1
00:00:01,280 --> 00:00:03,000
Starożytny grecki filozof,

2
00:00:03,101 --> 00:00:04,708
Heraklit z Efezu

3
00:00:04,864 --> 00:00:06,833
głosił, że żaden byt nie ginie

4
00:00:06,833 --> 00:00:09,728
i nie powstaje, jedynie się zmienia.

5
00:00:10,240 --> 00:00:12,032
Tak właśnie jest z energią.

6
00:00:12,800 --> 00:00:15,720
Możemy zamienić energię potencjalną sanek

7
00:00:15,720 --> 00:00:18,331
w kinetyczną, spychając je z górki

8
00:00:18,688 --> 00:00:20,916
a energię elektryczną dostarczaną

9
00:00:20,916 --> 00:00:23,808
do żelazka w energię wewnętrzną wody

10
00:00:24,064 --> 00:00:26,735
zamienianej w parę, którą wykorzystujemy

11
00:00:26,735 --> 00:00:28,354
podczas prasowania.

12
00:00:28,672 --> 00:00:30,840
Wszystkie zjawiska we wszechświecie

13
00:00:30,941 --> 00:00:33,636
zachodzą dzięki przemianom energii.

14
00:00:34,048 --> 00:00:36,640
Dziś opowiem Ci, czym jest energia

15
00:00:36,741 --> 00:00:38,780
i pokażę jej przykłady.

16
00:00:50,944 --> 00:00:52,200
Może byłeś kiedyś

17
00:00:52,301 --> 00:00:53,960
z rodzicami lub przyjaciółmi

18
00:00:54,061 --> 00:00:55,496
na wycieczce w górach.

19
00:00:55,808 --> 00:00:57,560
Naszła Cię w trakcie myśl

20
00:00:57,661 --> 00:00:59,492
że potrzebujesz odpocząć

21
00:00:59,648 --> 00:01:01,280
bo jesteś już tak zmęczony

22
00:01:01,381 --> 00:01:03,844
że nie masz energii do dalszej wędrówki?

23
00:01:04,768 --> 00:01:07,094
Zastanówmy się wspólnie czy pojęcie

24
00:01:07,094 --> 00:01:09,220
energii użyte w takim kontekście

25
00:01:09,376 --> 00:01:11,885
jest tym samym co pojęcie energii

26
00:01:11,885 --> 00:01:14,084
które występuje w fizyce.

27
00:01:14,752 --> 00:01:16,880
Czy rzeczywiście wypoczynek wystarczy

28
00:01:16,981 --> 00:01:18,160
by zyskać energię?

29
00:01:18,848 --> 00:01:21,040
I skąd niby miałaby się ona wziąć?

30
00:01:23,456 --> 00:01:26,016
Energia z greckiego oznacza działanie.

31
00:01:26,528 --> 00:01:28,320
Jest to jedna z podstawowych

32
00:01:28,421 --> 00:01:30,820
wielkości fizycznych, o jakich usłyszysz

33
00:01:30,820 --> 00:01:33,021
na lekcjach z tego przedmiotu.

34
00:01:33,440 --> 00:01:34,976
Przed chwilą powiedzieliśmy

35
00:01:35,232 --> 00:01:37,280
że energia w przyrodzie nie ginie

36
00:01:37,381 --> 00:01:38,916
a jedynie się zmienia.

37
00:01:39,584 --> 00:01:41,560
Mówimy, że charakteryzuje ona

38
00:01:41,560 --> 00:01:43,167
stan równowagi układu

39
00:01:43,680 --> 00:01:45,728
co oznacza mniej więcej tyle

40
00:01:45,984 --> 00:01:47,200
że dzięki energii

41
00:01:47,301 --> 00:01:49,412
możemy mierzyć zmiany ruchu ciała

42
00:01:49,568 --> 00:01:50,742
na przykład sanek

43
00:01:50,742 --> 00:01:52,400
które zjeżdżają z górki.

44
00:01:53,408 --> 00:01:56,080
Nasze ciało też nie mogłoby funkcjonować

45
00:01:56,181 --> 00:01:58,372
bez stałych dostaw energii.

46
00:01:58,784 --> 00:02:00,760
Dostarczamy jej z pożywieniem

47
00:02:00,861 --> 00:02:02,980
w formie energii wiązań chemicznych.

48
00:02:03,392 --> 00:02:05,440
Ciało w procesach metabolicznych

49
00:02:05,696 --> 00:02:07,744
zmienia tę energię w ATP

50
00:02:08,256 --> 00:02:10,480
czyli związek dostarczający energię

51
00:02:10,581 --> 00:02:12,024
wszystkim komórkom.

52
00:02:12,608 --> 00:02:14,400
A wracając do turysty:

53
00:02:14,656 --> 00:02:16,380
tak, wędrówka mogła

54
00:02:16,380 --> 00:02:18,454
uszczuplić jego zapasy energii.

55
00:02:18,752 --> 00:02:21,840
Ale nie, sam odpoczynek ich nie uzupełni

56
00:02:21,941 --> 00:02:23,972
choć potocznie tak sądzimy.

57
00:02:24,384 --> 00:02:27,200
Aby uzupełnić energię w sensie fizycznym

58
00:02:27,456 --> 00:02:29,874
turysta musiałby się posilić.

59
00:02:32,320 --> 00:02:34,880
Energia otacza nas z każdej strony.

60
00:02:35,392 --> 00:02:37,520
Jest uwalniana we wszystkich komórkach

61
00:02:37,520 --> 00:02:39,009
naszego organizmu.

62
00:02:39,232 --> 00:02:41,114
Niezbędna do wszelkich aktywności

63
00:02:41,114 --> 00:02:42,809
sportowych czy funkcjonowania

64
00:02:42,809 --> 00:02:44,270
naszego mózgu.

65
00:02:44,352 --> 00:02:46,400
Jest też w sprzętach domowych

66
00:02:46,656 --> 00:02:48,960
takich jak żelazko podłączone do prądu.

67
00:02:49,728 --> 00:02:50,760
Jak widzisz

68
00:02:50,861 --> 00:02:53,156
energia może przybierać różne formy

69
00:02:53,312 --> 00:02:55,880
a różnym rodzajom procesów fizycznych

70
00:02:55,981 --> 00:02:58,280
odpowiadają różne rodzaje energii.

71
00:02:58,944 --> 00:03:00,800
Powiedzmy sobie w takim razie

72
00:03:00,901 --> 00:03:02,628
jakie rodzaje energii

73
00:03:02,784 --> 00:03:04,720
możemy spotkać w przyrodzie.

74
00:03:05,344 --> 00:03:07,160
Przykładem energii chemicznej

75
00:03:07,261 --> 00:03:09,180
może być wybuch sztucznych ogni.

76
00:03:09,294 --> 00:03:11,804
Ciekawostką jest, że różne kolory

77
00:03:11,804 --> 00:03:14,560
fajerwerków obserwujemy dzięki temu

78
00:03:14,816 --> 00:03:17,040
że w ich składzie znajdują się różne

79
00:03:17,040 --> 00:03:20,192
metale na przykład sód daje kolor żółty

80
00:03:20,448 --> 00:03:23,480
miedź niebieski, a stront czerwony.

81
00:03:24,288 --> 00:03:26,560
Rozpalając na koloniach ognisko

82
00:03:26,661 --> 00:03:28,740
obserwujesz energię cieplną.

83
00:03:29,152 --> 00:03:31,504
Gdyby nie ona, nie mógłbyś upiec sobie

84
00:03:31,504 --> 00:03:33,781
przepysznych pianek czy kiełbasek.

85
00:03:34,272 --> 00:03:35,400
Energia jądrowa

86
00:03:35,501 --> 00:03:37,956
to energia przemian jąder atomowych.

87
00:03:38,368 --> 00:03:39,680
Kojarzymy ją głównie

88
00:03:39,781 --> 00:03:41,540
z elektrowniami atomowymi

89
00:03:41,696 --> 00:03:43,040
ale to nie jedyny przykład

90
00:03:43,141 --> 00:03:44,440
tego rodzaju energii.

91
00:03:44,818 --> 00:03:47,944
Nasze słońce też świeci dlatego, że w jego

92
00:03:47,944 --> 00:03:50,400
wnętrzu zachodzą reakcje jądrowe.

93
00:03:51,680 --> 00:03:53,984
Z energią elektryczną masz do czynienia

94
00:03:54,240 --> 00:03:55,720
praktycznie cały czas.

95
00:03:56,032 --> 00:03:58,760
Gdy ładujesz telefon, oglądasz telewizję

96
00:03:58,861 --> 00:04:00,451
grasz na komputerze czy

97
00:04:00,451 --> 00:04:01,764
oglądasz nasz film.

98
00:04:02,432 --> 00:04:03,800
Na początku tej lekcji

99
00:04:03,901 --> 00:04:05,680
wspomnieliśmy również o sankach

100
00:04:05,781 --> 00:04:07,396
które zjeżdżają z górki.

101
00:04:07,552 --> 00:04:09,856
Posiadają one energię mechaniczną.

102
00:04:10,368 --> 00:04:12,672
Gdy znajdują się na szczycie górki

103
00:04:12,928 --> 00:04:15,488
ma ona postać energii potencjalnej

104
00:04:16,000 --> 00:04:17,680
a gdy zjeżdżają na sam dół

105
00:04:17,781 --> 00:04:19,440
to ta energia zmienia się

106
00:04:19,541 --> 00:04:21,063
w energię kinetyczną.

107
00:04:21,375 --> 00:04:22,520
Suma tych energii

108
00:04:22,621 --> 00:04:24,547
to właśnie energia mechaniczna.

109
00:04:25,105 --> 00:04:26,695
Wspomniana przy sankach energia

110
00:04:26,695 --> 00:04:28,657
potencjalna to energia

111
00:04:28,657 --> 00:04:30,280
potencjalna grawitacji.

112
00:04:30,847 --> 00:04:32,960
Ma ją każde ciało, które znajduje się

113
00:04:33,061 --> 00:04:35,143
na jakiejś wysokości nad ziemią.

114
00:04:35,455 --> 00:04:37,680
Ale w życiu codziennym obserwujemy

115
00:04:37,781 --> 00:04:40,419
również inny przykład energii potencjalnej

116
00:04:40,575 --> 00:04:43,135
energię potencjalną sprężystości.

117
00:04:44,159 --> 00:04:46,707
Dzięki niej działają nakręcone ręcznie

118
00:04:46,707 --> 00:04:49,840
zegary, zabawki, a także łuki

119
00:04:49,941 --> 00:04:51,760
czy sprężynowe szczudła.

120
00:04:52,607 --> 00:04:53,920
Wymieniłam tu wszystkie

121
00:04:53,920 --> 00:04:55,779
podstawowe rodzaje energii

122
00:04:55,935 --> 00:04:58,499
o jakich trzeba wiedzieć na fizyce.

123
00:05:01,311 --> 00:05:03,400
W życiu często możesz się spotkać

124
00:05:03,501 --> 00:05:06,019
jeszcze z pojęciem energii odnawialnej.

125
00:05:06,687 --> 00:05:08,735
To nie jest osobny rodzaj energii.

126
00:05:08,991 --> 00:05:11,807
Chodzi głównie o sposób jej pozyskiwania.

127
00:05:12,319 --> 00:05:14,690
Jej źródłem może być słońce

128
00:05:14,690 --> 00:05:17,640
wiatr, ziemia, drzewa czy woda.

129
00:05:17,951 --> 00:05:20,400
Wykorzystując odnawialne zasoby natury

130
00:05:20,501 --> 00:05:22,537
nie zanieczyszczamy środowiska

131
00:05:22,697 --> 00:05:25,031
nie wyczerpujemy wolno odnawialnych

132
00:05:25,031 --> 00:05:27,920
zasobów takich jak węgiel czy ropa

133
00:05:28,191 --> 00:05:29,727
i globalnie spowalniamy

134
00:05:29,727 --> 00:05:31,523
ocieplanie się klimatu.

135
00:05:32,031 --> 00:05:35,000
A obecnie jest to bardzo, bardzo ważne.

136
00:05:37,919 --> 00:05:39,320
Każde ciało może mieć

137
00:05:39,320 --> 00:05:41,603
jednocześnie wiele rodzajów energii.

138
00:05:41,759 --> 00:05:42,783
To już wiesz.

139
00:05:43,295 --> 00:05:45,120
Suma tych wszystkich energii

140
00:05:45,221 --> 00:05:47,235
jest energią całkowitą ciała.

141
00:05:47,647 --> 00:05:49,695
O tym też już mówiliśmy.

142
00:05:50,463 --> 00:05:53,920
A Heraklit z Efezu już w VI w. p.n.e.

143
00:05:53,920 --> 00:05:57,119
mówił, że energia w przyrodzie nie ginie

144
00:05:57,375 --> 00:05:58,800
tylko zmienia formę.

145
00:05:59,679 --> 00:06:01,615
Ale dopiero w XVIII wieku

146
00:06:01,615 --> 00:06:04,146
jedna z najwybitniejszych kobiet

147
00:06:04,146 --> 00:06:07,396
swojego stulecia, matematyczka, fizyczka

148
00:06:07,396 --> 00:06:09,919
i pisarka Emilie du Châtelet

149
00:06:10,175 --> 00:06:12,040
zapisała się na kartach historii

150
00:06:12,141 --> 00:06:14,883
formułując zasadę zachowania energii.

151
00:06:15,551 --> 00:06:18,239
Mówi ona, że jeśli na ciało nie działają

152
00:06:18,239 --> 00:06:21,183
żadne siły zewnętrzne to energia układu

153
00:06:21,183 --> 00:06:23,571
nie zmienia się i jest stała.

154
00:06:23,999 --> 00:06:26,160
Oznacza to, że energia nie może być

155
00:06:26,261 --> 00:06:28,790
ani stworzona, ani zniszczona.

156
00:06:28,790 --> 00:06:31,080
Może tylko zmieniać swoją formę.

157
00:06:31,679 --> 00:06:34,169
Na przykad kolejka górska w wesołym

158
00:06:34,169 --> 00:06:36,914
miasteczku nieustannie zmienia energię

159
00:06:36,914 --> 00:06:40,230
potencjalną na kinetyczną i odwrotnie.

160
00:06:41,663 --> 00:06:43,199
Zapamiętaj jeszcze jedno.

161
00:06:43,455 --> 00:06:46,220
Energia nie ma kierunku ani zwrotu.

162
00:06:46,220 --> 00:06:47,600
Ma tylko wartość

163
00:06:47,701 --> 00:06:49,830
którą możemy opisać liczbą

164
00:06:49,830 --> 00:06:52,003
wyrażoną w jednostkach energii

165
00:06:52,159 --> 00:06:53,159
dżulach.

166
00:06:57,023 --> 00:06:58,980
W dzisiejszej lekcji dowiedzieliśmy się

167
00:06:58,980 --> 00:07:00,807
jakie są rodzaje energii

168
00:07:00,863 --> 00:07:03,000
czym właściwie jest sama energia

169
00:07:03,101 --> 00:07:05,571
i w jakich jednostkach ją wyrażamy.

170
00:07:05,983 --> 00:07:09,080
Poznaliśmy też zasadę zachowania energii.

171
00:07:09,401 --> 00:07:11,638
Prawo fizyki, które działa zawsze

172
00:07:11,638 --> 00:07:12,663
i wszędzie.

173
00:07:14,943 --> 00:07:17,247
Może i energia nie bierze się znikąd

174
00:07:17,503 --> 00:07:20,120
ale na pewno pełno jej w naszych filmach

175
00:07:20,221 --> 00:07:22,723
na stronie pistacja.tv.

176
00:07:23,135 --> 00:07:24,135
Zapraszamy.