1
00:00:01,536 --> 00:00:03,172
Światło, fale radiowe

2
00:00:03,172 --> 00:00:04,608
promieniowanie rentgena.

3
00:00:04,864 --> 00:00:06,955
Dzięki temu, że wszystkie ciała

4
00:00:06,955 --> 00:00:08,430
emitują jakiś fale

5
00:00:08,430 --> 00:00:10,900
możemy stwierdzić, że istnieją.

6
00:00:11,264 --> 00:00:12,544
Wyjątek miały stanowić

7
00:00:12,550 --> 00:00:13,848
czarne dziury.

8
00:00:13,848 --> 00:00:16,330
Kosmiczne obiekty tak masywne

9
00:00:16,330 --> 00:00:18,317
że z ich wnętrza nie mogło się

10
00:00:18,317 --> 00:00:21,150
wydostać nic, nawet światło.

11
00:00:21,248 --> 00:00:23,552
Stąd zresztą określenie czarne

12
00:00:23,808 --> 00:00:26,368
czyli pochłaniające wszystkie promienie.

13
00:00:26,880 --> 00:00:28,424
Okazuje się jednak

14
00:00:28,424 --> 00:00:31,124
że nawet czarne dziury promieniują.

15
00:00:31,488 --> 00:00:32,798
W wyniku tak zwanego

16
00:00:32,798 --> 00:00:34,484
promieniowania Hawkinga

17
00:00:34,560 --> 00:00:35,695
mogą po pewnym

18
00:00:35,695 --> 00:00:38,015
choć niezwykle długim czasie

19
00:00:38,015 --> 00:00:39,984
kompletnie wyparować.

20
00:00:51,456 --> 00:00:52,823
Ciepło, które czujesz

21
00:00:52,823 --> 00:00:55,296
gdy trzymasz rękę niedaleko kaloryfera

22
00:00:55,552 --> 00:00:56,587
to nic innego

23
00:00:56,587 --> 00:00:58,880
jak promieniowanie elektromagnetyczne.

24
00:00:59,392 --> 00:01:00,685
Może Cię to zdziwi

25
00:01:00,685 --> 00:01:03,778
ale ono także rozchodzi się w postaci fal

26
00:01:04,000 --> 00:01:05,162
podobnie jak poznane

27
00:01:05,162 --> 00:01:07,101
już przez Ciebie fale morskie

28
00:01:07,101 --> 00:01:09,670
czy dźwiękowe, o których mówiliśmy

29
00:01:09,670 --> 00:01:11,392
w innych filmach.

30
00:01:11,424 --> 00:01:13,984
Światło, promieniowanie mikrofalowe

31
00:01:14,240 --> 00:01:16,207
radiowe czy to emitowane

32
00:01:16,207 --> 00:01:18,080
przez nasze telefony komórkowe

33
00:01:18,336 --> 00:01:20,640
to także fale elektromagnetyczne.

34
00:01:21,408 --> 00:01:23,712
Czym jest fala elektromagnetyczna

35
00:01:23,968 --> 00:01:26,286
i dlaczego ma tak różne oblicza?

36
00:01:26,528 --> 00:01:28,836
O tym opowiem Ci w tym filmie.

37
00:01:32,160 --> 00:01:33,535
Ładunki elektryczne

38
00:01:33,535 --> 00:01:35,488
wytwarzają pole elektryczne

39
00:01:35,744 --> 00:01:37,856
a magnesy pole magnetyczne.

40
00:01:38,304 --> 00:01:39,806
W lekcjach o magnetyzmie

41
00:01:39,806 --> 00:01:41,420
dowiedzieliśmy się jednak

42
00:01:41,420 --> 00:01:44,130
że przewodnik przez który płynie prąd

43
00:01:44,130 --> 00:01:46,037
oddziałuje z igłą magnesu

44
00:01:46,037 --> 00:01:48,525
a więc oprócz pola elektrycznego

45
00:01:48,525 --> 00:01:50,848
musi wytwarzać także magnetyczne.

46
00:01:51,104 --> 00:01:52,435
Prąd to nic innego

47
00:01:52,435 --> 00:01:54,432
jak poruszające się ładunki.

48
00:01:54,944 --> 00:01:57,458
Jeśli poruszają się w sposób zmienny

49
00:01:57,458 --> 00:01:58,912
na przykład zmienia się

50
00:01:58,912 --> 00:02:00,488
kierunek przepływu prądu

51
00:02:00,488 --> 00:02:01,856
lub jego natężenie

52
00:02:02,112 --> 00:02:03,485
to zmieniać się będzi

53
00:02:03,485 --> 00:02:05,504
pole wokół takiego ładunku.

54
00:02:05,952 --> 00:02:07,249
Takie zmienne pole

55
00:02:07,249 --> 00:02:10,048
przyjmuje postać fali elektromagnetycznej.

56
00:02:10,560 --> 00:02:12,864
Jeśli zmiany te będą okresowe

57
00:02:13,120 --> 00:02:15,542
to takie też będą zmiany pola.

58
00:02:15,936 --> 00:02:17,911
Między falami mechanicznymi

59
00:02:17,911 --> 00:02:19,553
a elektromagnetycznymi

60
00:02:19,553 --> 00:02:21,568
istnieją pewne podobieństwa.

61
00:02:22,080 --> 00:02:25,152
Oba rodzaje fal są wywołane przez drgania

62
00:02:25,664 --> 00:02:26,944
przenoszą energię

63
00:02:27,200 --> 00:02:29,638
oraz mają swoją częstotliwość

64
00:02:29,732 --> 00:02:32,056
długość fali i prędkość.

65
00:02:32,576 --> 00:02:34,368
Główną różnicą jest fakt

66
00:02:34,624 --> 00:02:37,310
że fale mechaniczne potrzebują ośrodka

67
00:02:37,310 --> 00:02:39,286
w którym mogą się rozchodzić

68
00:02:39,488 --> 00:02:41,820
na przykład wody czy powietrza

69
00:02:41,820 --> 00:02:43,512
a fale elektromagnetyczne

70
00:02:43,512 --> 00:02:45,480
tego ośrodka nie potrzebują.

71
00:02:45,632 --> 00:02:48,486
Mogą rozchodzić się nawet w próżni.

72
00:02:51,776 --> 00:02:53,767
Dla fal elektromagnetycznych

73
00:02:53,767 --> 00:02:55,295
energia jest związana

74
00:02:55,295 --> 00:02:56,896
z częstotliwością fali

75
00:02:57,152 --> 00:02:59,200
a więc także z jej długością

76
00:02:59,456 --> 00:03:00,462
bo jak wiemy

77
00:03:00,462 --> 00:03:01,757
im dłuższa fala

78
00:03:01,757 --> 00:03:04,178
tym mniejsza jej częstotliwość.

79
00:03:05,088 --> 00:03:06,816
Ze względu na długość

80
00:03:06,816 --> 00:03:09,696
fale dzielimy na radiowe — najdłuższe

81
00:03:10,208 --> 00:03:11,488
mikrofale

82
00:03:11,744 --> 00:03:13,536
promieniowanie podczerwone

83
00:03:13,792 --> 00:03:15,072
światło widzialne

84
00:03:15,328 --> 00:03:16,352
ultrafiolet

85
00:03:16,608 --> 00:03:19,945
promieniowanie X zwane także rentgenowskim

86
00:03:19,945 --> 00:03:21,846
i promieniowanie gamma.

87
00:03:22,496 --> 00:03:25,334
Pewnie żadna z tych nazw nie jest Ci obca

88
00:03:25,590 --> 00:03:27,673
tylko nigdy nie przyszło Ci do głowy

89
00:03:27,673 --> 00:03:30,088
że wszystkie należą do jednej rodziny

90
00:03:30,088 --> 00:03:32,192
fal elektromagnetycznych.

91
00:03:32,736 --> 00:03:34,331
Podział fal jest związany

92
00:03:34,331 --> 00:03:35,808
nie tylko z ich długością

93
00:03:36,064 --> 00:03:37,927
ale także zastosowaniem

94
00:03:37,927 --> 00:03:39,872
i sposobem otrzymywania.

95
00:03:39,904 --> 00:03:41,033
Dlatego zakresy

96
00:03:41,033 --> 00:03:43,744
które podajemy są tylko orientacyjne

97
00:03:44,000 --> 00:03:46,601
i możesz się spotkać z różnymi wartościami

98
00:03:46,601 --> 00:03:48,490
w różnych publikacjach.

99
00:03:48,864 --> 00:03:50,858
Fale radiowe to fale o długości

100
00:03:50,858 --> 00:03:55,096
od 0,1 milimetra do nawet 100 kilometrów.

101
00:03:55,264 --> 00:03:57,711
Ogromny zakres, dlatego stosuje się

102
00:03:57,711 --> 00:04:00,128
dodatkowy podział na fale długie

103
00:04:00,128 --> 00:04:02,972
średnie, krótkie i ultrakrótkie.

104
00:04:03,456 --> 00:04:05,919
Naturalnymi źródłami fal radiowych

105
00:04:05,919 --> 00:04:07,746
są słońce i gwiazdy.

106
00:04:08,064 --> 00:04:10,624
Takie fale odbierają radioteleskopy.

107
00:04:11,136 --> 00:04:12,850
Ty jednak spotykasz się głównie

108
00:04:12,850 --> 00:04:14,208
z falami radiowymi

109
00:04:14,464 --> 00:04:17,046
wykorzystywanymi w komunikacji.

110
00:04:17,280 --> 00:04:18,799
Te generujemy sztucznie

111
00:04:18,799 --> 00:04:20,775
wywołując w antenach nadawczych

112
00:04:20,775 --> 00:04:22,143
drgania elektronów

113
00:04:22,399 --> 00:04:23,259
które powodują

114
00:04:23,259 --> 00:04:25,781
wytworzenie fali elektromagnetycznej.

115
00:04:26,495 --> 00:04:27,665
Aby dwa urządzenia

116
00:04:27,665 --> 00:04:29,062
mogły się komunikować

117
00:04:29,062 --> 00:04:30,861
za pomocą fal radiowych

118
00:04:31,103 --> 00:04:32,790
muszą pracować w takim samym

119
00:04:32,790 --> 00:04:34,565
zakresie częstotliwości.

120
00:04:34,943 --> 00:04:37,247
Kiedy szukasz ulubionej stacji radiowej

121
00:04:37,503 --> 00:04:39,883
zmieniasz właśnie częstotliwość fal

122
00:04:39,883 --> 00:04:42,215
jaką odbiera Twoje urządzenie.

123
00:04:43,135 --> 00:04:45,320
Obecnie stacje radiowe najczęściej

124
00:04:45,320 --> 00:04:47,125
działają na częstotliwościach

125
00:04:47,125 --> 00:04:48,921
mierzonych w megahercach.

126
00:04:49,535 --> 00:04:51,876
Mikrofale to fale wykorzystywane

127
00:04:51,876 --> 00:04:54,655
w radarach i telefonii komórkowej

128
00:04:54,911 --> 00:04:57,299
a także w kuchenkach mikrofalowych.

129
00:04:57,983 --> 00:05:00,543
Potrafią rozgrzewać niektóre substancje

130
00:05:00,799 --> 00:05:02,746
głównie zawierające wodę

131
00:05:02,746 --> 00:05:05,295
poprzez wprowadzenie ich w drgania.

132
00:05:05,663 --> 00:05:08,101
Wnikają one na pewną głębokość.

133
00:05:08,223 --> 00:05:11,103
Osiągamy więc efekt grzania od środka.

134
00:05:12,063 --> 00:05:13,727
Promieniowanie podczerwone

135
00:05:13,727 --> 00:05:15,405
nazywamy także cieplnym.

136
00:05:15,647 --> 00:05:18,341
To je odczuwasz, kiedy przybliżysz rękę

137
00:05:18,341 --> 00:05:20,289
do rozgrzanego kaloryfera.

138
00:05:20,767 --> 00:05:23,071
Promieniowanie to emituje każde ciało

139
00:05:23,327 --> 00:05:24,516
a tym więcej

140
00:05:24,516 --> 00:05:27,119
im wyższa jest jego temperatura.

141
00:05:27,423 --> 00:05:29,034
Tworząc urządzenia wykrywające

142
00:05:29,034 --> 00:05:30,788
promieniowanie podczerwone

143
00:05:30,788 --> 00:05:32,537
możemy wykryć ciała

144
00:05:32,537 --> 00:05:33,585
których temperatura

145
00:05:33,585 --> 00:05:35,317
różni się od otoczenia.

146
00:05:35,615 --> 00:05:38,000
Zjawisko to znalazło zastosowanie

147
00:05:38,000 --> 00:05:40,137
między innymi w noktowizorach

148
00:05:40,137 --> 00:05:42,689
umożliwiających widzenie w ciemności

149
00:05:43,039 --> 00:05:44,112
czujnikach ruchu

150
00:05:44,112 --> 00:05:46,205
czy kamerach termowizyjnych.

151
00:05:47,647 --> 00:05:49,629
Światło widzialne to promieniowanie

152
00:05:49,629 --> 00:05:52,459
elektromagnetyczne o długości fal od

153
00:05:52,459 --> 00:05:56,937
380 do 780 nanometrów.

154
00:05:57,375 --> 00:05:58,989
Nasze oko jest w stanie

155
00:05:58,989 --> 00:06:01,399
dostrzec tylko ten wąski zakres.

156
00:06:01,727 --> 00:06:04,799
Fale o długości 380 nanometrów

157
00:06:05,055 --> 00:06:07,051
postrzegamy jako fiolet

158
00:06:07,359 --> 00:06:10,175
a długość 780 nanometrów

159
00:06:10,431 --> 00:06:12,829
jest zarezerwowana dla czerwieni.

160
00:06:12,991 --> 00:06:14,174
Więcej o świetle

161
00:06:14,174 --> 00:06:16,319
dowiesz się z innej playlisty.

162
00:06:17,855 --> 00:06:19,618
Promieniowanie ultrafioletowe

163
00:06:19,618 --> 00:06:21,523
jest nam potrzebne

164
00:06:21,523 --> 00:06:24,063
ale może być też dla nas niebezpieczne.

165
00:06:24,511 --> 00:06:26,337
Ultrafiolet wraz z falami

166
00:06:26,337 --> 00:06:29,331
rentgenowskimi i gamma jest zaliczany

167
00:06:29,331 --> 00:06:31,423
do promieniowania jonizującego.

168
00:06:31,935 --> 00:06:34,208
Energia, jaką niosą te fale

169
00:06:34,208 --> 00:06:36,844
jest tak duża, że może powodować

170
00:06:36,844 --> 00:06:39,704
jonizację cząstek, co może prowadzić do

171
00:06:39,704 --> 00:06:41,721
rozpadu wiązań chemicznych.

172
00:06:41,919 --> 00:06:44,190
Niszczące właściwości ultrafioletu

173
00:06:44,190 --> 00:06:46,527
znalazły zastosowanie w dezynfekcji.

174
00:06:47,039 --> 00:06:49,415
Fale te rozbijają bowiem wiązania

175
00:06:49,415 --> 00:06:51,065
chemiczne w komórkach mikrobów

176
00:06:51,065 --> 00:06:52,601
zabijając je.

177
00:06:52,601 --> 00:06:53,617
Promieniowanie to

178
00:06:53,617 --> 00:06:55,891
ma także pozytywne działanie.

179
00:06:55,891 --> 00:06:57,206
Bez niego nasza skóra

180
00:06:57,206 --> 00:06:59,327
nie może wytwarzać witaminy D.

181
00:06:59,839 --> 00:07:01,493
Nadmierna ekspozycja

182
00:07:01,493 --> 00:07:03,423
może jednak wywołać poparzenia

183
00:07:03,679 --> 00:07:05,215
a nawet raka skóry.

184
00:07:06,495 --> 00:07:07,647
Promienie rentgena

185
00:07:07,647 --> 00:07:09,977
są jeszcze krótsze od ultrafioletu

186
00:07:09,977 --> 00:07:12,830
więc głębiej wnikają w organizm człowieka

187
00:07:12,830 --> 00:07:14,431
i są bardziej szkodliwe.

188
00:07:14,943 --> 00:07:17,173
Dlatego nie należy się naświetlać

189
00:07:17,173 --> 00:07:18,595
bez potrzeby.

190
00:07:19,039 --> 00:07:21,039
Większą przeszkodę stanowią dla nich

191
00:07:21,039 --> 00:07:24,415
tylko bardzo gęste tkanki takie jak kości.

192
00:07:25,183 --> 00:07:27,692
Dlatego zdjęcia rentgenowskie najlepiej

193
00:07:27,692 --> 00:07:29,909
pokazują złamania i inne

194
00:07:29,909 --> 00:07:31,941
uszkodzenia szkieletu.

195
00:07:32,607 --> 00:07:34,245
Barierą nie do pokonania

196
00:07:34,245 --> 00:07:36,020
są dla tego promieniowania

197
00:07:36,020 --> 00:07:39,263
substancje takie jak ołów czy gruby beton.

198
00:07:39,519 --> 00:07:40,876
Dlatego to z betonu

199
00:07:40,876 --> 00:07:42,591
buduje się pomieszczenia

200
00:07:42,847 --> 00:07:44,895
do wykonywania badań RTG

201
00:07:45,407 --> 00:07:47,301
a ołowiane fartuchy chronią

202
00:07:47,301 --> 00:07:49,913
personel medyczny, który tam pracuje.

203
00:07:51,551 --> 00:07:52,960
Promieniowanie gamma

204
00:07:52,960 --> 00:07:55,495
wysyłają substancje promieniotwórcze.

205
00:07:55,903 --> 00:07:58,777
Towarzyszy ono wybuchowi bomby jądrowej

206
00:07:58,777 --> 00:08:01,669
a także przemianą w reaktorach jądrowych.

207
00:08:02,047 --> 00:08:05,046
Promieniowanie to przenika bardzo głęboko

208
00:08:05,046 --> 00:08:07,292
ale materiały o dużej gęstości

209
00:08:07,292 --> 00:08:08,665
jak ołów czy beton

210
00:08:08,665 --> 00:08:10,495
powodują jego osłabienie.

211
00:08:11,007 --> 00:08:13,384
Przykładowo trzydziestocentymetrowa

212
00:08:13,384 --> 00:08:15,716
warstwa betonu osłabia wyjściowe

213
00:08:15,716 --> 00:08:17,611
promieniowanie stukrotnie.

214
00:08:17,919 --> 00:08:20,395
Podobny efekt daje ściana z ołowiu

215
00:08:20,395 --> 00:08:23,551
o grubości 2,8 centymetra.

216
00:08:24,575 --> 00:08:26,119
Promieniami gamma można

217
00:08:26,119 --> 00:08:28,671
bardzo skutecznie sterylizować żywność

218
00:08:28,671 --> 00:08:31,607
i sprzęt medyczny, zaś jego skupiona

219
00:08:31,607 --> 00:08:33,791
wiązka, tak zwany nóż gamma

220
00:08:34,047 --> 00:08:36,835
potrafi precyzyjnie usunąć nowotwór

221
00:08:36,835 --> 00:08:38,951
nawet z trudno dostępnych miejsc

222
00:08:38,951 --> 00:08:40,429
na przykład z mózgu.

223
00:08:44,031 --> 00:08:45,567
Fale elektromagnetyczne

224
00:08:45,823 --> 00:08:47,610
to rozchodzące się zaburzenia

225
00:08:47,610 --> 00:08:49,151
pola elektromagnetycznego.

226
00:08:49,663 --> 00:08:51,148
Są to fale poprzeczne

227
00:08:51,148 --> 00:08:53,282
a do rozchodzenia się nie potrzebują

228
00:08:53,282 --> 00:08:55,559
żadnego fizycznego ośrodka

229
00:08:55,559 --> 00:08:57,355
mogą podróżować w próżni.

230
00:08:57,599 --> 00:09:00,791
Mogą przenosić energię i informacje.

231
00:09:01,439 --> 00:09:03,055
Fale elektromagnetyczne

232
00:09:03,055 --> 00:09:05,023
w zależności od ich długości

233
00:09:05,279 --> 00:09:08,351
dzielimy na fale radiowe, mikrofale

234
00:09:08,607 --> 00:09:10,399
promieniowanie podczerwone

235
00:09:10,655 --> 00:09:12,051
światło widzialne

236
00:09:12,051 --> 00:09:13,727
promieniowanie nadfioletowe

237
00:09:13,983 --> 00:09:15,267
promieniowanie X

238
00:09:15,267 --> 00:09:17,129
i promieniowanie gamma.

239
00:09:20,383 --> 00:09:22,399
Wiesz już jak różnorodne oblicza

240
00:09:22,399 --> 00:09:24,799
mogą mieć fale elektromagnetyczne.

241
00:09:25,247 --> 00:09:27,753
Jeśli podobał Ci się nasz film, koniecznie

242
00:09:27,753 --> 00:09:30,913
polub go i zasubskrybuj nasz kanał.