1
00:00:00,512 --> 00:00:01,975
Zastanawialiście się może

2
00:00:01,975 --> 00:00:04,174
na jakiej zasadzie podwieszony most

3
00:00:04,174 --> 00:00:05,914
utrzymuje własny ciężar

4
00:00:05,914 --> 00:00:06,989
a do tego ciężar

5
00:00:06,989 --> 00:00:08,748
jeżdżących po nim pojazdów?

6
00:00:08,960 --> 00:00:10,547
Jezdnia mostu wisi

7
00:00:10,547 --> 00:00:12,203
na grubych, stalowych linach

8
00:00:12,203 --> 00:00:14,244
zamocowanych na wysokich filarach.

9
00:00:14,336 --> 00:00:16,268
Są one zawieszone w taki sposób

10
00:00:16,268 --> 00:00:19,264
że działające na most siły się równoważą.

11
00:00:19,456 --> 00:00:21,823
Największym tego typu mostem w Polsce

12
00:00:21,823 --> 00:00:24,274
jest Most Solidarności w Płocku.

13
00:00:24,420 --> 00:00:26,887
Podtrzymuje go 56 lin

14
00:00:26,887 --> 00:00:29,352
a ta o największej liczbie splotów

15
00:00:29,352 --> 00:00:31,014
ma nośność ponad

16
00:00:31,014 --> 00:00:33,238
dwudziestu trzech meganiutonów.

17
00:00:44,800 --> 00:00:46,131
Każdy z nas na co dzień

18
00:00:46,131 --> 00:00:48,042
posługuje się pojęciem siły.

19
00:00:48,128 --> 00:00:50,432
Mówimy, że ktoś jest silny jak koń

20
00:00:50,688 --> 00:00:52,717
albo że do wykonania jakiejś pracy

21
00:00:52,717 --> 00:00:53,980
potrzeba dużo siły.

22
00:00:54,016 --> 00:00:56,380
Ale czym tak naprawdę jest siła

23
00:00:56,380 --> 00:00:57,856
mało kto się zastanawia.

24
00:00:58,112 --> 00:00:59,413
W tej lekcji powiemy

25
00:00:59,413 --> 00:01:00,324
czym jest siła

26
00:01:00,324 --> 00:01:02,558
jak wyznaczamy jej wartość

27
00:01:02,558 --> 00:01:05,038
i w jakich jednostkach ją opisujemy.

28
00:01:05,280 --> 00:01:06,337
Dowiemy się też

29
00:01:06,337 --> 00:01:07,402
co to znaczy

30
00:01:07,402 --> 00:01:09,008
że siła jest wektorem.

31
00:01:11,936 --> 00:01:13,675
Codziennie w szkole podnosisz

32
00:01:13,675 --> 00:01:15,288
swój plecak z książkami.

33
00:01:15,520 --> 00:01:16,482
Żeby to zrobić

34
00:01:16,482 --> 00:01:18,496
musisz za każdym razem użyć siły.

35
00:01:18,592 --> 00:01:20,128
Wiesz o tym tym lepiej

36
00:01:20,128 --> 00:01:21,664
im plecak jest cięższy.

37
00:01:21,920 --> 00:01:23,668
Na lekcjach fizyki mówimy

38
00:01:23,668 --> 00:01:25,798
że działamy na ciało — plecak

39
00:01:25,798 --> 00:01:26,784
pewną siłą.

40
00:01:27,040 --> 00:01:30,112
Zapamiętaj, że siła to wielkość fizyczna

41
00:01:30,368 --> 00:01:31,434
i jest miarą

42
00:01:31,434 --> 00:01:33,308
wzajemnego oddziaływania ciał.

43
00:01:33,440 --> 00:01:35,326
Tę siłę można zmierzyć.

44
00:01:35,488 --> 00:01:37,380
Na przykład takim siłomierzem

45
00:01:37,380 --> 00:01:39,076
jaki widzisz na obrazku.

46
00:01:39,328 --> 00:01:40,886
Gdy podniesiesz plecak

47
00:01:40,886 --> 00:01:42,969
wskazówka siłomierza pokaże

48
00:01:42,969 --> 00:01:45,330
z jaką siłą trzeba było zadziałać.

49
00:01:45,330 --> 00:01:46,827
Jeśli dołożysz do plecaka

50
00:01:46,827 --> 00:01:48,703
parę książek i buty na WF

51
00:01:48,703 --> 00:01:50,530
zobaczysz, że siła potrzebna

52
00:01:50,530 --> 00:01:52,896
do podniesienia ciężaru wzrośnie.

53
00:01:53,664 --> 00:01:55,532
W ten sposób określiliśmy

54
00:01:55,532 --> 00:01:57,398
jedną z cech każdej siły

55
00:01:57,398 --> 00:01:58,798
czyli jej wartość.

56
00:01:59,040 --> 00:02:00,414
Ale żeby opisać siłę

57
00:02:00,414 --> 00:02:01,976
wartość nie wystarczy.

58
00:02:02,112 --> 00:02:04,782
Potrzebne są jeszcze kierunek, zwrot

59
00:02:04,928 --> 00:02:06,508
i punkt przyłożenia.

60
00:02:06,720 --> 00:02:08,326
Te cechy świadczą o tym

61
00:02:08,326 --> 00:02:10,042
że siła jest wektorem.

62
00:02:10,304 --> 00:02:12,328
Zapraszam Cię na kolejną planszę

63
00:02:12,328 --> 00:02:14,388
gdzie sobie o tych cechach powiemy.

64
00:02:17,984 --> 00:02:20,165
Czy działając taką samą siłą

65
00:02:20,165 --> 00:02:22,882
za każdym razem osiągniemy ten sam efekt?

66
00:02:23,104 --> 00:02:24,896
Domyślasz się pewnie, że nie.

67
00:02:25,152 --> 00:02:26,910
Na efekt ma wpływ druga

68
00:02:26,910 --> 00:02:29,468
bardzo ważna cecha siły — jej kierunek.

69
00:02:29,760 --> 00:02:31,629
Przecież z taką samą siłą

70
00:02:31,629 --> 00:02:33,242
z jaką podnosimy plecak

71
00:02:33,242 --> 00:02:34,777
moglibyśmy go po prostu

72
00:02:34,777 --> 00:02:36,194
pchnąć po podłodze.

73
00:02:36,416 --> 00:02:38,089
W ten sposób jednak na pewno

74
00:02:38,089 --> 00:02:40,320
nie znalazłby się na twoim ramieniu.

75
00:02:40,512 --> 00:02:42,835
Zresztą nawet, gdyby kierunek działania

76
00:02:42,835 --> 00:02:43,901
siły był słuszny

77
00:02:43,901 --> 00:02:46,070
czyli w tym przypadku pionowy

78
00:02:46,070 --> 00:02:48,388
też moglibyśmy nie osiągnąć celu.

79
00:02:48,704 --> 00:02:51,162
Jeżeli będziemy wciskać plecak w podłogę

80
00:02:51,162 --> 00:02:53,592
na pewno nie zdążymy na kolejną lekcję.

81
00:02:53,824 --> 00:02:55,616
Ważny jest zwrot siły.

82
00:02:55,872 --> 00:02:57,753
W naszym przypadku musi być on

83
00:02:57,753 --> 00:02:59,264
skierowany ku górze.

84
00:02:59,712 --> 00:03:01,760
I oczywiście punkt przyłożenia.

85
00:03:02,016 --> 00:03:03,458
Siła musi być przyłożona

86
00:03:03,458 --> 00:03:04,887
do odpowiedniego ciała

87
00:03:04,887 --> 00:03:06,346
czyli do twojego plecaka

88
00:03:06,346 --> 00:03:07,886
bo inaczej po prostu

89
00:03:07,886 --> 00:03:09,669
pozostanie on w takim stanie

90
00:03:09,669 --> 00:03:11,722
w jakim znajdował się wcześniej.

91
00:03:11,744 --> 00:03:13,753
Jeżeli chcesz podnieść swój plecak

92
00:03:13,753 --> 00:03:15,794
to musisz zadziałać siłą na niego

93
00:03:15,844 --> 00:03:17,888
a nie na plecak swojego kolegi.

94
00:03:18,144 --> 00:03:20,030
Te nasze rozważania z plecakiem

95
00:03:20,030 --> 00:03:21,216
są dość proste.

96
00:03:21,382 --> 00:03:23,856
Ale w przyszłości możesz mieć do czynienia

97
00:03:23,856 --> 00:03:25,714
z trudniejszymi zagadnieniami

98
00:03:25,714 --> 00:03:27,816
dlatego warto dobrze znać podstawy.

99
00:03:31,968 --> 00:03:33,512
Oczywiście nie każda siła

100
00:03:33,512 --> 00:03:35,372
służy do przenoszenia plecaków.

101
00:03:35,372 --> 00:03:36,847
Na co dzień spotykasz się

102
00:03:36,847 --> 00:03:38,848
z wieloma różnymi rodzajami sił

103
00:03:38,880 --> 00:03:41,377
na przykład siła ciężkości to ta

104
00:03:41,377 --> 00:03:43,396
o której boleśnie przekonujesz się

105
00:03:43,396 --> 00:03:45,504
gdy spadasz z roweru albo huśtawki

106
00:03:45,610 --> 00:03:48,350
związanej z przyspieszeniem grawitacyjnym

107
00:03:48,350 --> 00:03:50,366
i jest często zamiennie nazywana

108
00:03:50,366 --> 00:03:51,794
siłą grawitacji.

109
00:03:52,448 --> 00:03:54,442
O sile nacisku dowiadujesz się

110
00:03:54,442 --> 00:03:56,755
gdy przez przypadek w szkole usiądziesz

111
00:03:56,755 --> 00:03:58,144
na swojej kanapce.

112
00:03:58,336 --> 00:04:01,196
Twój nacisk sprawi, że zmieni kształt.

113
00:04:01,664 --> 00:04:03,213
Natomiast siłę sprężystości

114
00:04:03,213 --> 00:04:04,774
możesz zaobserwować

115
00:04:04,774 --> 00:04:06,944
na poznanym w tej lekcji siłomierzu

116
00:04:07,296 --> 00:04:08,939
albo na sprężynce

117
00:04:08,939 --> 00:04:10,599
która jest w Twoim długopisie

118
00:04:10,599 --> 00:04:12,154
i sprawia, że czubek wkładu

119
00:04:12,154 --> 00:04:13,614
chowa się w oprawie.

120
00:04:13,696 --> 00:04:15,642
Jeśli ściśniesz sprężynkę

121
00:04:15,642 --> 00:04:16,888
jak w długopisie

122
00:04:17,024 --> 00:04:19,531
albo ją rozciągniesz jak w siłomierzu

123
00:04:19,531 --> 00:04:21,631
to po usunięciu działającej siły

124
00:04:21,887 --> 00:04:23,853
wróci do pierwotnego kształtu.

125
00:04:24,447 --> 00:04:26,402
W życiu codziennym obserwujemy

126
00:04:26,402 --> 00:04:28,201
również siły oporów ruchu.

127
00:04:28,287 --> 00:04:29,987
Nazywamy tak wszystkie siły

128
00:04:29,987 --> 00:04:31,431
które działają na jakieś

129
00:04:31,431 --> 00:04:32,697
poruszające się ciało

130
00:04:32,697 --> 00:04:34,687
i przeciwdziałają jego ruchowi.

131
00:04:34,943 --> 00:04:36,903
Na przykład, gdy jedziesz rowerem

132
00:04:36,903 --> 00:04:38,492
czujesz, że jesteś hamowany

133
00:04:38,492 --> 00:04:39,499
przez powietrze.

134
00:04:39,499 --> 00:04:41,246
W tym momencie odczuwasz siłę

135
00:04:41,246 --> 00:04:42,457
oporów powietrza.

136
00:04:42,623 --> 00:04:44,156
A gdy zaczynasz hamować

137
00:04:44,156 --> 00:04:46,036
bo na skrzyżowaniu zapaliło się

138
00:04:46,036 --> 00:04:47,091
czerwone światło

139
00:04:47,091 --> 00:04:48,865
to możesz także zaobserwować

140
00:04:48,865 --> 00:04:51,269
siłę tarcia klocków hamulcowych

141
00:04:51,269 --> 00:04:52,355
o obręcze kół.

142
00:04:52,607 --> 00:04:54,665
W przyrodzie występuje jeszcze wiele

143
00:04:54,665 --> 00:04:55,919
innych rodzajów sił.

144
00:04:55,935 --> 00:04:58,167
Ale o nich nie będziemy dzisiaj mówić.

145
00:04:58,167 --> 00:04:59,947
Najważniejsze, żebyś zapamiętał

146
00:04:59,947 --> 00:05:02,084
tych kilka, o których do tej pory

147
00:05:02,084 --> 00:05:02,991
wspomnieliśmy.

148
00:05:07,455 --> 00:05:08,735
Aby utrwalić to

149
00:05:08,735 --> 00:05:10,763
czego się do tej pory nauczyliśmy

150
00:05:10,763 --> 00:05:12,894
samodzielnie narysuj i powiedz

151
00:05:12,894 --> 00:05:15,080
z jakimi siłami mamy do czynienia

152
00:05:15,080 --> 00:05:16,671
gdy kot spada z płotu.

153
00:05:16,927 --> 00:05:18,779
Zastanów się, a później sprawdź

154
00:05:18,795 --> 00:05:21,061
swoje rozwiązanie z moim.

155
00:05:23,583 --> 00:05:25,872
Na kota, a właściwie to na każde ciało

156
00:05:25,872 --> 00:05:27,547
które znajduje się nad ziemią

157
00:05:27,547 --> 00:05:28,940
lub w pobliżu ziemi

158
00:05:28,940 --> 00:05:30,479
działa siła ciężkości

159
00:05:30,495 --> 00:05:31,899
inaczej grawitacji.

160
00:05:32,287 --> 00:05:34,138
Siła ciężkości to siła,

161
00:05:34,138 --> 00:05:35,103
z jaką ciało

162
00:05:35,359 --> 00:05:36,779
w naszym przypadku kot

163
00:05:36,895 --> 00:05:38,761
jest przyciągany do ziemi.

164
00:05:38,943 --> 00:05:41,989
Rysujemy ją od środka ciała kota

165
00:05:42,015 --> 00:05:43,589
i kierujemy w dół.

166
00:05:43,807 --> 00:05:45,153
Ale czy to jedyna siła

167
00:05:45,153 --> 00:05:46,471
która tutaj działa?

168
00:05:46,623 --> 00:05:49,183
Wcześniej mówiliśmy o siłach oporów ruchu.

169
00:05:49,439 --> 00:05:51,335
I na takiego kota działa również

170
00:05:51,335 --> 00:05:52,773
siła oporów powietrza

171
00:05:52,773 --> 00:05:54,789
bo znajduje się on w powietrzu.

172
00:05:54,815 --> 00:05:56,959
Rysujemy ją przeciwnie do kierunku

173
00:05:56,959 --> 00:05:57,997
ruchu kota.

174
00:05:58,143 --> 00:05:59,916
A skoro spada on w dół

175
00:05:59,916 --> 00:06:01,559
pod wpływem siły grawitacji

176
00:06:01,559 --> 00:06:03,744
to strzałkę siły oporów ruchu

177
00:06:03,744 --> 00:06:04,949
rysujemy w górę.

178
00:06:05,311 --> 00:06:07,573
Niestety kot jest ciałem zwartym

179
00:06:07,573 --> 00:06:09,983
i opory powietrza nie powstrzymują go

180
00:06:09,983 --> 00:06:11,133
przed upadkiem.

181
00:06:11,199 --> 00:06:12,223
Są zbyt małe.

182
00:06:12,735 --> 00:06:15,144
Dobrze jednak, że potrafi on radzić sobie

183
00:06:15,144 --> 00:06:17,224
z takimi kryzysowymi sytuacjami

184
00:06:17,224 --> 00:06:19,647
i zawsze spada na cztery łapy.

185
00:06:24,173 --> 00:06:26,383
Każda ze wspomnianych wcześniej sił

186
00:06:26,439 --> 00:06:28,335
może być większa albo mniejsza

187
00:06:28,397 --> 00:06:29,567
ale każdą wyrażamy

188
00:06:29,567 --> 00:06:32,225
w tych samych jednostkach—niutonach

189
00:06:32,447 --> 00:06:34,503
od nazwiska sir Isaaca Newtona

190
00:06:34,503 --> 00:06:36,624
i jak już pewnie zauważyłeś

191
00:06:36,624 --> 00:06:38,273
zapisujemy symbolem F

192
00:06:38,273 --> 00:06:41,095
z indeksem określającym rodzaj siły.

193
00:06:41,407 --> 00:06:44,563
Na przykład Fs to siła sprężystości.

194
00:06:44,735 --> 00:06:47,101
Fr to siła reakcji podłoża.

195
00:06:47,157 --> 00:06:50,367
Fg to siła ciężkości lub grawitacji.

196
00:06:50,879 --> 00:06:53,379
Fp to siła oporów powietrza

197
00:06:53,379 --> 00:06:55,631
a Ft to siła tarcia.

198
00:07:00,095 --> 00:07:02,384
W dzisiejszej lekcji dowiedzieliśmy się

199
00:07:02,384 --> 00:07:04,765
czym jest siła i jakie ma cechy

200
00:07:04,765 --> 00:07:06,987
w jakich jednostkach ją wyrażamy

201
00:07:06,987 --> 00:07:08,715
i z jakimi rodzajami sił

202
00:07:08,715 --> 00:07:10,443
możemy mieć do czynienia

203
00:07:10,443 --> 00:07:11,905
w codziennym życiu.

204
00:07:13,919 --> 00:07:16,314
Obejrzyj pozostałe filmy z dynamiki

205
00:07:16,314 --> 00:07:18,240
a po więcej materiałów zajrzyj

206
00:07:18,240 --> 00:07:20,831
na naszą stronę pi-stacja.tv.