1 00:00:00,512 --> 00:00:02,830 Czy wiesz, że najgłębszy dół na Ziemi 2 00:00:02,930 --> 00:00:04,174 ma głębokość większą 3 00:00:04,274 --> 00:00:06,656 niż wysokość najwyższej góry na Ziemi? 4 00:00:07,680 --> 00:00:10,496 Najwyższa góra na Ziemi to Mount Everest. 5 00:00:11,008 --> 00:00:16,128 Wysokość 8848 m nad poziomem morza. 6 00:00:16,896 --> 00:00:19,918 Tymczasem najgłębszym miejscem na Ziemi 7 00:00:20,018 --> 00:00:22,016 jest dno Rowu Mariańskiego 8 00:00:22,272 --> 00:00:28,416 znajdujące się na głębokości aż 10984 metrów. 9 00:00:29,184 --> 00:00:31,063 Gdyby mierzyć wysokość gór 10 00:00:31,163 --> 00:00:34,303 nie od poziomu morza, tylko od ich podstawy 11 00:00:34,816 --> 00:00:37,052 to najwyższą górą świata byłby 12 00:00:37,152 --> 00:00:39,167 wulkan Mauna Kea na Hawajach 13 00:00:39,424 --> 00:00:42,496 który stoi na dnie 6000 m pod wodą 14 00:00:42,752 --> 00:00:47,616 i wznosi się na 4207 m nad poziomem morza. 15 00:01:00,160 --> 00:01:01,610 Pewnie zdarzyło Ci się 16 00:01:01,710 --> 00:01:03,487 że ktoś mierzył twój wzrost. 17 00:01:04,256 --> 00:01:07,512 Stajesz przy ścianie, a ktoś zaznacza na niej 18 00:01:07,612 --> 00:01:10,451 dokąd sięga czubek twojej głowy i mierzy 19 00:01:10,551 --> 00:01:12,191 ile to jest od podłogi. 20 00:01:12,960 --> 00:01:15,990 Tak jak ty, tak samo każdy punkt na Ziemi 21 00:01:16,090 --> 00:01:18,093 ma jakąś wysokość, choć ona 22 00:01:18,193 --> 00:01:19,871 raczej się nie zmienia. 23 00:01:20,640 --> 00:01:21,806 Ludzie umówili się 24 00:01:21,906 --> 00:01:23,968 że mierzy się ją od poziomu morza 25 00:01:24,224 --> 00:01:26,272 tak jak twoją od podłogi. 26 00:01:27,040 --> 00:01:30,176 Pewnie dlatego tę wysokość określa się skrótem 27 00:01:30,276 --> 00:01:32,927 który oznacza metry nad poziomem morza. 28 00:01:34,208 --> 00:01:36,185 Ale na jakiej właściwie wysokości 29 00:01:36,285 --> 00:01:37,604 morze ma poziom? 30 00:01:38,048 --> 00:01:40,521 Woda jest przecież w ciągłym ruchu. 31 00:01:40,621 --> 00:01:43,167 Tworzy fale, czasami bardzo wysokie. 32 00:01:43,680 --> 00:01:45,984 Są też przypływy i odpływy. 33 00:01:46,752 --> 00:01:49,283 Geodeci, czyli osoby, które zajmują się 34 00:01:49,383 --> 00:01:51,599 między innymi mierzeniem wysokości 35 00:01:51,699 --> 00:01:53,783 w terenie, przeprowadzili jednak 36 00:01:53,883 --> 00:01:56,364 szczegółowe pomiary i doszli do wniosku 37 00:01:56,464 --> 00:01:58,614 że poziom wszystkich mórz na Ziemi 38 00:01:58,714 --> 00:02:00,318 jest mniej więcej równy. 39 00:02:00,576 --> 00:02:02,195 Przyjęli ten poziom 40 00:02:02,295 --> 00:02:04,415 za 0 metrów nad poziomem morza. 41 00:02:06,208 --> 00:02:07,935 To dobry punkt odniesienia 42 00:02:08,035 --> 00:02:10,815 dla wszystkich wysokości na kuli ziemskiej. 43 00:02:11,072 --> 00:02:13,137 Jest stały bez względu na to 44 00:02:13,237 --> 00:02:15,856 gdzie się znajdujemy, pozwala zatem 45 00:02:15,956 --> 00:02:18,424 w łatwy sposób porównać wysokości 46 00:02:18,524 --> 00:02:20,286 różnych miejsc na Ziemi. 47 00:02:20,800 --> 00:02:23,363 Wysokość mierzoną od poziomu morza 48 00:02:23,463 --> 00:02:26,175 nazywamy więc wysokością bezwzględną. 49 00:02:27,968 --> 00:02:30,990 A co, jeśli wykopię na plaży tak głęboki dół 50 00:02:31,090 --> 00:02:33,154 że się w nim schowam na stojąco 51 00:02:33,254 --> 00:02:34,695 spytasz może? 52 00:02:34,880 --> 00:02:37,952 Jaką wysokość będzie mieć dno tego dołu? 53 00:02:38,976 --> 00:02:40,989 Fakt, ciężko jest powiedzieć 54 00:02:41,089 --> 00:02:43,839 że taki punkt leży nad poziomem morza. 55 00:02:44,352 --> 00:02:46,781 Jego wysokość opisuje się wtedy 56 00:02:46,881 --> 00:02:50,239 albo liczbą ujemną - taką z minusem z przodu 57 00:02:50,752 --> 00:02:53,071 albo, żeby nie używać minusa 58 00:02:53,171 --> 00:02:57,132 w skrócie "n.p.m." literę "n", oznaczającą "nad" 59 00:02:57,232 --> 00:03:00,735 zamienia się na literę "p", jak "poniżej". 60 00:03:00,992 --> 00:03:02,640 Mówimy wtedy o wysokości 61 00:03:02,740 --> 00:03:04,853 poniżej poziomu morza. 62 00:03:08,928 --> 00:03:11,642 Wiesz już, że teren rzadko bywa płaski. 63 00:03:11,742 --> 00:03:13,922 Tymczasem mapy zwykle rysuje się 64 00:03:14,022 --> 00:03:15,838 na płaskich powierzchniach. 65 00:03:16,352 --> 00:03:18,548 Jak w takim razie pokazać na mapie 66 00:03:18,648 --> 00:03:20,447 różnicę wysokości w terenie? 67 00:03:21,472 --> 00:03:23,847 Kartografowie, czyli ludzie rysujący 68 00:03:23,947 --> 00:03:26,474 mapy zawodowo, umówili się, że wysokość 69 00:03:26,574 --> 00:03:29,151 będą zaznaczać kreśląc specjalne linie. 70 00:03:30,176 --> 00:03:32,011 Łączą one na mapie punkty 71 00:03:32,111 --> 00:03:34,527 o tej samej wysokości bezwzględnej 72 00:03:35,040 --> 00:03:37,088 czyli leżące na tym samym poziomie. 73 00:03:37,600 --> 00:03:40,266 Te linie to poziomice. 74 00:03:40,928 --> 00:03:43,779 Żeby pokazać ukształtowanie terenu rysuje się 75 00:03:43,879 --> 00:03:46,616 wiele takich linii, łączących ze sobą punkty 76 00:03:46,716 --> 00:03:49,374 położone na tej samej wysokości w terenie. 77 00:03:49,888 --> 00:03:53,046 Każda taka linia jest na mapie oznaczona liczbą 78 00:03:53,146 --> 00:03:55,007 określającą wysokość punktu. 79 00:03:55,776 --> 00:03:58,592 Tak właśnie powstaje rysunek poziomicowy. 80 00:03:59,360 --> 00:04:01,972 Poziomice pokazują nam zresztą nie tylko 81 00:04:02,072 --> 00:04:04,434 wysokość terenu, ale też jego kształt 82 00:04:04,534 --> 00:04:07,495 czy nachylenie, czyli czy wznosi się lub opada 83 00:04:07,595 --> 00:04:09,342 bardziej, czy mniej stromo. 84 00:04:10,368 --> 00:04:11,392 Spójrz na rysunek. 85 00:04:11,904 --> 00:04:15,232 Poziomice poprowadzono na nim co 50 metrów. 86 00:04:15,744 --> 00:04:18,047 Ważniejsze dodatkowo pogrubiono. 87 00:04:18,559 --> 00:04:20,314 Zwróć uwagę, że poziomice 88 00:04:20,414 --> 00:04:22,654 nigdy nie przecinają się ze sobą. 89 00:04:23,423 --> 00:04:26,050 Widzisz też zapewne, że te po lewej stronie 90 00:04:26,150 --> 00:04:28,030 są od siebie bardziej oddalone. 91 00:04:28,799 --> 00:04:31,030 To pokazuje, że wysokość terenu 92 00:04:31,130 --> 00:04:34,430 rośnie z tej strony wolniej. Stok jest łagodny. 93 00:04:35,199 --> 00:04:37,568 Po prawej poziomice ułożone są gęsto 94 00:04:37,668 --> 00:04:40,574 co wskazuje, że wysokość szybko się zmienia. 95 00:04:40,831 --> 00:04:42,716 Nachylenie terenu jest duże 96 00:04:42,816 --> 00:04:44,414 czyli stok jest stromy. 97 00:04:45,439 --> 00:04:47,999 Jaką formę terenu przedstawia ten rysunek? 98 00:04:50,303 --> 00:04:53,139 Wysokości bezwzględne terenu na rysunku 99 00:04:53,239 --> 00:04:56,991 rosną do środka formy, czyli to wzniesienie. 100 00:05:00,799 --> 00:05:04,080 A teraz zadanie dla Ciebie: spójrz na rysunek 101 00:05:04,180 --> 00:05:06,942 i powiedz, jaką formę terenu pokazuje. 102 00:05:10,527 --> 00:05:12,963 Wysokości maleją do środka rysunku 103 00:05:13,063 --> 00:05:15,596 przedstawia on więc obniżenie terenu 104 00:05:15,696 --> 00:05:16,964 czyli kotlinę. 105 00:05:17,439 --> 00:05:20,912 Twoja odpowiedź też jest taka? Gratulacje! 106 00:05:25,375 --> 00:05:28,222 Okej, wiesz już, że gdy poziomice na mapie 107 00:05:28,322 --> 00:05:31,395 są oddalone od siebie, to teren nachylony jest 108 00:05:31,495 --> 00:05:33,602 łagodnie, a gdy są blisko siebie 109 00:05:33,702 --> 00:05:35,100 jest bardziej stromy. 110 00:05:35,871 --> 00:05:38,050 Mimo wszystko trudno się czyta mapy 111 00:05:38,150 --> 00:05:39,710 z nadziubdzianymi liniami. 112 00:05:40,223 --> 00:05:42,524 Dlatego kartografowie umówili się 113 00:05:42,624 --> 00:05:45,659 że aby ułatwić odczytywanie wysokości z mapy 114 00:05:45,759 --> 00:05:47,134 będą używać kolorów. 115 00:05:47,647 --> 00:05:49,996 Najciemniejsza zieleń oznacza obszary 116 00:05:50,096 --> 00:05:52,510 poniżej poziomu morza, czyli depresje. 117 00:05:53,023 --> 00:05:54,942 Zielony kolor, to tereny 118 00:05:55,042 --> 00:05:58,142 leżące poniżej 300 m nad poziomem morza. 119 00:05:58,655 --> 00:06:01,624 Na żółto koloruje się miejsca o wysokości 120 00:06:01,724 --> 00:06:04,030 powyżej 300 m nad poziomem morza 121 00:06:04,287 --> 00:06:07,817 a pomarańczowy i czerwony oznaczają obszary 122 00:06:07,917 --> 00:06:11,198 leżące powyżej 500 m nad poziomem morza. 123 00:06:12,479 --> 00:06:15,229 Pamiętaj, kolory na mapie nie mają 124 00:06:15,329 --> 00:06:17,599 nic wspólnego z roślinnością. 125 00:06:17,855 --> 00:06:20,159 Zielony nie oznacza lasów ani łąk 126 00:06:20,415 --> 00:06:23,036 a oznaczone żółtym i pomarańczowym kolorem 127 00:06:23,136 --> 00:06:25,262 wyżyny i góry bywają pokryte lasami 128 00:06:25,362 --> 00:06:28,187 a nie żółtym piaskiem, który często znajdziesz 129 00:06:28,287 --> 00:06:31,661 na leżących na poziomie morza plażach. 130 00:06:35,775 --> 00:06:38,079 Czasami na wycieczce napotkasz pagórek. 131 00:06:38,591 --> 00:06:40,966 Z mapy możesz odczytać jego wysokość 132 00:06:41,066 --> 00:06:43,526 ale nie dowiesz się z niej, jak wysoko 133 00:06:43,626 --> 00:06:46,018 musisz się wspiąć, aby z jego szczytu 134 00:06:46,118 --> 00:06:47,550 móc podziwiać okolicę. 135 00:06:48,063 --> 00:06:50,623 Tę wysokość trzeba obliczyć. 136 00:06:51,647 --> 00:06:53,695 Potrzebujesz do tego dwóch danych: 137 00:06:54,463 --> 00:06:57,791 wysokości miejsca, z którego będziesz wyruszać 138 00:06:58,047 --> 00:07:01,119 i wysokości miejsca, do którego chcesz dojść. 139 00:07:01,887 --> 00:07:04,063 Najlepiej odczytać je z mapy. 140 00:07:04,447 --> 00:07:07,335 Teraz wystarczy, że od większej wysokości 141 00:07:07,435 --> 00:07:09,772 odejmiesz tę mniejszą, i już wiesz 142 00:07:09,872 --> 00:07:11,779 jaką wysokość musisz pokonać 143 00:07:11,879 --> 00:07:13,405 aby dotrzeć na szczyt. 144 00:07:14,295 --> 00:07:15,415 Świetnie to widać 145 00:07:15,515 --> 00:07:17,246 na przykładzie wejścia na Rysy. 146 00:07:17,759 --> 00:07:19,918 Choć wysokość bezwzględna tego 147 00:07:20,018 --> 00:07:22,315 najwyższego szczytu Polski to 148 00:07:22,415 --> 00:07:27,389 2499 m nad poziomem morza, to idąc 149 00:07:27,489 --> 00:07:30,058 od Morskiego Oka, które położone jest 150 00:07:30,158 --> 00:07:35,133 na wysokości 1395 m nad poziomem morza 151 00:07:35,233 --> 00:07:38,749 do pokonania masz tylko 1104 metry. 152 00:07:39,519 --> 00:07:42,358 Tę wysokość obliczamy względem punktu 153 00:07:42,458 --> 00:07:44,126 z którego wyruszyliśmy 154 00:07:44,383 --> 00:07:46,727 czyli jeziora Morskie Oko. 155 00:07:46,943 --> 00:07:49,759 Ta wysokość to wysokość względna. 156 00:07:50,271 --> 00:07:52,575 Nie liczymy jej od poziomu morza 157 00:07:52,831 --> 00:07:56,671 więc podając jej wartość omijamy skrót n.p.m. 158 00:07:56,927 --> 00:08:00,047 i wartość podpisujemy wyłącznie w metrach. 159 00:08:04,607 --> 00:08:08,589 Zadanie dla Ciebie: Stoisz u podnóża pagórka 160 00:08:08,689 --> 00:08:13,520 o wysokości 849 m nad poziomem morza. 161 00:08:14,079 --> 00:08:16,594 Na mapie widzisz, że jesteś na wysokości 162 00:08:16,694 --> 00:08:19,574 550 m nad poziomem morza. 163 00:08:19,967 --> 00:08:23,216 Jaka wysokość względna dzieli Cię od szczytu? 164 00:08:27,391 --> 00:08:31,543 Twój wynik to 299 metrów? Brawo! 165 00:08:36,351 --> 00:08:38,784 Poziomica to linia, która łączy punkty 166 00:08:38,884 --> 00:08:41,202 znajdujące się na tej samej wysokości 167 00:08:41,302 --> 00:08:42,493 nad poziomem morza. 168 00:08:43,007 --> 00:08:45,488 Na mapie poziomicowej można odczytać 169 00:08:45,588 --> 00:08:48,370 wysokość bezwzględną terenu, co umożliwia 170 00:08:48,470 --> 00:08:50,549 obliczenie wysokości względnej 171 00:08:50,649 --> 00:08:52,989 oraz określenie nachylenia terenu. 172 00:08:53,503 --> 00:08:55,989 Kolory na mapie pomagają w lepszym 173 00:08:56,089 --> 00:08:59,396 rozumieniu wysokości i ukształtowania terenu. 174 00:09:02,463 --> 00:09:05,535 Dzięki poziomicom poznasz wysokość terenu. 175 00:09:05,791 --> 00:09:07,327 A dzięki pistacji? 176 00:09:07,839 --> 00:09:09,887 Podniesiesz poziom swojej wiedzy. 177 00:09:10,143 --> 00:09:12,517 Zapraszamy.