1
00:00:00,768 --> 00:00:03,098
Widzieliście kiedyś kołujący w powietrzu

2
00:00:03,098 --> 00:00:04,864
szybowiec albo lotniarzy?

3
00:00:05,376 --> 00:00:07,370
Ich powietrzne statki krążąc

4
00:00:07,370 --> 00:00:09,370
potrafią wznosić się w górę

5
00:00:09,370 --> 00:00:10,746
choć nie mają silnika.

6
00:00:11,264 --> 00:00:12,578
Jak to możliwe?

7
00:00:13,056 --> 00:00:14,371
Co pozwala im latać

8
00:00:14,371 --> 00:00:16,467
pozornie wbrew sile ciążenia

9
00:00:16,467 --> 00:00:18,263
choć przecież są cięższe

10
00:00:18,263 --> 00:00:19,550
od powietrza?

11
00:00:19,968 --> 00:00:22,068
To dzięki zjawisku konwekcji

12
00:00:22,068 --> 00:00:24,828
o którym opowiem Ci w tej lekcji.

13
00:00:35,840 --> 00:00:37,899
Większość domów ogrzewana jest

14
00:00:37,899 --> 00:00:40,181
przez kaloryfery, kominki

15
00:00:40,181 --> 00:00:42,650
albo inne widoczne grzejniki.

16
00:00:42,752 --> 00:00:45,029
Łatwo zaobserwujesz, że siedząc blisko

17
00:00:45,029 --> 00:00:47,965
kaloryfera jest Ci zdecydowanie cieplej

18
00:00:47,965 --> 00:00:50,334
niż gdy odejdziesz od niego na przykład

19
00:00:50,334 --> 00:00:51,968
na drugi koniec pokoju.

20
00:00:52,224 --> 00:00:53,272
Dlaczego?

21
00:00:53,760 --> 00:00:55,432
Bo płynąca w kaloryferze

22
00:00:55,432 --> 00:00:58,060
albo innym grzejniku gorąca ciecz

23
00:00:58,060 --> 00:01:00,694
przekazuje swoje ciepło otoczeniu

24
00:01:00,694 --> 00:01:03,232
na drodze promieniowania cieplnego.

25
00:01:04,000 --> 00:01:05,452
Ale to nie jedyny sposób

26
00:01:05,452 --> 00:01:07,728
w jaki ogrzewają nas grzejniki.

27
00:01:08,352 --> 00:01:10,195
Inny sposób to konwekcja

28
00:01:10,195 --> 00:01:12,192
czyli cyrkulacja powietrza.

29
00:01:13,216 --> 00:01:15,108
Kaloryfer ogrzewa powietrze

30
00:01:15,108 --> 00:01:16,544
w swoim otoczeniu.

31
00:01:16,800 --> 00:01:19,341
Gorące powietrze ma mniejszą gęstość

32
00:01:19,341 --> 00:01:20,896
niż powietrze zimne.

33
00:01:21,152 --> 00:01:23,456
Mówiąc prościej, jest lżejsze.

34
00:01:23,968 --> 00:01:26,528
Więc unosi się w górę w stronę sufitu.

35
00:01:27,040 --> 00:01:28,636
Na jego miejsce przypływa

36
00:01:28,636 --> 00:01:31,330
chłodniejsze powietrze z okolic okna

37
00:01:31,330 --> 00:01:33,696
nieszczelnych drzwi czy podłogi

38
00:01:34,208 --> 00:01:36,634
gdy znajdzie się w sąsiedztwie grzejnika

39
00:01:36,634 --> 00:01:39,584
zostaje ogrzane, unosi się do góry

40
00:01:39,710 --> 00:01:40,990
i tam się schładza.

41
00:01:41,376 --> 00:01:44,164
Opada na dół, po czym cały cykl konwekcji

42
00:01:44,164 --> 00:01:46,068
zaczyna się od początku.

43
00:01:46,752 --> 00:01:48,687
Z konwekcją mamy do czynienia

44
00:01:48,687 --> 00:01:50,848
nie tylko grzejąc się przy kominku.

45
00:01:51,360 --> 00:01:53,920
Ten sam proces zachodzi też wtedy

46
00:01:54,006 --> 00:01:55,896
kiedy na przykład gotujemy wodę

47
00:01:55,916 --> 00:01:57,056
na herbatę.

48
00:01:57,504 --> 00:01:59,808
Woda stojąc w garnku na gazie

49
00:02:00,064 --> 00:02:01,943
czy innym źródle ciepła

50
00:02:01,943 --> 00:02:03,904
jest podgrzewana od dna.

51
00:02:04,672 --> 00:02:07,058
Tam więc zaczyna najszybciej zwiększać

52
00:02:07,058 --> 00:02:08,636
swoją temperaturę.

53
00:02:08,768 --> 00:02:10,767
Cieplejsza woda jest lżejsza,

54
00:02:10,767 --> 00:02:12,140
podobnie jak powietrze

55
00:02:12,140 --> 00:02:13,888
w przykładzie z kaloryferem

56
00:02:14,400 --> 00:02:16,692
przez co zaczyna unosić się do góry

57
00:02:16,692 --> 00:02:19,140
a na jej miejsce opada zimniejsza woda

58
00:02:19,140 --> 00:02:20,312
z góry garnka.

59
00:02:20,544 --> 00:02:22,480
Zachodzi proces konwekcji.

60
00:02:23,104 --> 00:02:24,281
Ta zimniejsza woda

61
00:02:24,281 --> 00:02:26,523
oczywiście też zostaje podgrzana

62
00:02:26,523 --> 00:02:28,134
od dna i gdy stanie się

63
00:02:28,134 --> 00:02:29,718
cieplejsza od tej wyżej

64
00:02:29,718 --> 00:02:31,552
zamienia się z nią miejscami.

65
00:02:32,288 --> 00:02:34,314
Proces trwa dopóki cała woda

66
00:02:34,324 --> 00:02:36,590
nie osiągnie jednakowej temperatury.

67
00:02:36,672 --> 00:02:39,025
Nie zacznie wrzeć, albo dopóki

68
00:02:39,025 --> 00:02:41,280
nie zdejmiemy garnka ze źródła ciepła.

69
00:02:41,792 --> 00:02:44,417
Wróćmy teraz do początku naszego filmu

70
00:02:44,417 --> 00:02:46,144
i do latających szybowców.

71
00:02:46,656 --> 00:02:49,472
One też wykorzystują zjawisko konwekcji.

72
00:02:49,984 --> 00:02:51,264
Konwekcji powietrza.

73
00:02:52,032 --> 00:02:53,568
Ale gdzie jest kaloryfer?

74
00:02:55,104 --> 00:02:57,883
W przypadku szybowca, a także lotniarza

75
00:02:57,883 --> 00:03:00,684
czy ptaków, rolę kaloryfera spełnia

76
00:03:00,704 --> 00:03:02,116
powierzchnia Ziemi.

77
00:03:02,528 --> 00:03:04,953
Nagrzewa się ona pod wpływem słońca

78
00:03:04,953 --> 00:03:07,678
tym mocniej, im bardziej jest sucha

79
00:03:07,678 --> 00:03:08,928
i nasłoneczniona.

80
00:03:09,440 --> 00:03:11,388
Powietrze nad takim obszarem

81
00:03:11,388 --> 00:03:14,091
też się nagrzewa i unosi w górę

82
00:03:14,091 --> 00:03:16,392
a wraz z nim unosi się to

83
00:03:16,392 --> 00:03:17,681
co w nim fruwa

84
00:03:17,681 --> 00:03:20,192
ptak, lotnia czy szybowiec.

85
00:03:20,960 --> 00:03:23,160
Krążąc w takim kominie ciepła

86
00:03:23,160 --> 00:03:25,056
można wznosić się do góry

87
00:03:25,312 --> 00:03:27,360
dopóki powietrzu starczy siły.

88
00:03:27,872 --> 00:03:30,176
Gdy lotnik trafi na chłodniejszy prąd

89
00:03:30,432 --> 00:03:31,956
zacznie opadać.

90
00:03:32,736 --> 00:03:35,155
Dzięki konwekcji możemy też cieszyć się

91
00:03:35,155 --> 00:03:38,112
morską bryzą, gdy wypoczywamy na plaży.

92
00:03:38,624 --> 00:03:41,133
Ten łagodny powiew bierze się stąd

93
00:03:41,133 --> 00:03:43,438
że promienie słońca padają zarówno

94
00:03:43,438 --> 00:03:45,536
na wodę jak i na ląd.

95
00:03:46,048 --> 00:03:47,784
Jednak powietrze nad lądem

96
00:03:47,784 --> 00:03:49,120
ogrzewa się szybciej.

97
00:03:49,632 --> 00:03:52,222
Wynika to ze specjalnych właściwości wody

98
00:03:52,222 --> 00:03:54,240
o których możesz się dowiedzieć

99
00:03:54,496 --> 00:03:56,299
oglądając nasz film o niej

100
00:03:56,299 --> 00:03:57,824
w playliście z chemii.

101
00:03:58,848 --> 00:04:00,743
Ogrzane powietrze unosi się

102
00:04:00,743 --> 00:04:02,388
a na jego miejsce napływa

103
00:04:02,388 --> 00:04:03,968
chłodniejsze znad morza.

104
00:04:04,480 --> 00:04:06,630
Ten napływ powietrza odczuwamy

105
00:04:06,630 --> 00:04:08,064
jako chłodną bryzę.

106
00:04:09,088 --> 00:04:12,416
A teraz, gdy znasz już mechanizm konwekcji

107
00:04:12,778 --> 00:04:14,845
zastanów się w jakim kierunku

108
00:04:14,865 --> 00:04:16,290
bryza wieje nocą.

109
00:04:16,512 --> 00:04:19,327
Z lądu nad morze czy z morza nad ląd?

110
00:04:22,399 --> 00:04:25,057
Jeśli uważasz, że z lądu nad morze

111
00:04:25,057 --> 00:04:25,987
brawo.

112
00:04:26,239 --> 00:04:28,597
Nocą, gdy słońce nie grzeje

113
00:04:28,597 --> 00:04:30,828
ląd stygnie szybciej niż woda

114
00:04:30,828 --> 00:04:33,151
która dużej akumuluje ciepło.

115
00:04:33,663 --> 00:04:35,724
Powietrze nad nim szybciej się więc

116
00:04:35,724 --> 00:04:38,271
ochładza i spływa nad morze.

117
00:04:38,783 --> 00:04:41,196
Zauważ, że niezależnie od pory

118
00:04:41,196 --> 00:04:43,456
powiew, który czujemy na twarzach

119
00:04:43,456 --> 00:04:45,025
jest chłodny.

120
00:04:45,695 --> 00:04:48,646
Konwekcja to proces przekazywania ciepła

121
00:04:48,646 --> 00:04:50,047
w gazach i cieczach.

122
00:04:50,559 --> 00:04:52,428
Polega na unoszeniu się materii

123
00:04:52,428 --> 00:04:54,109
o mniejszej gęstości

124
00:04:54,109 --> 00:04:56,907
spowodowanej wyższą temperaturą.

125
00:05:00,031 --> 00:05:02,574
Stojąc przy kaloryferze czy kominku

126
00:05:02,574 --> 00:05:04,427
odczuwasz ciepło, które nie jest

127
00:05:04,427 --> 00:05:05,957
efektem konwekcji.

128
00:05:06,431 --> 00:05:08,735
Podobnie możesz bez dotykania powiedzieć

129
00:05:08,991 --> 00:05:11,494
czy piekarnik jest gorący, czy zimny.

130
00:05:11,524 --> 00:05:13,034
Wystarczy, że staniesz

131
00:05:13,064 --> 00:05:14,391
w pobliżu drzwiczek.

132
00:05:14,879 --> 00:05:17,458
Ten sposób przekazywania energii

133
00:05:17,458 --> 00:05:19,231
nosi nazwę promieniowania.

134
00:05:19,743 --> 00:05:21,684
Tak ciepło przekazywane jest

135
00:05:21,684 --> 00:05:23,071
ze Słońca na Ziemię.

136
00:05:23,583 --> 00:05:26,143
I to dlatego leżąc latem na plaży

137
00:05:26,329 --> 00:05:28,377
czujesz ciepło Słońca na skórze.

138
00:05:29,727 --> 00:05:31,777
Promieniowanie to emitowanie

139
00:05:31,777 --> 00:05:33,547
oraz przenoszenie energii

140
00:05:33,547 --> 00:05:35,263
na pewne odległości.

141
00:05:35,359 --> 00:05:37,863
W naszym bliższym i dalszym otoczeniu

142
00:05:37,863 --> 00:05:39,299
jest wiele przeróżnych

143
00:05:39,299 --> 00:05:40,735
źródeł promieniowania.

144
00:05:40,991 --> 00:05:44,292
Naturalnych jak słońce oraz sztucznych

145
00:05:44,292 --> 00:05:45,741
jak lampa, grzejnik

146
00:05:45,741 --> 00:05:47,647
czy nadajnik telewizyjny.

147
00:05:48,159 --> 00:05:50,366
W przypadku promieniowania cieplnego

148
00:05:50,366 --> 00:05:52,631
możemy powiedzieć, że każde ciało

149
00:05:52,631 --> 00:05:54,794
emituje fale elektromagnetyczne

150
00:05:54,794 --> 00:05:56,607
z zakresu podczerwieni.

151
00:05:56,863 --> 00:05:58,303
Im ciało gorętsze

152
00:05:58,303 --> 00:06:00,447
tym więcej tych fal wypromieniowuje.

153
00:06:01,215 --> 00:06:02,546
Jeśli na drodze fal

154
00:06:02,546 --> 00:06:04,313
staną inne powierzchnie

155
00:06:04,313 --> 00:06:06,079
na przykład nasza skóra

156
00:06:06,335 --> 00:06:08,785
to będą, przynajmniej częściowo te fale

157
00:06:08,785 --> 00:06:11,199
pochłaniać inaczej absorbować

158
00:06:11,455 --> 00:06:13,759
co podniesie ich własną temperaturę.

159
00:06:18,623 --> 00:06:20,835
Wśród sposobów przekazywania ciepła

160
00:06:20,835 --> 00:06:23,420
wyróżnia się między innymi konwekcję

161
00:06:23,420 --> 00:06:24,841
oraz promieniowanie.

162
00:06:25,279 --> 00:06:27,583
Konwekcja to ruch cieczy lub gazu

163
00:06:27,729 --> 00:06:30,067
wywołany różnicami temperatury.

164
00:06:30,143 --> 00:06:32,048
Polega na przemieszczaniu się

165
00:06:32,048 --> 00:06:34,404
cieplejszej cieczy lub gazu do góry

166
00:06:34,404 --> 00:06:36,844
podczas gdy chłodniejsza ciecz lub gaz

167
00:06:36,844 --> 00:06:38,079
opada ku dołowi.

168
00:06:38,847 --> 00:06:40,524
Promieniowanie to inaczej

169
00:06:40,524 --> 00:06:42,758
emisja fal elektromagnetycznych

170
00:06:42,758 --> 00:06:44,713
o określonej długości.

171
00:06:45,247 --> 00:06:47,505
Pozwala odczuwać ciepło, które nie jest

172
00:06:47,505 --> 00:06:50,111
efektem przewodnictwa ani konwekcji.

173
00:06:53,695 --> 00:06:56,272
Wznieśliśmy się na wyżyny wiedzy

174
00:06:56,302 --> 00:06:58,493
razem z ciepłym powietrzem.

175
00:06:58,815 --> 00:07:01,119
I wcale nie mam ochoty opadać.

176
00:07:01,375 --> 00:07:04,191
A więc szybuje od razu do kolejnego filmu.

177
00:07:04,447 --> 00:07:06,131
Lecisz ze mną?