1
00:00:02,304 --> 00:00:04,906
W dalekiej przeszłości naszej planety 

2
00:00:05,006 --> 00:00:07,034
bywał tylko jeden superląd 

3
00:00:07,134 --> 00:00:09,118
otoczony wszechoceanem.

4
00:00:09,394 --> 00:00:11,596
Jednak lądowe masy wędrują

5
00:00:11,696 --> 00:00:14,591
rozdzielają się i na powrót łączą.

6
00:00:14,848 --> 00:00:18,176
Dziś mamy kilka wielkich obszarów lądowych.

7
00:00:18,688 --> 00:00:21,413
Fakt, że kiedyś były jednością, widać jeszcze

8
00:00:21,513 --> 00:00:23,807
gdzieniegdzie w granicach kontynentów.

9
00:00:24,064 --> 00:00:26,624
Niektóre pasują do siebie jak puzzle.

10
00:00:37,120 --> 00:00:40,291
Jeśli patrzy się na naszą planetę z kosmosu

11
00:00:40,391 --> 00:00:43,045
widać, że większą część jej powierzchni

12
00:00:43,145 --> 00:00:44,613
pokrywa woda.

13
00:00:45,056 --> 00:00:47,872
Lądy stanowią ledwie 1/3.

14
00:00:48,384 --> 00:00:51,541
Największe obszary lądowe to kontynenty.

15
00:00:51,968 --> 00:00:54,272
O nich mówiliśmy na wstępie.

16
00:00:54,784 --> 00:00:56,654
Oprócz nich można dostrzec 

17
00:00:56,754 --> 00:00:58,360
mniejsze fragmenty lądu 

18
00:00:58,460 --> 00:01:01,396
otoczone ze wszystkich stron wodą - wyspy.

19
00:01:02,208 --> 00:01:04,693
Grupa położonych blisko siebie wysp

20
00:01:04,793 --> 00:01:06,047
tworzy archipelag.

21
00:01:07,840 --> 00:01:11,113
Są też miejsca z trzech stron otoczone wodą

22
00:01:11,213 --> 00:01:13,740
ale połączone z jakimiś kontynentem.

23
00:01:13,840 --> 00:01:15,397
To półwyspy.

24
00:01:16,544 --> 00:01:18,942
Woda na powierzchni naszej planety 

25
00:01:19,042 --> 00:01:21,530
tworzy wszechocean, inaczej nazywany 

26
00:01:21,630 --> 00:01:22,839
oceanem światowym.

27
00:01:23,200 --> 00:01:25,618
Składa się na niego pięć wielkich 

28
00:01:25,718 --> 00:01:28,063
zbiorników słonej wody - oceanów.

29
00:01:28,576 --> 00:01:31,378
Ich części wyróżniające się na przykład

30
00:01:31,478 --> 00:01:34,719
głębokością, temperaturą wody, czy zasoleniem

31
00:01:34,819 --> 00:01:36,608
nazywamy morzami.

32
00:01:37,536 --> 00:01:40,090
Jest ich znacznie więcej niż oceanów 

33
00:01:40,190 --> 00:01:43,167
i zazwyczaj leżą w sąsiedztwie kontynentów.

34
00:01:43,424 --> 00:01:46,576
Niektóre z nich są połączone z wszechoceanem

35
00:01:46,676 --> 00:01:48,323
tylko wąskimi cieśninami

36
00:01:48,423 --> 00:01:51,575
czyli pasmami wody rozdzielającymi dwa lądy.

37
00:01:52,128 --> 00:01:54,585
Miejsca, w których woda wcina się 

38
00:01:54,685 --> 00:01:56,479
głęboko w ląd, to zatoki.

39
00:02:01,088 --> 00:02:02,957
Na naszej planecie wyróżniamy 

40
00:02:03,057 --> 00:02:06,206
siedem kontynentów: to Azja...

41
00:02:08,256 --> 00:02:09,458
...Afryka...

42
00:02:11,328 --> 00:02:13,120
...Ameryka Północna...

43
00:02:15,168 --> 00:02:17,216
...Ameryka Południowa...

44
00:02:19,264 --> 00:02:20,660
...Antarktyda...

45
00:02:23,360 --> 00:02:24,384
...Europa...

46
00:02:27,200 --> 00:02:28,992
i Australia.

47
00:02:31,296 --> 00:02:33,661
Z tym ostatnim często łączy się 

48
00:02:33,761 --> 00:02:37,183
największy wyspiarski region świata - Oceanię.

49
00:02:37,440 --> 00:02:40,430
Ale pamiętaj, Oceania to nie kontynent

50
00:02:40,530 --> 00:02:42,560
tylko region geograficzny.

51
00:02:45,120 --> 00:02:47,845
Największym kontynentem jest Azja

52
00:02:47,945 --> 00:02:50,170
najmniejszym Australia.

53
00:02:50,571 --> 00:02:53,650
Europa - najlepiej nam znana - zajmuje 

54
00:02:53,750 --> 00:02:56,894
pod względem wielkości 6. miejsce na świecie.

55
00:02:58,432 --> 00:03:01,480
Jeśli oglądasz nasze filmy, to może wiesz już

56
00:03:01,580 --> 00:03:04,694
co to siatka geograficzna. To zestaw 

57
00:03:04,794 --> 00:03:07,508
umownych linii poprowadzonych na globusie

58
00:03:07,608 --> 00:03:11,569
zwanych południkami i równoleżnikami.

59
00:03:12,256 --> 00:03:16,608
Spójrz: najdłuższym równoleżnikiem jest równik

60
00:03:16,864 --> 00:03:19,147
który dzieli naszą planetę 

61
00:03:19,247 --> 00:03:22,682
na półkulę północną i południową.

62
00:03:24,032 --> 00:03:26,774
Wśród południków nie można wskazać 

63
00:03:26,874 --> 00:03:30,175
najdłuższego. Wszystkie są przecież równe.

64
00:03:30,688 --> 00:03:33,906
Ludzie ustalili, że południkiem początkowym

65
00:03:34,006 --> 00:03:35,552
jest południk zerowy.

66
00:03:38,624 --> 00:03:41,748
Razem z południkiem 180 stopni 

67
00:03:41,848 --> 00:03:43,743
zwanym też końcowym

68
00:03:44,768 --> 00:03:50,144
dzielą Ziemię na półkulę wschodnią i zachodnią.

69
00:03:53,984 --> 00:03:56,961
Spójrz: te same linie poprowadzone na mapie

70
00:03:57,061 --> 00:03:59,615
są elementami siatki kartograficznej.

71
00:03:59,872 --> 00:04:02,914
Mapa świata, którą widzisz, powstała jakby

72
00:04:03,014 --> 00:04:07,429
przez rozcięcie globusa wzdłuż południka 180° 

73
00:04:07,616 --> 00:04:10,110
i rozciągnięcie jego powierzchni.

74
00:04:10,946 --> 00:04:12,783
Wymieńmy razem te kontynenty 

75
00:04:12,883 --> 00:04:14,720
przez które przebiega równik.

76
00:04:15,744 --> 00:04:18,303
To Ameryka Południowa

77
00:04:18,815 --> 00:04:20,863
Afryka i Azja.

78
00:04:22,143 --> 00:04:25,372
Skoro równik dzieli kulę ziemską na półkule

79
00:04:25,612 --> 00:04:28,649
to w całości na półkuli południowej 

80
00:04:28,749 --> 00:04:31,614
leżą tylko Australia i Antarktyda.

81
00:04:33,919 --> 00:04:36,667
A teraz zadanie dla Ciebie. Zastanów się 

82
00:04:36,767 --> 00:04:38,988
i powiedz, przez które kontynenty 

83
00:04:39,088 --> 00:04:41,086
przebiega południk początkowy?

84
00:04:44,633 --> 00:04:49,535
Europa, Afryka i Antarktyda to twoje typy?

85
00:04:50,047 --> 00:04:52,095
Serdecznie Ci gratulujemy!

86
00:04:55,423 --> 00:04:58,535
Wiemy już, że ten południk dzieli mapę 

87
00:04:58,635 --> 00:05:02,477
kuli ziemskiej na półkulę wschodnią i zachodnią.

88
00:05:03,226 --> 00:05:06,557
Które z kontynentów leżą na półkuli wschodniej?

89
00:05:07,711 --> 00:05:11,074
W całości na półkuli wschodniej położony jest

90
00:05:11,174 --> 00:05:13,854
tylko jeden kontynent: to Australia.

91
00:05:14,111 --> 00:05:17,714
Oprócz tego leży na niej znaczna część Europy

92
00:05:17,857 --> 00:05:22,788
Azji, Afryki i Antarktydy, ale te leżą też 

93
00:05:22,888 --> 00:05:24,633
na półkuli zachodniej.

94
00:05:26,040 --> 00:05:28,516
A teraz kolejne zadanie dla Ciebie.

95
00:05:28,959 --> 00:05:31,364
Które kontynenty w całości położone są 

96
00:05:31,464 --> 00:05:32,798
na półkuli zachodniej?

97
00:05:36,383 --> 00:05:40,591
Obie Ameryki: Północna i Południowa. Brawo!

98
00:05:44,669 --> 00:05:47,287
A co z wodną częścią naszej planety?

99
00:05:47,391 --> 00:05:50,491
Wspomnieliśmy już, że mamy pięć oceanów.

100
00:05:50,591 --> 00:05:53,534
Największym z nich jest Ocean Spokojny

101
00:05:53,634 --> 00:05:55,071
znany też jako Pacyfik.

102
00:05:55,524 --> 00:05:58,338
Przez ten ocean przechodzi południk końcowy

103
00:05:58,438 --> 00:06:02,750
180°, o którym też już mówiliśmy w tym filmie.

104
00:06:03,519 --> 00:06:05,514
Między Europą i Afryką 

105
00:06:05,614 --> 00:06:08,359
a Ameryką Północną i Południową 

106
00:06:08,459 --> 00:06:11,966
leży Ocean Atlantycki, inaczej Atlantyk.

107
00:06:12,425 --> 00:06:14,682
Właśnie tam spływa większość wód 

108
00:06:14,782 --> 00:06:16,830
z naszego kontynentu - Europy.

109
00:06:17,343 --> 00:06:19,903
Przechodzi przez niego południk zerowy.

110
00:06:20,930 --> 00:06:24,257
Trzecim co do wielkości jest Ocean Indyjski

111
00:06:24,357 --> 00:06:27,527
położony między Afryką, Azją i Australią.

112
00:06:28,351 --> 00:06:30,983
Dwa najmniejsze, bardzo zimne oceany

113
00:06:31,099 --> 00:06:36,834
to Ocean Południowy i Ocean Arktyczny.

114
00:06:38,847 --> 00:06:41,190
Przenieśmy się teraz na mapę świata 

115
00:06:41,290 --> 00:06:43,966
i jeszcze raz odnajdźmy wszystkie oceany.

116
00:06:44,223 --> 00:06:47,504
Ocean Spokojny, który po rozcięciu globusa

117
00:06:47,604 --> 00:06:49,854
jest teraz w dwóch kawałkach.

118
00:06:50,111 --> 00:06:52,415
Ocean Atlantycki

119
00:06:52,671 --> 00:06:54,719
Ocean Indyjski

120
00:06:54,975 --> 00:06:57,279
Ocean Południowy

121
00:06:57,379 --> 00:06:59,327
I Ocean Arktyczny.

122
00:06:59,839 --> 00:07:01,841
Przyjrzyj się im, bo za chwilę 

123
00:07:01,941 --> 00:07:03,678
kolejne zadanie dla Ciebie.

124
00:07:07,065 --> 00:07:09,806
Jeśli uważnie oglądasz, bez trudu powiesz

125
00:07:09,906 --> 00:07:12,529
na obszarze którego oceanu spotykają się

126
00:07:12,629 --> 00:07:14,553
równik i południk początkowy?

127
00:07:17,965 --> 00:07:20,681
Jeśli twoja odpowiedź to Ocean Atlantycki

128
00:07:20,781 --> 00:07:23,095
Gratulacje! Mapa świata nie ma 

129
00:07:23,195 --> 00:07:24,670
przed tobą tajemnic.

130
00:07:26,719 --> 00:07:30,136
Wspólnie prześledziliśmy globus i mapę świata.

131
00:07:30,236 --> 00:07:33,503
Znasz już siedem kontynentów i pięć oceanów.

132
00:07:33,611 --> 00:07:35,941
Jesteśmy pewni, że po naszej lekcji 

133
00:07:36,041 --> 00:07:38,238
bez problemu wskażesz je na mapie.

134
00:07:42,591 --> 00:07:46,620
Na naszej planecie wyróżniono 7 kontynentów:

135
00:07:46,720 --> 00:07:50,328
Azję, Afrykę, Amerykę Północną, Amerykę 

136
00:07:50,428 --> 00:07:54,365
Południową, Antarktydę, Europę i Australię.

137
00:07:54,786 --> 00:07:57,155
Otaczają je wody pięciu oceanów: 

138
00:07:57,255 --> 00:08:01,322
Oceanu Spokojnego, Oceanu Atlantyckiego

139
00:08:01,422 --> 00:08:05,175
Oceanu Indyjskiego, Oceanu Południowego 

140
00:08:05,275 --> 00:08:07,165
i Oceanu Arktycznego.

141
00:08:11,007 --> 00:08:13,708
Ocean to wielki zbiornik wody 

142
00:08:13,808 --> 00:08:17,150
a pistacja to wielki zbiornik wiedzy.

143
00:08:17,407 --> 00:08:20,072
Korzystaj z niej jak najczęściej 

144
00:08:20,172 --> 00:08:22,828
wchodząc na pistacja.tv