1
00:00:01,536 --> 00:00:03,328
Jak wysoko leży Polska?

2
00:00:04,352 --> 00:00:06,790
Otóż średnia wysokość terenu nie jest 

3
00:00:06,890 --> 00:00:10,071
zbyt imponująca - to 173 metry

4
00:00:10,171 --> 00:00:11,801
nad poziomem morza.

5
00:00:12,288 --> 00:00:14,642
Dla porównania, w Holandii czy Danii to

6
00:00:14,742 --> 00:00:17,706
poniżej 35 m nad poziomem morza

7
00:00:17,806 --> 00:00:21,190
za to w Szwajcarii aż 1350.

8
00:00:22,016 --> 00:00:24,572
Średnia to jednak kiepski wyznacznik

9
00:00:24,672 --> 00:00:27,178
niczym w dowcipie, w którym średnio 

10
00:00:27,278 --> 00:00:29,182
my i psy mamy po trzy nogi.

11
00:00:29,952 --> 00:00:32,974
W tym filmie pokażemy Ci, że nasz kraj 

12
00:00:33,074 --> 00:00:36,096
jest krajobrazowo niezwykle różnorodny.

13
00:00:47,616 --> 00:00:51,855
Strzeliste góry, piaszczyste plaże, malownicze 

14
00:00:51,955 --> 00:00:55,596
skały, liczne jeziora, nadmorskie urwiska

15
00:00:55,696 --> 00:00:57,562
 piaszczyste wydmy...

16
00:00:58,112 --> 00:01:00,388
W dzisiejszym filmie porozmawiamy

17
00:01:00,488 --> 00:01:02,975
o ukształtowaniu powierzchni Polski.

18
00:01:04,256 --> 00:01:07,614
Czy potrafisz wyjaśnić pojęcie "krajobraz"?

19
00:01:08,864 --> 00:01:10,143
Najprościej mówiąc

20
00:01:10,243 --> 00:01:12,703
to widok terenu, który cię otacza.

21
00:01:13,728 --> 00:01:15,883
Z geograficznego punktu widzenia

22
00:01:15,983 --> 00:01:17,950
w krajobrazie możemy wyróżnić 

23
00:01:18,050 --> 00:01:19,340
wiele elementów:

24
00:01:20,128 --> 00:01:22,176
ukształtowanie powierzchni

25
00:01:22,432 --> 00:01:24,224
wody powierzchniowe

26
00:01:24,736 --> 00:01:27,040
świat roślin i zwierząt

27
00:01:27,296 --> 00:01:30,368
a także te elementy, które zbudował człowiek

28
00:01:30,624 --> 00:01:33,952
jak budynki, drogi, czy mosty.

29
00:01:37,280 --> 00:01:40,140
Krajobrazy, ze względu na ingerencję

30
00:01:40,240 --> 00:01:43,423
człowieka lub jej brak, możemy podzielić

31
00:01:43,523 --> 00:01:44,844
na dwa rodzaje.

32
00:01:45,472 --> 00:01:48,194
Te nie przekształcone przez człowieka

33
00:01:48,294 --> 00:01:51,615
to krajobrazy naturalne, inaczej - pierwotne.

34
00:01:52,640 --> 00:01:54,914
Gdy widzisz piaszczystą plażę

35
00:01:55,014 --> 00:01:57,719
na której załamują się morskie fale

36
00:01:57,819 --> 00:02:00,574
to patrzysz na krajobraz nadmorski.

37
00:02:01,600 --> 00:02:04,534
Kiedy z koleżankami i kolegami idziecie

38
00:02:04,634 --> 00:02:07,442
na wycieczkę w góry, to wznoszące się 

39
00:02:07,542 --> 00:02:10,426
wokół was, porośnięte lasem albo trawą 

40
00:02:10,526 --> 00:02:12,798
zbocza, ale też skaliste turnie

41
00:02:12,898 --> 00:02:16,445
i głębokie przepaście, tworzą krajobraz górski.

42
00:02:17,472 --> 00:02:19,931
A gdyby można było, niczym z drona

43
00:02:20,031 --> 00:02:23,629
popatrzeć na jeziora, otaczające je wzniesienia

44
00:02:23,729 --> 00:02:27,482
i kołyszące się przy brzegach trzciny, na ptaki

45
00:02:27,582 --> 00:02:30,541
krążące nad wodą, na której skrzy się słońce

46
00:02:30,641 --> 00:02:33,288
albo odbijają płynące górą chmury

47
00:02:33,419 --> 00:02:36,412
zobaczylibyśmy krajobraz pojezierny.

48
00:02:37,696 --> 00:02:40,924
Drugim typem są krajobrazy kulturowe

49
00:02:41,024 --> 00:02:44,342
inaczej - antropogeniczne, czyli przekształcone

50
00:02:44,442 --> 00:02:46,399
przez działalność człowieka.

51
00:02:47,424 --> 00:02:50,140
Krajobrazami kulturowymi są na przykład

52
00:02:50,240 --> 00:02:53,311
widziany w centrum Krakowa krajobraz miejski

53
00:02:53,824 --> 00:02:56,896
pola uprawne tworzące krajobraz wiejski

54
00:02:57,408 --> 00:03:00,576
czy kopalniane szyby i dymiące kominy fabryk

55
00:03:00,676 --> 00:03:03,551
składające się na krajobraz przemysłowy.

56
00:03:08,672 --> 00:03:11,319
Jakim krajobrazem są szczyty Tatr?

57
00:03:14,542 --> 00:03:17,376
Masz rację, to krajobraz naturalny.

58
00:03:18,400 --> 00:03:20,192
A centrum Warszawy?

59
00:03:24,032 --> 00:03:27,104
To krajobraz kulturowy, jasne.

60
00:03:30,470 --> 00:03:33,504
Krajobraz Polski jest bardzo zróżnicowany.

61
00:03:33,760 --> 00:03:35,607
Możemy w nim wyróżnić sześć 

62
00:03:35,707 --> 00:03:38,367
charakterystycznych pasów rzeźby terenu.

63
00:03:38,624 --> 00:03:42,208
Omówimy je po kolei, zaczynając od północy.

64
00:03:43,488 --> 00:03:45,752
Pierwszym pasem, przylegającym 

65
00:03:45,852 --> 00:03:48,863
bezpośrednio do morza, jest pas pobrzeży.

66
00:03:49,376 --> 00:03:51,909
Znajdziemy tu między innymi rozległe

67
00:03:52,009 --> 00:03:55,618
piaszczyste plaże, a także nizinne, faliste tereny.

68
00:03:56,288 --> 00:03:58,632
To tutaj, we wsi Marzęcino leży 

69
00:03:58,732 --> 00:04:01,151
najniżej położony punkt w Polsce.

70
00:04:01,408 --> 00:04:06,016
Jego wysokość to 2,2 m poniżej poziomu morza.

71
00:04:07,808 --> 00:04:09,923
W tym pasie możemy wyróżnić 

72
00:04:10,023 --> 00:04:13,325
Pobrzeże Szczecińskie, Pobrzeże Koszalińskie

73
00:04:13,425 --> 00:04:15,231
 oraz Pobrzeże Gdańskie.

74
00:04:15,488 --> 00:04:18,367
Na krajobraz pasa pobrzeży największy wpływ

75
00:04:18,467 --> 00:04:21,364
ma ruch morskiej wody i wiatr, o czym więcej

76
00:04:21,464 --> 00:04:23,934
powiemy w innym filmie tej playlisty.

77
00:04:27,775 --> 00:04:30,335
Drugi z pasów to pas pojezierzy.

78
00:04:30,591 --> 00:04:33,085
Obszar tego pasa jest zaznaczony na mapie

79
00:04:33,185 --> 00:04:34,686
głównie kolorem zielonym.

80
00:04:35,199 --> 00:04:37,252
Wiesz już, że oznacza to tereny 

81
00:04:37,352 --> 00:04:40,062
położone poniżej 300 m nad poziomem morza.

82
00:04:40,575 --> 00:04:43,538
Na tutejszy krajobraz składają się jednak 

83
00:04:43,638 --> 00:04:46,838
liczne wzgórza i pagórki, a pomiędzy nimi dużo

84
00:04:46,938 --> 00:04:50,045
jezior. W końcu stąd nazwa "pas pojezierzy".

85
00:04:50,815 --> 00:04:53,631
Wyróżniamy tu Pojezierze Mazurskie

86
00:04:54,143 --> 00:04:55,935
Pojezierze Pomorskie

87
00:04:56,191 --> 00:04:58,495
oraz Pojezierze Wielkopolskie.

88
00:05:03,359 --> 00:05:05,917
Trzecim z omawianych przez nas pasów 

89
00:05:06,017 --> 00:05:08,222
jest pas nizin środkowopolskich.

90
00:05:08,735 --> 00:05:10,442
Tworzą go rozległe równiny 

91
00:05:10,542 --> 00:05:12,574
poprzecinane dolinami rzecznymi.

92
00:05:13,087 --> 00:05:15,903
Często tereny te wykorzystuje się rolniczo.

93
00:05:16,159 --> 00:05:18,295
Powstały tu też duże miasta 

94
00:05:18,395 --> 00:05:20,766
jak Warszawa, Białystok i Łódź.

95
00:05:25,887 --> 00:05:28,447
Kolejny jest pas Wyżyn Polskich.

96
00:05:28,703 --> 00:05:30,408
Wyżyny Polskie to tereny

97
00:05:30,508 --> 00:05:32,286
oznaczone kolorem żółtym.

98
00:05:32,799 --> 00:05:35,575
Już wiesz, że to oznacza, iż położone są

99
00:05:35,675 --> 00:05:37,957
powyżej 300 m nad poziomem morza.

100
00:05:38,687 --> 00:05:40,450
Różnice wysokości terenu 

101
00:05:40,550 --> 00:05:43,038
na ogół są tutaj jednak niewielkie.

102
00:05:43,807 --> 00:05:46,829
Wyżyny są bardzo różne, ale o tym dowiesz się

103
00:05:46,929 --> 00:05:48,927
z innych filmów tej playlisty.

104
00:05:49,439 --> 00:05:51,417
Wyróżniamy tu między innymi 

105
00:05:51,529 --> 00:05:54,046
Wyżynę Krakowsko-Częstochowską

106
00:05:54,559 --> 00:05:56,351
Wyżynę Śląską

107
00:05:56,512 --> 00:05:58,399
i Wyżynę Lubelską.

108
00:06:03,519 --> 00:06:05,747
Kolejny pas jest niewielki obszarowo 

109
00:06:05,847 --> 00:06:08,382
w porównaniu z innymi, które tu opisujemy.

110
00:06:08,895 --> 00:06:11,661
Stanowią go poprzecinane dolinami rzecznymi

111
00:06:11,761 --> 00:06:14,527
tereny otoczone obszarami położonymi wyżej.

112
00:06:15,039 --> 00:06:18,392
To pas kotlin podkarpackich, obejmujący 

113
00:06:18,492 --> 00:06:20,823
większą Kotlinę Sandomierską 

114
00:06:21,028 --> 00:06:23,909
i mniejszą Kotlinę Oświęcimską

115
00:06:24,009 --> 00:06:26,301
połączone Bramą Krakowską.

116
00:06:30,655 --> 00:06:33,727
Najbardziej wysunięty na południe jest pas gór.

117
00:06:34,495 --> 00:06:35,765
Znajdziesz tu tereny 

118
00:06:35,865 --> 00:06:38,078
o najwyższej wysokości bezwzględnej.

119
00:06:38,591 --> 00:06:42,175
Są tu i grzbiety porośnięte łąkami i lasami

120
00:06:42,431 --> 00:06:44,223
i skaliste szczyty.

121
00:06:44,735 --> 00:06:46,596
To w tym pasie znajduje się 

122
00:06:46,696 --> 00:06:48,830
najwyższy punkt w Polsce - Rysy.

123
00:06:49,343 --> 00:06:54,463
Ten szczyt ma 2499 m nad poziomem morza.

124
00:06:55,231 --> 00:06:58,482
Na ten pas składają się dwa łańcuchy górskie

125
00:06:58,582 --> 00:07:01,267
Karpaty oraz Sudety.

126
00:07:03,167 --> 00:07:05,406
Może udało ci się zauważyć, że 

127
00:07:05,506 --> 00:07:07,006
mówiąc w uproszczeniu

128
00:07:07,263 --> 00:07:09,245
wysokość bezwzględna terenu 

129
00:07:09,345 --> 00:07:12,126
rośnie w Polsce w kierunku południowym.

130
00:07:17,503 --> 00:07:19,039
Wyjdź przed szkołę.

131
00:07:19,295 --> 00:07:20,941
Zastanów się, jak wygląda 

132
00:07:21,041 --> 00:07:22,622
krajobraz twojej okolicy.

133
00:07:23,135 --> 00:07:25,951
Widzisz wokół kwiaty, drzewa i zieleń

134
00:07:26,207 --> 00:07:28,959
czy teren bardziej zmieniony przez człowieka 

135
00:07:29,059 --> 00:07:30,814
wyasfaltowany i wybetonowany?

136
00:07:31,583 --> 00:07:33,467
Podoba ci się to, co widzisz?

137
00:07:34,143 --> 00:07:36,069
A może masz pomysł, jak poprawić

138
00:07:36,169 --> 00:07:37,909
estetykę szkolnego otoczenia?

139
00:07:38,495 --> 00:07:40,156
Może zaproponujesz takie zmiany 

140
00:07:40,256 --> 00:07:42,078
na przykład na lekcji wychowawczej?

141
00:07:42,335 --> 00:07:43,601
Wspólnie sprawicie

142
00:07:43,701 --> 00:07:45,918
że świat wokół was wypięknieje.

143
00:07:51,039 --> 00:07:52,874
Najprościej mówiąc krajobraz 

144
00:07:52,974 --> 00:07:55,134
to widok terenu, który cię otacza.

145
00:07:55,903 --> 00:07:58,939
Elementami krajobrazu są: ukształtowanie

146
00:07:59,039 --> 00:08:01,947
powierzchni, skały, wody powierzchniowe

147
00:08:02,047 --> 00:08:05,110
świat roślin i zwierząt oraz konstrukcje 

148
00:08:05,210 --> 00:08:07,165
stworzone przez człowieka.

149
00:08:07,935 --> 00:08:09,383
Rzeźbę terenu w Polsce 

150
00:08:09,483 --> 00:08:11,518
możemy podzielić na sześć pasów:

151
00:08:11,775 --> 00:08:13,231
pas pobrzeży

152
00:08:13,696 --> 00:08:15,215
pas pojezierzy

153
00:08:15,522 --> 00:08:17,919
pas Nizin Środkowopolskich

154
00:08:18,175 --> 00:08:19,967
pas Wyżyn Polskich

155
00:08:20,223 --> 00:08:23,295
pas Kotlin Podkarpackich oraz pas gór.

156
00:08:24,319 --> 00:08:26,806
Każdy krajobraz naturalny może zostać 

157
00:08:26,906 --> 00:08:28,926
przekształcony przez człowieka.

158
00:08:29,183 --> 00:08:31,999
O takim krajobrazie mówimy, że jest kulturowy

159
00:08:32,255 --> 00:08:34,635
czyli antropogeniczny.

160
00:08:36,607 --> 00:08:39,679
W Polsce znajdziesz różnorodne krajobrazy

161
00:08:39,935 --> 00:08:43,007
a na pistacja.tv - różnorodną wiedzę.

162
00:08:43,263 --> 00:08:46,623
Warto nas polubić i zasubskrybować.