1
00:00:01,280 --> 00:00:03,840
Dzisiejsze papierowe mapy tworzy się tak

2
00:00:04,096 --> 00:00:07,168
żeby górna krawędź wskazywała północ

3
00:00:07,680 --> 00:00:09,728
ale nie zawsze tak je rysowano.

4
00:00:10,240 --> 00:00:12,743
W Średniowieczu większość map powstających

5
00:00:12,843 --> 00:00:15,103
w Europie, miała w tym miejscu wschód.

6
00:00:15,872 --> 00:00:19,354
A że po łacinie "wschód" to "oriens", właściwe

7
00:00:19,454 --> 00:00:22,810
trzymanie mapy oznaczało jej z-orientowanie. 

8
00:00:22,910 --> 00:00:25,855
Stąd wzięło się też słowo "orientacja".

9
00:00:26,368 --> 00:00:28,528
W dzisiejszej lekcji opowiemy Ci

10
00:00:28,628 --> 00:00:30,719
jak korzystać z mapy w terenie.

11
00:00:43,264 --> 00:00:45,960
Na pewno nie raz, nie dwa zdarzyło Ci się

12
00:00:46,060 --> 00:00:48,639
przeglądać ze znajomymi mapę w telefonie

13
00:00:48,739 --> 00:00:50,430
szukając jakiegoś miejsca.

14
00:00:51,200 --> 00:00:53,843
Apka w telefonie podpowiada drogę, ale co

15
00:00:53,943 --> 00:00:56,011
jeśli będzie daleko poza miastem 

16
00:00:56,111 --> 00:00:58,623
a twój telefon nie będzie miał zasięgu?

17
00:00:59,392 --> 00:01:01,673
Dobrze jest umieć w takich sytuacjach

18
00:01:01,773 --> 00:01:03,487
korzystać z mapy papierowej.

19
00:01:03,744 --> 00:01:05,863
Ale żeby taka mapa była przydatna

20
00:01:05,963 --> 00:01:08,607
trzeba ją najpierw poprawnie zorientować.

21
00:01:09,120 --> 00:01:12,192
Zorientować? Czyli co zrobić?

22
00:01:13,090 --> 00:01:15,642
Zorientowanie mapy polega na ułożeniu jej

23
00:01:15,742 --> 00:01:18,307
w taki sposób, żeby kierunki geograficzne 

24
00:01:18,407 --> 00:01:20,895
na niej, pokrywały się z tymi w terenie.

25
00:01:21,408 --> 00:01:22,724
Jak to zrobić?

26
00:01:23,200 --> 00:01:26,016
Najłatwiejszy sposób wymaga użycia kompasu.

27
00:01:26,272 --> 00:01:28,654
Jeśli weźmiesz go ze sobą na wycieczkę

28
00:01:28,754 --> 00:01:31,214
to wystarczy, że położysz go przed sobą 

29
00:01:31,314 --> 00:01:33,838
najlepiej na jakiejś płaskiej powierzchni

30
00:01:33,938 --> 00:01:35,232
nawet na samej mapie.

31
00:01:36,000 --> 00:01:38,896
Poczekaj aż igła kompasu się ustabilizuje

32
00:01:38,996 --> 00:01:40,320
i wskaże Północ.

33
00:01:40,608 --> 00:01:43,105
Jak wspomnieliśmy na początku filmu

34
00:01:43,205 --> 00:01:46,016
mapy są narysowane tak, że górna krawędź

35
00:01:46,116 --> 00:01:48,031
wskazuje kierunek północny.

36
00:01:48,544 --> 00:01:51,570
Teraz wystarczy ułożyć mapkę w taki sposób

37
00:01:51,872 --> 00:01:53,940
aby jej górna krawędź była tam

38
00:01:54,040 --> 00:01:55,967
gdzie pokazuje igła kompasu.

39
00:01:56,480 --> 00:01:58,004
O, właśnie tak.

40
00:01:58,784 --> 00:02:02,112
Określenie pozostałych kierunków to już pestka.

41
00:02:02,368 --> 00:02:04,672
Naprzeciwko północy będzie...?

42
00:02:05,952 --> 00:02:07,203
Południe.

43
00:02:07,488 --> 00:02:10,980
A gdy zwrócisz się twarzą w kierunku Północy

44
00:02:11,080 --> 00:02:14,250
prawa ręka wskaże wschód, a lewa zachód.

45
00:02:15,168 --> 00:02:17,001
Z taką wiedzą żadna wycieczka 

46
00:02:17,101 --> 00:02:18,495
nie będzie Ci straszna.

47
00:02:22,780 --> 00:02:25,091
Warto wiedzieć, że posiadanie kompasu 

48
00:02:25,191 --> 00:02:26,943
wcale nie jest koniecznością.

49
00:02:27,200 --> 00:02:29,070
Bez niego też jesteś w stanie 

50
00:02:29,170 --> 00:02:30,784
ustalić kierunek północny.

51
00:02:31,040 --> 00:02:32,466
Możesz wykorzystać metody

52
00:02:32,566 --> 00:02:34,879
o których była mowa na lekcjach przyrody

53
00:02:35,136 --> 00:02:37,087
albo w ogóle nie szukać Północy

54
00:02:37,187 --> 00:02:38,959
a do zorientowania mapy użyć 

55
00:02:39,059 --> 00:02:40,702
charakterystycznych punktów

56
00:02:40,802 --> 00:02:42,301
które widzisz w okolicy.

57
00:02:43,328 --> 00:02:45,106
Może to być zakręt drogi 

58
00:02:45,206 --> 00:02:47,935
mostek nad strumieniem albo kapliczka.

59
00:02:48,704 --> 00:02:50,785
Jeśli odnajdziesz na mapie miejsca

60
00:02:50,885 --> 00:02:52,415
które widzisz wokół siebie

61
00:02:52,515 --> 00:02:54,847
dostosuj do nich ułożenie swojej mapy.

62
00:02:55,360 --> 00:02:57,156
Gdy miejsca zaznaczone na mapie 

63
00:02:57,256 --> 00:02:59,455
pokryją się z tymi widocznymi w terenie

64
00:02:59,712 --> 00:03:01,504
Północ jest tam, gdzie...?

65
00:03:02,030 --> 00:03:04,728
Gdzie górna krawędź mapy. Brawo!

66
00:03:10,208 --> 00:03:12,176
Spróbujmy zastosować w praktyce to

67
00:03:12,276 --> 00:03:14,303
czego przed chwilą się nauczyliśmy.

68
00:03:14,816 --> 00:03:16,853
Wyobraź sobie, że idziesz na umówiony

69
00:03:16,953 --> 00:03:18,376
z przyjaciółmi piknik.

70
00:03:18,656 --> 00:03:21,009
Macie się spotkać niedaleko ujścia 

71
00:03:21,109 --> 00:03:24,287
rzeki Kluszkowianki do Jeziora Czorsztyńskiego.

72
00:03:25,312 --> 00:03:26,820
Oczywiście nie musimy mówić 

73
00:03:26,920 --> 00:03:29,151
że po drodze na to miejsce nie ma zasięgu

74
00:03:29,408 --> 00:03:31,712
musisz więc użyć mapy papierowej.

75
00:03:32,736 --> 00:03:34,901
Być może wiesz już, że pierwszą rzeczą

76
00:03:35,001 --> 00:03:36,552
z jaką musisz się zapoznać 

77
00:03:36,652 --> 00:03:39,902
żeby skorzystać z mapy, jest legenda i skala.

78
00:03:40,672 --> 00:03:42,522
Jeśli wiesz już, w jaki sposób 

79
00:03:42,622 --> 00:03:45,023
zaznaczono na mapie poszczególne obiekty

80
00:03:45,280 --> 00:03:47,840
ustal, gdzie właściwie się znajdujesz.

81
00:03:48,204 --> 00:03:49,904
Można do tego wykorzystać 

82
00:03:50,004 --> 00:03:51,637
punkty charakterystyczne.

83
00:03:52,192 --> 00:03:54,752
Stoisz nad brzegiem Jeziora Czorsztyńskiego.

84
00:03:55,520 --> 00:03:57,824
Na końcu jeziora jest zapora.

85
00:03:57,960 --> 00:03:59,767
Widzisz ją po lewej stronie?

86
00:04:00,514 --> 00:04:03,456
A gdzie widzisz charakterystyczną górę Wdżar?

87
00:04:03,968 --> 00:04:06,355
Jeśli znajdziesz te dwa punkty na mapie

88
00:04:06,455 --> 00:04:09,343
to w przybliżeniu możesz ustalić swoją pozycję.

89
00:04:09,856 --> 00:04:12,416
To nic trudnego, gdy ma się mapę.

90
00:04:12,928 --> 00:04:15,392
Teraz wystarczy ją ułożyć w taki sposób

91
00:04:15,492 --> 00:04:17,713
żeby obiekty geograficzne narysowane

92
00:04:17,813 --> 00:04:19,582
na mapie, pokryły się z tymi 

93
00:04:19,682 --> 00:04:21,372
które widzisz wokół siebie.

94
00:04:21,887 --> 00:04:25,471
Zapora jest po lewej, a po prawej góra Wdżar.

95
00:04:25,727 --> 00:04:27,007
O, właśnie tak.

96
00:04:27,775 --> 00:04:30,177
Górna krawędź mapy wskazuje Północ

97
00:04:30,277 --> 00:04:33,134
więc wiesz już, że żeby dotrzeć na piknik

98
00:04:33,234 --> 00:04:36,091
musisz iść w kierunku północno-zachodnim.

99
00:04:36,191 --> 00:04:38,471
Innymi słowy musisz iść cały czas

100
00:04:38,571 --> 00:04:40,829
brzegiem jeziora w prawą stronę.

101
00:04:42,428 --> 00:04:45,439
Ale, ale, jak daleko jest ten piknik?

102
00:04:46,463 --> 00:04:49,279
Do oceny odległości mapa też się przydaje.

103
00:04:49,535 --> 00:04:52,351
Spójrz na umieszczoną na niej podziałkę liniową

104
00:04:52,607 --> 00:04:55,693
Widzisz, że odcinki podstawowe poprowadzono

105
00:04:55,793 --> 00:04:58,318
co 1 km. W takim razie ile odcinków 

106
00:04:58,418 --> 00:05:01,454
podstawowych podziałki zmieści się na mapie

107
00:05:01,554 --> 00:05:03,714
między punktem, w którym stoisz

108
00:05:03,814 --> 00:05:05,149
a miejscem pikniku?

109
00:05:05,919 --> 00:05:07,967
Mniej więcej dwa, prawda?

110
00:05:08,735 --> 00:05:11,112
To oznacza, że jesteś około 2 km

111
00:05:11,212 --> 00:05:12,830
od miejsca docelowego.

112
00:05:13,343 --> 00:05:15,582
Zakładając, że człowiek chodzi 

113
00:05:15,682 --> 00:05:18,609
mniej więcej z prędkością 4 km na godzinę

114
00:05:18,709 --> 00:05:21,022
za 30 minut będziesz na miejscu.

115
00:05:23,975 --> 00:05:25,887
Zadanie dla Ciebie jest proste:

116
00:05:26,143 --> 00:05:27,332
Wymień dwa sposoby 

117
00:05:27,432 --> 00:05:29,470
na zorientowanie mapy w terenie.

118
00:05:33,055 --> 00:05:35,871
Jeden z nich to ułożenie mapy w taki sposób

119
00:05:36,127 --> 00:05:38,912
żeby jej górna krawędź wskazywała Północ

120
00:05:39,012 --> 00:05:40,734
tak, jak pokazuje kompas.

121
00:05:42,015 --> 00:05:43,591
Drugi to ułożenie mapy tak 

122
00:05:43,691 --> 00:05:46,181
żeby widoczne na niej obiekty pokrywały się

123
00:05:46,281 --> 00:05:48,158
z tymi, które widzisz w terenie.

124
00:05:48,940 --> 00:05:50,719
Twoje odpowiedzi są podobne?

125
00:05:51,231 --> 00:05:53,279
Jeśli tak, to gratulacje!

126
00:05:57,887 --> 00:06:00,622
Żeby skorzystać z mapy w terenie trzeba ją

127
00:06:00,722 --> 00:06:03,208
wcześniej zorientować, czyli ułożyć tak

128
00:06:03,308 --> 00:06:06,324
aby kierunki geograficzne na niej pokrywały się

129
00:06:06,424 --> 00:06:08,893
z kierunkami geograficznymi w terenie.

130
00:06:09,407 --> 00:06:11,247
Można zacząć od znalezienia 

131
00:06:11,347 --> 00:06:13,340
kierunku północnego na kompasie

132
00:06:13,440 --> 00:06:15,550
i potem dostosować ułożenie mapy

133
00:06:16,063 --> 00:06:17,745
albo ułożyć ją w taki sposób 

134
00:06:17,845 --> 00:06:19,835
żeby obiekty geograficzne na mapie 

135
00:06:19,935 --> 00:06:20,969
pokryły się z tymi 

136
00:06:21,069 --> 00:06:23,229
które widzisz wokół siebie w terenie.

137
00:06:27,583 --> 00:06:29,375
Żeby zorientować się w terenie 

138
00:06:29,475 --> 00:06:30,910
warto mieć mapę i kompas.

139
00:06:31,423 --> 00:06:33,329
A pistację warto zasubskrybować 

140
00:06:33,429 --> 00:06:35,518
żeby mieć sprawdzone źródło wiedzy.

141
00:06:35,828 --> 00:06:40,032
Zorientuj się więc na pistacja.tv