1
00:00:01,024 --> 00:00:03,800
Według legendy późniejszy król Polski 

2
00:00:03,900 --> 00:00:07,072
Władysław Łokietek, uciekając przed wojskami

3
00:00:07,172 --> 00:00:10,270
króla Czech Wacława II, przez ponad miesiąc

4
00:00:10,370 --> 00:00:12,207
 ukrywał się w jaskini.

5
00:00:13,312 --> 00:00:16,713
Życie ocalił mu pająk, który u wejścia do jaskini

6
00:00:16,813 --> 00:00:19,248
uprządł ogromną pajęczynę tak szybko

7
00:00:19,348 --> 00:00:21,643
że zmylił pościg, tworząc wrażenie

8
00:00:21,743 --> 00:00:23,806
że dawno nikt tu nie wchodził.

9
00:00:24,320 --> 00:00:27,657
By upamiętnić legendę, dziś wejścia do Jaskini

10
00:00:27,757 --> 00:00:31,020
Łokietka strzeże brama w kształcie pajęczyny.

11
00:00:43,520 --> 00:00:45,232
W tym filmie przyjrzymy się 

12
00:00:45,332 --> 00:00:47,359
Wyżynie Krakowsko-Częstochowskiej

13
00:00:47,616 --> 00:00:50,039
stanowiącej fragment zachodniej części

14
00:00:50,139 --> 00:00:51,455
 pasa Wyżyn Polskich.

15
00:00:52,480 --> 00:00:55,394
Ta malownicza kraina rozciąga się wąskim

16
00:00:55,494 --> 00:00:58,111
pasem między Krakowem a Częstochową.

17
00:00:58,624 --> 00:01:01,605
Wspomniane miasta nie leżą na terenie wyżyny.

18
00:01:01,705 --> 00:01:04,299
Ograniczając ją od południowego wschodu 

19
00:01:04,399 --> 00:01:06,320
i północnego zachodu, dały jej 

20
00:01:06,420 --> 00:01:07,917
tylko swoją nazwę.

21
00:01:11,424 --> 00:01:14,752
Rzeźba terenu jest tutaj bardzo urozmaicona.

22
00:01:15,185 --> 00:01:17,600
Tworzą ją wzniesienia o wysokości 

23
00:01:17,700 --> 00:01:20,500
przekraczającej 300 m nad poziomem morza

24
00:01:20,600 --> 00:01:22,942
poprzecinane urokliwymi dolinami.

25
00:01:23,712 --> 00:01:26,575
Wszystko zaczęło się w czasach, gdy po Ziemi

26
00:01:26,675 --> 00:01:29,421
chodziły dinozaury, a obszar naszego kraju 

27
00:01:29,521 --> 00:01:31,391
w większości pokrywało morze.

28
00:01:32,160 --> 00:01:34,976
Ten okres w dziejach Ziemi nazywamy Jurą

29
00:01:35,744 --> 00:01:38,871
i to dlatego Wyżynę Krakowsko-Częstochowską

30
00:01:38,971 --> 00:01:40,718
nazywa się też potocznie 

31
00:01:40,818 --> 00:01:42,911
Jurą Krakowsko-Częstochowską.

32
00:01:43,936 --> 00:01:45,965
Krajobraz, o którym opowiadamy 

33
00:01:46,065 --> 00:01:47,624
tworzą głównie wapienie.

34
00:01:48,032 --> 00:01:50,622
To mało odporne na działanie wody

35
00:01:50,722 --> 00:01:53,152
białe, żółtawe lub szare skały.

36
00:01:53,664 --> 00:01:55,760
Powstały one ze szczątków organizmów

37
00:01:55,860 --> 00:01:58,015
żyjących w wodach wspomnianego morza.

38
00:01:58,528 --> 00:02:00,955
Do dziś można w nich znaleźć liczne 

39
00:02:01,055 --> 00:02:03,294
skamieniałości, czyli pozostałości

40
00:02:03,394 --> 00:02:04,876
tych morskich stworzeń 

41
00:02:04,976 --> 00:02:07,059
lub ich ślady z tamtych czasów.

42
00:02:10,816 --> 00:02:13,037
Przez miliony lat woda deszczowa

43
00:02:13,137 --> 00:02:15,521
zawierająca wiele substancji, w tym

44
00:02:15,621 --> 00:02:18,218
pochodzący z powietrza dwutlenek węgla

45
00:02:18,318 --> 00:02:20,844
porywała i kruszyła odłamki skał oraz

46
00:02:20,944 --> 00:02:23,612
stopniowo rozpuszczała wapienne podłoże

47
00:02:23,712 --> 00:02:26,430
kształtując w ten sposób rzeźbę terenu.

48
00:02:27,200 --> 00:02:29,985
Dziś wyróżniają ją malownicze skały 

49
00:02:30,085 --> 00:02:31,295
zwane ostańcami.

50
00:02:31,700 --> 00:02:34,940
Nazywamy je tak dlatego, że przez miliony lat

51
00:02:35,040 --> 00:02:36,768
ostały się w krajobrazie 

52
00:02:36,868 --> 00:02:38,719
aż do dzisiejszych czasów.

53
00:02:39,232 --> 00:02:41,614
Dziś często przypominają one kształtem

54
00:02:41,714 --> 00:02:42,816
wytwory człowieka.

55
00:02:43,328 --> 00:02:45,632
Wiele ma nawet opisowe nazwy

56
00:02:45,888 --> 00:02:47,936
jak Maczuga Herkulesa

57
00:02:48,448 --> 00:02:49,984
Okiennik Wielki

58
00:02:50,240 --> 00:02:51,598
Igła Deotymy 

59
00:02:51,698 --> 00:02:53,056
czy Rękawica.

60
00:02:57,742 --> 00:02:59,740
Na Wyżynie Krakowsko-Częstochowskiej 

61
00:02:59,840 --> 00:03:01,617
nie znajdziesz dużej liczby rzek.

62
00:03:02,272 --> 00:03:04,409
Woda deszczowa nie zostaje tutaj 

63
00:03:04,509 --> 00:03:06,927
na powierzchni, a wnika wzdłuż spękań 

64
00:03:07,027 --> 00:03:09,694
i szczelin w głąb skał, rozpuszczając je.

65
00:03:10,464 --> 00:03:12,537
W ten sposób pod ziemią powstają

66
00:03:12,637 --> 00:03:14,047
 korytarze i jaskinie.

67
00:03:15,584 --> 00:03:18,499
Woda nie tylko niszczy, ale też buduje.

68
00:03:18,912 --> 00:03:21,182
Rozpuszczając skały zabiera ze sobą

69
00:03:21,282 --> 00:03:23,568
substancje mineralne, które w innych

70
00:03:23,668 --> 00:03:25,888
miejscach mogą osadzać się tworząc 

71
00:03:25,988 --> 00:03:28,125
różne fantazyjne formy naciekowe.

72
00:03:28,896 --> 00:03:31,930
Ściekając ze stropów jaskiń, tworzy stalaktyty

73
00:03:32,030 --> 00:03:34,527
przypominające kształtem lodowe sople.

74
00:03:35,808 --> 00:03:38,783
Skapują z nich i spadają na dno jaskini 

75
00:03:38,883 --> 00:03:42,035
krople wody. W ten sposób z czasem powstają

76
00:03:42,135 --> 00:03:45,791
inne formy, wyrastające z dna jaskini stalagmity.

77
00:03:46,684 --> 00:03:49,429
Z połączenia stalaktytów i stalagmitów 

78
00:03:49,529 --> 00:03:52,510
powstają stalagnaty, łączące strop jaskini 

79
00:03:52,610 --> 00:03:54,495
z jej dnem, niczym kolumny.

80
00:03:57,056 --> 00:03:58,996
W niektórych miejscach na Wyżynie 

81
00:03:59,096 --> 00:04:01,220
Krakowsko-Częstochowskiej woda wypływa

82
00:04:01,320 --> 00:04:03,435
spod skał wapiennych na powierzchnię.

83
00:04:03,790 --> 00:04:06,528
Takie miejsca nazywamy wywierzyskami.

84
00:04:07,296 --> 00:04:09,779
Właśnie z takich wywierzysk, położonych

85
00:04:09,879 --> 00:04:12,507
na terenie Zawiercia, swój początek bierze

86
00:04:12,607 --> 00:04:14,975
Warta - trzecia pod względem długości 

87
00:04:15,075 --> 00:04:16,255
rzeka w Polsce.

88
00:04:19,839 --> 00:04:22,429
Jak wspomnieliśmy wcześniej, taki piękny 

89
00:04:22,529 --> 00:04:25,456
i nietypowy krajobraz jest efektem działalności

90
00:04:25,556 --> 00:04:27,968
wody opadowej, która przez miliony lat 

91
00:04:28,068 --> 00:04:29,821
kształtowała skalne podłoże.

92
00:04:30,079 --> 00:04:32,449
Proces polegający na rozpuszczaniu skał

93
00:04:32,549 --> 00:04:34,174
przez wodę, to krasowienie.

94
00:04:34,943 --> 00:04:37,417
Jego efektem jest omawiany przez nas

95
00:04:37,517 --> 00:04:40,062
krajobraz zwany krajobrazem krasowym.

96
00:04:40,575 --> 00:04:43,110
W Polsce spotkasz go między innymi właśnie

97
00:04:43,210 --> 00:04:45,438
na Wyżynie Krakowsko-Częstochowskiej.

98
00:04:46,975 --> 00:04:49,596
Krajobraz ten uznano za wart szczególnej

99
00:04:49,696 --> 00:04:51,532
ochrony, dlatego utworzono tu

100
00:04:51,632 --> 00:04:53,118
Ojcowski Park Narodowy.

101
00:04:53,631 --> 00:04:56,270
Ten najmniejszy z polskich parków narodowych

102
00:04:56,370 --> 00:04:58,154
obejmuje dolinę rzeki Prądnik.

103
00:04:58,751 --> 00:05:00,690
Wzdłuż jej doliny zachowały się 

104
00:05:00,790 --> 00:05:03,102
najciekawsze elementy rzeźby krasowej.

105
00:05:04,383 --> 00:05:06,501
Tutejsza przyroda nieożywiona tworzy

106
00:05:06,601 --> 00:05:09,502
wyjątkowe miejsca do życia dla zwierząt i roślin.

107
00:05:09,759 --> 00:05:12,319
Na skałach trudno jest rosnąć drzewom.

108
00:05:12,575 --> 00:05:15,135
Niektóre zbocza pozostają nieosłonięte

109
00:05:15,235 --> 00:05:17,171
a na wygrzanych słońcem, wapiennych 

110
00:05:17,271 --> 00:05:19,782
skałach panują idealne warunki do rozwoju

111
00:05:19,882 --> 00:05:22,626
roślin ciepłolubnych, takich jak:

112
00:05:22,726 --> 00:05:25,954
ostnica piórkowata, zwana też ostnicą Jana

113
00:05:26,236 --> 00:05:29,753
aster gawędka,macierzanka wczesna

114
00:05:29,853 --> 00:05:31,517
 czy oman wąskolistny.

115
00:05:32,543 --> 00:05:35,110
Rzadkim drzewem, jakie można spotkać tylko

116
00:05:35,210 --> 00:05:37,540
na terenie parku, jest brzoza ojcowska 

117
00:05:37,640 --> 00:05:39,709
o białej, niełuszczącej się korze.

118
00:05:40,223 --> 00:05:42,722
Jesienią jej liście wraz z liśćmi 

119
00:05:42,822 --> 00:05:45,196
tutejszych buków, grabów i dębów 

120
00:05:45,296 --> 00:05:47,645
tworzą piękną, kolorową mozaikę.

121
00:05:49,007 --> 00:05:51,460
Jaskinie tworzą idealne schronienie 

122
00:05:51,560 --> 00:05:54,659
dla nietoperzy, których na terenie Ojcowskiego

123
00:05:54,759 --> 00:05:57,630
Parku Narodowego występuje aż 17 gatunków.

124
00:05:58,143 --> 00:06:00,384
Nic dziwnego, że to właśnie nietoperz

125
00:06:00,484 --> 00:06:01,982
jest symbolem tego parku.

126
00:06:06,847 --> 00:06:08,445
Na wielu wzgórzach Jury 

127
00:06:08,545 --> 00:06:10,986
Krakowsko-Częstochowskiej wznoszą się

128
00:06:11,086 --> 00:06:13,802
średniowieczne zamki górujące nad okolicą

129
00:06:13,902 --> 00:06:15,294
niczym gniazda orłów.

130
00:06:15,677 --> 00:06:18,367
To dlatego mówi się o nich Orle Gniazda.

131
00:06:18,879 --> 00:06:21,457
Wzniesiono je jako zamki obronne w czasach

132
00:06:21,557 --> 00:06:23,334
panowania Kazimierza Wielkiego

133
00:06:23,434 --> 00:06:25,774
z powszechnie tu przecież występujących

134
00:06:25,874 --> 00:06:27,325
białych skał wapiennych.

135
00:06:27,839 --> 00:06:30,911
Do dziś przetrwały jednak tylko ich ruiny.

136
00:06:31,535 --> 00:06:33,472
Łączy je Szlak Orlich Gniazd

137
00:06:33,572 --> 00:06:35,955
z najpopularniejszym na tym szlaku 

138
00:06:36,055 --> 00:06:37,566
zamkiem w Ogrodzieńcu.

139
00:06:38,591 --> 00:06:41,277
Ten region jest prawdziwym rajem dla turystów

140
00:06:41,377 --> 00:06:43,455
którzy lubią aktywnie spędzać czas.

141
00:06:43,967 --> 00:06:46,378
Oprócz szlaków rowerowych i pieszych

142
00:06:46,478 --> 00:06:49,180
na stromych, niemal pionowych, wapiennych

143
00:06:49,280 --> 00:06:52,119
skałach wytyczono liczne drogi wspinaczkowe

144
00:06:52,219 --> 00:06:54,853
ściągające amatorów tego typu aktywności

145
00:06:54,953 --> 00:06:56,247
 z całej Polski.

146
00:07:00,671 --> 00:07:03,071
Na Wyżynie Krakowsko-Częstochowskiej

147
00:07:03,171 --> 00:07:04,958
dominuje krajobraz krasowy.

148
00:07:05,369 --> 00:07:07,639
Występują tu liczne formy krasowe 

149
00:07:07,739 --> 00:07:09,054
widoczne na planszy.

150
00:07:09,567 --> 00:07:12,205
Najcenniejszy fragment krajobrazu krasowego

151
00:07:12,305 --> 00:07:14,943
chroniony jest w Ojcowskim Parku Narodowym.

152
00:07:15,199 --> 00:07:17,552
Tutejsze jaskinie tworzą schronienie 

153
00:07:17,652 --> 00:07:19,550
dla wielu gatunków nietoperzy.

154
00:07:22,281 --> 00:07:23,596
Jeśli odwiedzasz Wyżynę 

155
00:07:23,696 --> 00:07:25,530
Krakowsko-Częstochowską, to pewnie

156
00:07:25,630 --> 00:07:27,464
znajdziesz skamieniałości morskich

157
00:07:27,564 --> 00:07:29,277
organizmów sprzed milionów lat.

158
00:07:29,791 --> 00:07:31,765
Jeśli odwiedzisz pistacja.tv 

159
00:07:31,865 --> 00:07:34,418
na pewno znajdziesz mnóstwo materiałów

160
00:07:34,518 --> 00:07:37,373
przydatnych w nauce. Zapraszamy!