.

127
00:04:58,239 --> 00:04:59,320
Taką odległość

128
00:04:59,421 --> 00:05:01,990
nazywamy odległością dobrego widzenia.

129
00:05:02,591 --> 00:05:05,240
Przy dobrym oświetleniu najostrzejszy

130
00:05:05,240 --> 00:05:07,680
obraz powstaje w maleńkim

131
00:05:07,680 --> 00:05:11,099
bo liczącym tylko 1,3 milimetra średnicy

132
00:05:11,099 --> 00:05:12,828
fragmencie na siatkówce

133
00:05:12,828 --> 00:05:14,623
zwanym plamką żółtą.

134
00:05:15,391 --> 00:05:17,228
To tam zagęszczenie receptorów

135
00:05:17,228 --> 00:05:18,507
jest największe.

136
00:05:18,719 --> 00:05:20,440
Tam też zlokalizowana jest

137
00:05:20,541 --> 00:05:21,880
większość czopków

138
00:05:21,880 --> 00:05:24,095
receptorów wrażliwych na kolory.

139
00:05:24,607 --> 00:05:27,320
Reszta siatkówki ma przewagę pręcików

140
00:05:27,679 --> 00:05:30,000
receptorów, które gorzej radzą sobie

141
00:05:30,000 --> 00:05:31,619
z rozpoznawaniem kolorów

142
00:05:31,775 --> 00:05:33,040
ale za to wyłapują

143
00:05:33,141 --> 00:05:35,203
nawet minimalne ilości światła.

144
00:05:35,615 --> 00:05:37,663
Pozwalają nam widzieć w ciemności

145
00:05:37,919 --> 00:05:40,160
choć nie tak dobrze, jak na przykład koty.

146
00:05:41,247 --> 00:05:43,440
Nawet bardzo elastycznej soczewce

147
00:05:43,440 --> 00:05:46,400
nie zawsze udaje się skompensować wady

148
00:05:46,400 --> 00:05:47,843
innych elementów naszego

149
00:05:47,843 --> 00:05:49,366
układu optycznego.

150
00:05:49,695 --> 00:05:51,800
Gdy obraz nie trafia w siatkówkę

151
00:05:51,901 --> 00:05:54,659
skupiając promienie przed lub za nią

152
00:05:54,815 --> 00:05:56,607
pojawiają się wady wzroku.

153
00:05:59,935 --> 00:06:01,727
Oczy rosną wraz z nami.

154
00:06:01,983 --> 00:06:03,869
Ale czasem trochę za bardzo.

155
00:06:04,031 --> 00:06:05,800
Gdy długość gałki ocznej

156
00:06:05,901 --> 00:06:07,620
od rogówki do siatkówki

157
00:06:07,620 --> 00:06:10,431
przekracza zdolność skupiającą soczewki

158
00:06:10,943 --> 00:06:12,991
przy patrzeniu na dalekie przedmioty

159
00:06:13,247 --> 00:06:15,551
promienie przecinają się przed siatkówką.

160
00:06:16,063 --> 00:06:17,840
Obraz, który na niej powstaje

161
00:06:17,941 --> 00:06:18,979
jest nieostry.

162
00:06:19,135 --> 00:06:21,200
Oglądanie tego, co jest blisko

163
00:06:21,301 --> 00:06:23,075
przesuwa obraz na siatkówkę.

164
00:06:23,231 --> 00:06:24,520
Widzimy poprawnie.

165
00:06:24,767 --> 00:06:27,040
Taka wada to krótkowzroczność.

166
00:06:27,583 --> 00:06:29,800
Rzadziej przyczyną krótkowzroczności

167
00:06:29,901 --> 00:06:31,320
może być osłabienie mięśni

168
00:06:31,421 --> 00:06:34,405
otaczających soczewkę lub zmniejszona

169
00:06:34,405 --> 00:06:36,761
elastyczność samej soczewki.

170
00:06:37,311 --> 00:06:39,670
Z odwrotną sytuacją mamy do czynienia

171
00:06:39,670 --> 00:06:41,520
gdy oko nie nadąża rosnąć.

172
00:06:41,663 --> 00:06:42,800
Jest za krótkie

173
00:06:42,901 --> 00:06:45,347
względem zdolności skupiającej układu.

174
00:06:46,015 --> 00:06:47,551
Wtedy dobrze widzimy to

175
00:06:47,807 --> 00:06:48,831
co jest daleko

176
00:06:49,087 --> 00:06:50,320
bo wiązka promieni

177
00:06:50,421 --> 00:06:52,569
zdąży się skupić na siatkówce.

178
00:06:52,927 --> 00:06:55,480
Im bliżej znajduje się oglądany przedmiot

179
00:06:55,743 --> 00:06:58,360
tym dalej za siatkówką wypada obraz.

180
00:06:58,559 --> 00:07:00,320
A my widzimy nieostro.

181
00:07:00,863 --> 00:07:03,560
Taką wadę nazywamy nadwzrocznością

182
00:07:03,661 --> 00:07:05,320
lub dalekowzrocznością.

183
00:07:06,751 --> 00:07:08,920
Może nie wiesz, ale dalekowidzami

184
00:07:09,021 --> 00:07:11,380
są w zasadzie wszystkie niemowlaki.

185
00:07:14,431 --> 00:07:15,600
Jeśli oczy nie potrafią

186
00:07:15,701 --> 00:07:17,880
uzyskać właściwej ostrości obrazu

187
00:07:17,981 --> 00:07:19,907
w pełnym zakresie odległości

188
00:07:20,319 --> 00:07:21,343
możemy im pomóc

189
00:07:21,599 --> 00:07:23,400
uzupełniając układ optyczny

190
00:07:23,501 --> 00:07:25,131
dodatkową soczewką.

191
00:07:25,439 --> 00:07:27,000
Przy krótkowzroczności

192
00:07:27,101 --> 00:07:28,867
będzie ona rozpraszająca

193
00:07:29,023 --> 00:07:31,200
co pozwoli wydłużyć ogniskową

194
00:07:31,327 --> 00:07:32,840
przy patrzeniu w dal.

195
00:07:33,375 --> 00:07:34,960
Przy dalekowzroczności

196
00:07:35,061 --> 00:07:37,315
wymagana jest soczewka skupiająca

197
00:07:37,471 --> 00:07:39,760
sprawiająca, że obraz zamiast za

198
00:07:39,861 --> 00:07:41,411
ląduje na siatkówce.

199
00:07:42,079 --> 00:07:44,040
Moc soczewek korekcyjnych

200
00:07:44,141 --> 00:07:45,763
to odwrotność ogniskowej.

201
00:07:46,175 --> 00:07:49,120
Dobiera się ją do indywidualnej wady

202
00:07:49,120 --> 00:07:51,120
a wartość podaje w dioptriach.

203
00:07:51,807 --> 00:07:54,480
Wymiarem dioptrii jest odwrotność metra.

204
00:07:55,135 --> 00:07:57,695
Ponieważ jest to zdolność skupiająca

205
00:07:57,951 --> 00:07:59,920
dla stosowanych u krótkowidzów

206
00:08:00,021 --> 00:08:01,635
soczewek rozpraszających

207
00:08:01,791 --> 00:08:03,677
ma ona wartości ujemne.

208
00:08:04,095 --> 00:08:06,655
Krótkowzroczność korygujemy minusami.

209
00:08:07,423 --> 00:08:09,983
Skupiające soczewki mają moc z plusem.

210
00:08:15,615 --> 00:08:17,691
Obraz powstały po przejściu przez

211
00:08:17,691 --> 00:08:21,486
soczewkę oka jest rzeczywisty, odwrócony

212
00:08:21,486 --> 00:08:22,897
i pomniejszony.

213
00:08:23,039 --> 00:08:24,650
Ekranem, na którym powstaje

214
00:08:24,650 --> 00:08:26,354
jest siatkówka oka.

215
00:08:26,623 --> 00:08:28,560
Soczewka oka może zmieniać promień

216
00:08:28,560 --> 00:08:31,040
krzywizny co sprawia, że na siatkówce

217
00:08:31,141 --> 00:08:32,611
powstaje ostry obraz

218
00:08:32,767 --> 00:08:34,640
choć oryginał może znajdować się

219
00:08:34,741 --> 00:08:36,451
w różnej odległości od oka.

220
00:08:36,863 --> 00:08:39,423
Tę zdolność oka nazywamy akomodacją.

221
00:08:39,935 --> 00:08:41,900
Najczęstsze wady wzroku to:

222
00:08:42,001 --> 00:08:43,007
krótkowzroczność

223
00:08:43,263 --> 00:08:45,823
dalekowzroczność i astygmatyzm.

224
00:08:46,335 --> 00:08:47,720
Można je korygować

225
00:08:47,821 --> 00:08:49,973
dobierając odpowiednie soczewki.

226
00:08:54,271 --> 00:08:55,979
Mam nadzieję, że wiedza zawarta

227
00:08:55,979 --> 00:08:58,211
w tym filmie dobrze się zogniskowała

228
00:08:58,367 --> 00:09:00,735
i wszystko jest jasne i wyraźne.

229
00:09:01,037 --> 00:09:03,000
Jeśli podobało Ci się nasze oko

230
00:09:03,101 --> 00:09:04,360
koniecznie polub ten film

231
00:09:04,360 --> 00:09:06,047
i pamiętaj o subskrypcji.