1
00:00:01,024 --> 00:00:02,927
Zazwyczaj dopływy są krótsze 

2
00:00:03,027 --> 00:00:04,863
niż rzeka, do której wpadają

3
00:00:05,120 --> 00:00:07,936
ale w przypadku Narwi jest odwrotnie.

4
00:00:08,192 --> 00:00:11,416
Jej lewobrzeżny dopływ, Bug, jest czwartą

5
00:00:11,516 --> 00:00:14,531
co do długości rzeką w Polsce, a Narew 

6
00:00:14,631 --> 00:00:18,175
dopiero piątą i jest krótsza o blisko 300 km.

7
00:00:18,944 --> 00:00:22,016
W tej lekcji opowiem Ci o Nizinie Mazowieckiej

8
00:00:22,121 --> 00:00:24,985
i o rzekach, które przez nią płyną.

9
00:00:37,120 --> 00:00:40,348
Bohaterką tego filmu jest Nizina Mazowiecka.

10
00:00:40,448 --> 00:00:42,735
Jedna z największych polskich nizin

11
00:00:42,835 --> 00:00:45,055
położona w środkowej części kraju.

12
00:00:46,848 --> 00:00:49,891
Wiele tysięcy lat temu teren dzisiejszej Polski

13
00:00:49,991 --> 00:00:51,455
 pokryty był lądolodem.

14
00:00:51,712 --> 00:00:54,475
To on przyczynił się do powstania pasa

15
00:00:54,575 --> 00:00:57,436
pojezierzy, ale po części też pasa Nizin

16
00:00:57,536 --> 00:01:00,670
Środkowopolskich, o którym dziś Ci opowiem.

17
00:01:01,440 --> 00:01:03,597
Wspomniany lądolód, z terenu nizin 

18
00:01:03,697 --> 00:01:05,791
ustąpił wcześniej niż z pojezierzy

19
00:01:06,048 --> 00:01:08,608
o których opowiem Ci w innym filmie.

20
00:01:09,120 --> 00:01:11,130
To dlatego w tutejszym krajobrazie 

21
00:01:11,230 --> 00:01:13,366
nie zauważymy tak charakterystycznych 

22
00:01:13,466 --> 00:01:15,358
form terenu, jak na pojezierzach.

23
00:01:15,734 --> 00:01:17,793
Wpływ lądolodu zdążył się tutaj 

24
00:01:17,893 --> 00:01:19,359
w dużej mierze zatrzeć.

25
00:01:19,872 --> 00:01:23,034
Przez wieki woda, wiatr i mróz sprawiły

26
00:01:23,134 --> 00:01:26,081
że wzniesienia starły się, a jeziora 

27
00:01:26,181 --> 00:01:29,343
częściowo zostały zasypane lub zarosły.

28
00:01:30,624 --> 00:01:32,231
W tutejszym krajobrazie 

29
00:01:32,331 --> 00:01:34,076
dominują rozległe równiny.

30
00:01:34,464 --> 00:01:37,013
Dawniej były w dużym stopniu porośnięte

31
00:01:37,113 --> 00:01:39,412
lasami, jednak z czasem lasy wycięto

32
00:01:39,512 --> 00:01:41,144
a ze względu na korzystne 

33
00:01:41,244 --> 00:01:43,943
ukształtowanie powierzchni, tereny zostały

34
00:01:44,043 --> 00:01:45,725
 zagospodarowane rolniczo.

35
00:01:46,752 --> 00:01:49,009
Na rzeźbę terenu Niziny Mazowieckiej 

36
00:01:49,109 --> 00:01:51,615
składają się także pofalowane wzniesienia

37
00:01:51,872 --> 00:01:53,442
tak zwane wysoczyzny

38
00:01:53,542 --> 00:01:56,602
porozdzielane szerokimi dolinami rzek: 

39
00:01:56,702 --> 00:02:00,329
Wisły oraz jej dopływów, między innymi Pilicy 

40
00:02:00,429 --> 00:02:03,133
i Narwi, której dopływem jest Bug.

41
00:02:04,160 --> 00:02:07,218
Rzeki Niziny Mazowieckiej płyną po płaskich

42
00:02:07,318 --> 00:02:10,303
terenach, więc dość wolno, tworząc zakola.

43
00:02:11,328 --> 00:02:13,326
Kręte koryta rzeczne są cechą

44
00:02:13,426 --> 00:02:15,424
charakterystyczną tej krainy.

45
00:02:21,056 --> 00:02:23,432
Na tutejszych rzekach znajdują się 

46
00:02:23,532 --> 00:02:25,858
stworzone przez człowieka jeziora: 

47
00:02:25,958 --> 00:02:27,710
Włocławskie i Zegrzyńskie.

48
00:02:28,224 --> 00:02:30,230
To pierwsze powstało na Wiśle

49
00:02:30,330 --> 00:02:31,698
a drugie - na Narwi.

50
00:02:32,320 --> 00:02:35,392
To jeziora sztuczne, czyli antropogeniczne.

51
00:02:35,904 --> 00:02:38,521
Nazywamy je też zbiornikami retencyjnymi

52
00:02:38,621 --> 00:02:40,988
ponieważ pełnią między innymi funkcję

53
00:02:41,088 --> 00:02:43,838
retencyjną, czyli magazynują nadmiar wody.

54
00:02:44,352 --> 00:02:46,290
To jeden ze sposobów zapobiegania

55
00:02:46,390 --> 00:02:48,689
powodziom w okresach wzmożonych opadów.

56
00:02:49,080 --> 00:02:51,339
Zmagazynowaną wodę można wykorzystać

57
00:02:51,439 --> 00:02:52,543
 w okresach suszy.

58
00:02:53,056 --> 00:02:55,537
Jezioro Zegrzyńskie stanowi też źródło 

59
00:02:55,637 --> 00:02:57,663
wody pitnej dla okolic Warszawy.

60
00:02:58,176 --> 00:03:00,174
Oba zbiorniki są również ważnymi

61
00:03:00,274 --> 00:03:02,542
dla lokalnych społeczności miejscami 

62
00:03:02,642 --> 00:03:04,064
rekreacji i wypoczynku.

63
00:03:08,160 --> 00:03:10,475
Z racji dużych, płaskich terenów 

64
00:03:10,575 --> 00:03:13,198
ale i słabych gleb, Nizina Mazowiecka 

65
00:03:13,298 --> 00:03:15,706
to głównie kraina żyta i ziemniaków

66
00:03:15,806 --> 00:03:18,909
które nie mają tak dużych wymagań glebowych.

67
00:03:19,680 --> 00:03:20,823
Duża część gruntów 

68
00:03:20,923 --> 00:03:23,007
wykorzystywana jest pod pastwiska.

69
00:03:23,520 --> 00:03:25,939
Miasto Grójec i jego okolice słyną 

70
00:03:26,039 --> 00:03:28,196
z sadownictwa, przede wszystkim 

71
00:03:28,296 --> 00:03:30,433
z wielkoskalowej uprawy jabłek.

72
00:03:30,688 --> 00:03:34,272
Jabłka grójeckie są pyszne, soczyste i słodkie.

73
00:03:35,552 --> 00:03:37,856
Uprawia się tam też inne owoce:

74
00:03:38,112 --> 00:03:40,928
gruszki, śliwki, wiśnie i czereśnie.

75
00:03:41,696 --> 00:03:44,768
Blisko sadów powstały chłodnie i przetwórnie.

76
00:03:45,024 --> 00:03:46,407
Nieduża odległość pozwala 

77
00:03:46,507 --> 00:03:48,731
na szybkie dowiezienie świeżych owoców.

78
00:03:48,864 --> 00:03:51,594
Produkuje się z nich soki i przeciery.

79
00:03:55,776 --> 00:03:58,397
W południowej części Niziny Mazowieckiej

80
00:03:58,497 --> 00:04:00,383
wydobywa się węgiel brunatny.

81
00:04:00,640 --> 00:04:02,276
Zalega on tutaj dość płytko 

82
00:04:02,376 --> 00:04:03,711
pod powierzchnią ziemi.

83
00:04:04,480 --> 00:04:06,987
Żeby go wydobyć, kopie się olbrzymie dziury

84
00:04:07,087 --> 00:04:08,949
w ziemi, zupełnie jakbyście byli 

85
00:04:09,049 --> 00:04:10,366
w ogromnej piaskownicy.

86
00:04:10,880 --> 00:04:13,440
Takiej kopalnie nazywamy odkrywkowymi.

87
00:04:13,819 --> 00:04:16,014
Mocno zmieniają one krajobraz.

88
00:04:16,404 --> 00:04:18,649
Jedna z największych w Europie kopalnia 

89
00:04:18,749 --> 00:04:20,944
węgla brunatnego tego typu znajduje się 

90
00:04:21,044 --> 00:04:22,313
w okolicach Bełchatowa.

91
00:04:22,911 --> 00:04:25,105
To jedyny w Polsce obiekt stworzony 

92
00:04:25,205 --> 00:04:27,774
przez człowieka, który widać aż z kosmosu.

93
00:04:31,359 --> 00:04:33,816
W centralnej części Niziny Mazowieckiej 

94
00:04:33,916 --> 00:04:35,384
leży największe polskie miasto 

95
00:04:35,484 --> 00:04:37,913
i stolica kraju - Warszawa.

96
00:04:38,271 --> 00:04:40,601
Jej wielkomiejski krajobraz omówimy

97
00:04:40,701 --> 00:04:42,623
w innym filmie tej playlisty.

98
00:04:44,014 --> 00:04:45,409
Niedaleko Warszawy 

99
00:04:45,509 --> 00:04:47,742
leży Kampinoski Park Narodowy.

100
00:04:47,999 --> 00:04:50,026
Największą jego część zajmuje 

101
00:04:50,126 --> 00:04:52,311
Puszcza Kampinoska - obszar cenny

102
00:04:52,411 --> 00:04:54,319
przyrodniczo i z tego powodu 

103
00:04:54,419 --> 00:04:56,446
objęty międzynarodową ochroną.

104
00:04:56,959 --> 00:04:58,609
Te suche i ubogie tereny 

105
00:04:58,709 --> 00:05:01,311
porastają bory złożone głównie z sosen.

106
00:05:01,567 --> 00:05:04,712
Znajdziesz tu też unikatowe wydmy śródlądowe.

107
00:05:05,523 --> 00:05:07,610
Teren parku porastają też dęby 

108
00:05:07,710 --> 00:05:10,505
i liczne gatunki brzóz. Między innymi 

109
00:05:10,605 --> 00:05:13,500
brzoza brodawkowata i rzadko występująca

110
00:05:13,600 --> 00:05:15,646
jej odmiana - brzoza czarna.

111
00:05:16,159 --> 00:05:18,387
Wzdłuż koryta Wisły występują 

112
00:05:18,487 --> 00:05:20,209
podmokłe tereny bagienne

113
00:05:20,309 --> 00:05:23,069
które upodobały sobie olchy i topole.

114
00:05:24,351 --> 00:05:26,935
Symbolem Kampinoskiego Parku Narodowego

115
00:05:27,035 --> 00:05:29,214
jest zamieszkujący te tereny łoś.

116
00:05:29,983 --> 00:05:34,335
Możesz tam spotkać także rysie, borsuki, jenoty

117
00:05:34,629 --> 00:05:38,431
z ptaków m.in. żurawie i bociany czarne

118
00:05:38,805 --> 00:05:41,967
a z pomniejszych zwierząt gniewosze plamiste

119
00:05:42,067 --> 00:05:43,550
czy ropuchy paskówki.

120
00:05:44,319 --> 00:05:46,994
W położonej niedaleko parku Żelazowej Woli

121
00:05:47,094 --> 00:05:48,926
znajduje się zabytkowy dworek

122
00:05:49,439 --> 00:05:51,743
w którym urodził się Fryderyk Chopin

123
00:05:51,999 --> 00:05:54,559
światowej sławy polski kompozytor.

124
00:05:55,327 --> 00:05:58,235
Obecnie mieści się tu poświęcone mu muzeum

125
00:05:58,335 --> 00:06:00,982
a w sezonie co weekend można posłuchać 

126
00:06:01,082 --> 00:06:02,722
koncertów chopinowskich.

127
00:06:07,359 --> 00:06:09,276
Na szczególną uwagę zasługują

128
00:06:09,376 --> 00:06:11,854
położone w północno-wschodniej części 

129
00:06:11,954 --> 00:06:13,803
Niziny Mazowieckiej, Kurpie.

130
00:06:14,527 --> 00:06:17,307
Mieszkańców tych terenów, również zwanych

131
00:06:17,407 --> 00:06:20,670
Kurpiami, wyróżnia folklor, czyli kultura ludowa

132
00:06:20,770 --> 00:06:22,538
typowa dla danego obszaru.

133
00:06:23,487 --> 00:06:26,051
Kurpiowskie wycinanki i hafty są znane 

134
00:06:26,151 --> 00:06:29,118
nie tylko w kraju, ale i poza jego granicami.

135
00:06:29,375 --> 00:06:32,260
Kurpiowskie chaty mają charakterystyczne

136
00:06:32,360 --> 00:06:35,195
zdobienia, a tutejsze palmy wielkanocne 

137
00:06:35,295 --> 00:06:37,617
co roku biorą udział w konkursie 

138
00:06:37,717 --> 00:06:39,868
na najpiękniejszą i najwyższą.

139
00:06:40,639 --> 00:06:42,461
Popularne Jest tutaj także 

140
00:06:42,561 --> 00:06:45,095
Miodobranie Kurpiowskie - święto miodu

141
00:06:45,195 --> 00:06:47,294
i reklama kultury kurpiowskiej.

142
00:06:51,903 --> 00:06:54,622
W krajobrazie Niziny Mazowieckiej dominują

143
00:06:54,722 --> 00:06:57,325
rozległe równiny, na których prowadzi się

144
00:06:57,425 --> 00:06:59,369
różnorodną działalność rolniczą

145
00:06:59,469 --> 00:07:00,605
w tym sadownictwo.

146
00:07:01,119 --> 00:07:03,743
W południowej części regionu leży jedna

147
00:07:03,843 --> 00:07:06,760
z największych w Europie odkrywkowa kopalnia

148
00:07:06,860 --> 00:07:08,798
węgla brunatnego "Bełchatów".

149
00:07:09,567 --> 00:07:11,787
Najcenniejsze przyrodniczo obszary

150
00:07:11,887 --> 00:07:14,174
Niziny Mazowieckiej objęto ochroną.

151
00:07:14,290 --> 00:07:17,247
Przykładem jest Kampinoski Park Narodowy.

152
00:07:20,831 --> 00:07:24,159
Rzeki Niziny Mazowieckiej płyną zakolami

153
00:07:24,671 --> 00:07:28,511
ale ty prostą drogą podążaj na pistacja.tv

154
00:07:28,648 --> 00:07:30,684
Do źródła wiedzy.