1
00:00:01,280 --> 00:00:04,096
Narzekasz na długą i mroźną zimę?

2
00:00:04,864 --> 00:00:06,656
Ciesz się, że nie mieszkasz na Uranie.

3
00:00:07,168 --> 00:00:09,674
Nie dość, że z racji znacznego oddalenia 

4
00:00:09,774 --> 00:00:11,683
od Słońca temperatura spada tam 

5
00:00:11,783 --> 00:00:15,295
do -200 stopni Celsjusza, to jeszcze pory roku

6
00:00:15,395 --> 00:00:17,406
trwają tam ekstremalnie długo.

7
00:00:17,920 --> 00:00:21,347
Zima na Uranie trwa 21 lat.

8
00:00:22,016 --> 00:00:24,746
Wszystko przez to, że planeta ta krąży 

9
00:00:24,846 --> 00:00:27,811
wokół Słońca na boku, więc swoje bieguny ma

10
00:00:27,911 --> 00:00:31,090
tam, gdzie Ziemia równik i nie tyle się obraca

11
00:00:31,190 --> 00:00:33,278
ile bardziej turla po orbicie.

12
00:00:44,544 --> 00:00:47,054
Być może wiesz już, że wszystkie planety 

13
00:00:47,154 --> 00:00:49,664
w Układzie Słonecznym krążą wokół Słońca.

14
00:00:50,432 --> 00:00:53,504
Mówimy, że wykonują one ruch obiegowy.

15
00:00:54,272 --> 00:00:56,576
Najszybciej porusza się Merkury.

16
00:00:56,832 --> 00:01:00,160
Obiega Słońce w ciągu 87 dni.

17
00:01:00,928 --> 00:01:05,792
Najwolniej - Neptun. Jemu zajmuje to aż 165 lat.

18
00:01:07,072 --> 00:01:08,948
Patrząc na naszą planetę od strony 

19
00:01:09,048 --> 00:01:11,803
bieguna północnego widzimy, że obiega ona

20
00:01:11,903 --> 00:01:13,770
Słońce w kierunku przeciwnym do ruchu 

21
00:01:13,870 --> 00:01:16,489
wskazówek zegara i potrzebuje na to 

22
00:01:16,589 --> 00:01:21,405
precyzyjnie 365 dni i prawie 6 godzin.

23
00:01:21,920 --> 00:01:23,767
Tyle trwa jeden pełny obieg

24
00:01:23,867 --> 00:01:26,049
czyli astronomiczny rok.

25
00:01:26,784 --> 00:01:29,098
Ale jak to?! Przecież rok w kalendarzu 

26
00:01:29,198 --> 00:01:31,391
liczy się w pełnych dniach - powiesz.

27
00:01:32,160 --> 00:01:33,301
Co więc dzieje się 

28
00:01:33,401 --> 00:01:35,231
z tymi nadmiarowymi godzinami?

29
00:01:36,256 --> 00:01:38,304
Człowiek znalazł sposób i na to.

30
00:01:38,816 --> 00:01:42,399
Wymyślił, że co 4 lata, do roku kalendarzowego

31
00:01:42,499 --> 00:01:44,847
 będzie się dodawać jeden dzień

32
00:01:44,947 --> 00:01:46,239
czyli 24 godziny.

33
00:01:47,008 --> 00:01:49,737
To 4 razy po te 6 nadmiarowych godzin 

34
00:01:49,837 --> 00:01:52,127
o których mówiliśmy przed chwilą

35
00:01:52,384 --> 00:01:54,093
wynikających z czasu obiegu

36
00:01:54,193 --> 00:01:55,967
naszej planety wokół Słońca.

37
00:01:56,480 --> 00:02:00,565
Rok taki trwa 366 dni i nazywamy go

38
00:02:00,665 --> 00:02:03,599
rokiem przestępnym. Wtedy luty 

39
00:02:03,699 --> 00:02:07,230
zamiast 28 dni ma ich 29.

40
00:02:11,072 --> 00:02:12,608
Przyjrzyj się globusowi.

41
00:02:13,120 --> 00:02:15,605
Jego oś jest pochylona pod pewnym kątem

42
00:02:15,705 --> 00:02:17,215
 w stosunku do podstawy.

43
00:02:17,728 --> 00:02:20,032
Taki układ odpowiada rzeczywistości.

44
00:02:20,288 --> 00:02:22,729
Oś obrotu Ziemi nachylona jest bowiem

45
00:02:22,829 --> 00:02:24,706
względem płaszczyzny orbity

46
00:02:24,806 --> 00:02:26,986
po której Ziemia obiega Słońce

47
00:02:27,086 --> 00:02:32,216
pod stałym kątem: 66 stopni i 34 minut.

48
00:02:33,088 --> 00:02:35,342
Podczas ruchu obiegowego naszej planety

49
00:02:35,442 --> 00:02:37,696
cyklicznie zmienia się jej oświetlenie.

50
00:02:38,208 --> 00:02:42,217
W swojej rocznej wędrówce Ziemia raz jest

51
00:02:42,317 --> 00:02:45,187
bardziej skierowana do Słońca 

52
00:02:45,287 --> 00:02:49,139
półkulą północną, a raz południową.

53
00:02:52,288 --> 00:02:54,357
Stałe nachylenie osi ziemskiej 

54
00:02:54,457 --> 00:02:57,433
względem płaszczyzny orbity oraz obieg Ziemi 

55
00:02:57,533 --> 00:03:00,236
wokół Słońca są przyczyną zmiany warunków

56
00:03:00,336 --> 00:03:03,294
oświetlenia na naszej planecie w ciągu roku.

57
00:03:04,064 --> 00:03:06,027
To z kolei prowadzi do zmian 

58
00:03:06,127 --> 00:03:08,159
w długości trwania dnia i nocy

59
00:03:08,416 --> 00:03:10,720
oraz do występowania pór roku.

60
00:03:11,744 --> 00:03:13,645
Możesz to zademonstrować.

61
00:03:14,048 --> 00:03:16,921
Będziesz potrzebować globusa, który będzie

62
00:03:17,021 --> 00:03:20,053
udawał Ziemię, i stojącej lampki bez klosza. 

63
00:03:20,153 --> 00:03:22,222
Jej żarówka będzie Słońcem.

64
00:03:22,752 --> 00:03:24,837
Ustaw lampkę na środku stołu

65
00:03:24,937 --> 00:03:26,335
 i zaświeć żarówkę.

66
00:03:26,848 --> 00:03:29,492
Pomieszczenie, w którym zrobisz doświadczenie

67
00:03:29,592 --> 00:03:31,587
powinno być ciemne, więc najlepiej 

68
00:03:31,687 --> 00:03:34,271
zaciągnij zasłony lub opuść rolety w oknach.

69
00:03:35,296 --> 00:03:38,706
Na skraju stołu umieść globus. O, tak.

70
00:03:39,136 --> 00:03:41,838
Ważne, żeby w tym ustawieniu światło padało

71
00:03:41,938 --> 00:03:44,000
 dokładnie na równik na globusie.

72
00:03:44,512 --> 00:03:45,536
Przyjrzyj się.

73
00:03:46,048 --> 00:03:48,203
W taki sposób Ziemia położona jest 

74
00:03:48,303 --> 00:03:51,258
względem Słońca 21 marca.

75
00:03:51,680 --> 00:03:54,747
Promienie słoneczne padają wtedy prostopadle

76
00:03:54,847 --> 00:03:57,652
na równik. Półkule północna i południowa 

77
00:03:57,752 --> 00:03:59,615
są równomiernie oświetlone.

78
00:04:00,384 --> 00:04:03,192
To dlatego dzień i noc na całej planecie

79
00:04:03,292 --> 00:04:06,215
trwają tyle samo - po 12 godzin.

80
00:04:07,040 --> 00:04:09,499
Moment ten to równonoc wiosenna.

81
00:04:10,112 --> 00:04:12,548
Być może pamiętasz z lekcji przyrody 

82
00:04:12,648 --> 00:04:15,487
że to pierwszy dzień astronomicznej wiosny.

83
00:04:16,256 --> 00:04:18,669
Rozpoczyna się ona tego dnia tylko

84
00:04:18,769 --> 00:04:22,073
na półkuli północnej, bo na półkuli południowej

85
00:04:22,173 --> 00:04:23,934
jest to początek jesieni.

86
00:04:26,239 --> 00:04:28,981
Teraz zacznij przesuwać globus po stole 

87
00:04:29,081 --> 00:04:31,564
dookoła żarówki, przeciwnie do ruchu 

88
00:04:31,664 --> 00:04:34,356
wskazówek zegara, pamiętając, by był on 

89
00:04:34,456 --> 00:04:36,989
pochylony cały czas w tę samą stronę.

90
00:04:37,247 --> 00:04:38,527
To bardzo ważne!

91
00:04:38,783 --> 00:04:41,343
Zatrzymaj globus w tej pozycji.

92
00:04:42,111 --> 00:04:44,716
W taki sposób Ziemia ustawia się do Słońca

93
00:04:44,816 --> 00:04:48,904
22 czerwca. Spójrz, w tym dniu wychyla się 

94
00:04:49,004 --> 00:04:52,094
w stronę Słońca swoją północną półkulą.

95
00:04:52,607 --> 00:04:54,533
Promienie słoneczne padają

96
00:04:54,633 --> 00:04:57,471
 pod kątem 90 stopni na zwrotnik Raka.

97
00:04:58,239 --> 00:05:01,535
Na półkuli północnej jest to najdłuższy dzień 

98
00:05:01,635 --> 00:05:03,717
w roku. Rozpoczyna się wówczas

99
00:05:03,817 --> 00:05:05,149
astronomiczne lato.

100
00:05:05,919 --> 00:05:08,249
Na północ od koła podbiegunowego

101
00:05:08,349 --> 00:05:11,447
północnego Słońce nie zachodzi za widnokrąg

102
00:05:11,547 --> 00:05:14,621
przez całą dobę. Panuje tam dzień polarny.

103
00:05:15,647 --> 00:05:18,637
Z kolei na półkuli południowej rozpoczyna się

104
00:05:18,737 --> 00:05:20,511
wówczas astronomiczna zima.

105
00:05:21,279 --> 00:05:23,650
Za kołem podbiegunowym południowym 

106
00:05:23,750 --> 00:05:26,348
Słońce przez całą dobę nie pojawia się 

107
00:05:26,448 --> 00:05:28,958
nad horyzontem. Trwa tam noc polarna.

108
00:05:32,287 --> 00:05:33,823
Przesuwaj globus dalej.

109
00:05:34,335 --> 00:05:36,639
Zatrzymaj go w tej pozycji.

110
00:05:37,407 --> 00:05:39,967
W jaki sposób Słońce oświetla Ziemię?

111
00:05:40,735 --> 00:05:43,268
Najwięcej światła znów pada na globus

112
00:05:43,368 --> 00:05:45,342
na wysokości równika, prawda?

113
00:05:46,111 --> 00:05:49,439
To pozycja Ziemi z 23 września.

114
00:05:50,207 --> 00:05:53,214
Spójrz, półkule północna i południowa 

115
00:05:53,314 --> 00:05:55,869
znów są równomiernie oświetlone. 

116
00:05:55,969 --> 00:05:58,654
Znów dzień i noc trwają tyle samo.

117
00:05:58,911 --> 00:06:01,833
Tak, masz rację, po 12 godzin.

118
00:06:01,983 --> 00:06:04,009
To równonoc jesienna.

119
00:06:04,543 --> 00:06:07,293
Od tej chwili na półkuli północnej 

120
00:06:07,393 --> 00:06:09,053
dni będą coraz krótsze

121
00:06:09,153 --> 00:06:12,223
a na półkuli południowej coraz dłuższe.

122
00:06:12,991 --> 00:06:14,898
Przy takim ustawieniu Ziemi

123
00:06:14,998 --> 00:06:18,232
na półkuli północnej zaczyna się astronomiczna

124
00:06:18,332 --> 00:06:21,181
jesień, a na półkuli południowej wiosna.

125
00:06:21,951 --> 00:06:24,394
Oświetlenie Ziemi w tych porach roku

126
00:06:24,494 --> 00:06:26,610
zaobserwujesz przesuwając dalej 

127
00:06:26,710 --> 00:06:27,837
globus po okręgu.

128
00:06:29,375 --> 00:06:31,982
Zatrzymaj teraz globus w taki sposób

129
00:06:32,082 --> 00:06:34,786
żeby był on wychylony w stronę żarówki

130
00:06:34,886 --> 00:06:36,828
półkulą południową. O, tak.

131
00:06:37,567 --> 00:06:39,932
To ustawienie Ziemi względem Słońca

132
00:06:40,032 --> 00:06:43,801
22 grudnia. Promienie słoneczne padają 

133
00:06:43,901 --> 00:06:46,850
pod kątem prostym na zwrotnik Koziorożca.

134
00:06:47,551 --> 00:06:50,623
Słońce lepiej oświetla półkulę południową.

135
00:06:50,879 --> 00:06:53,241
Trwa tu najdłuższy dzień w roku.

136
00:06:53,951 --> 00:06:55,658
U nas, na półkuli północnej

137
00:06:55,758 --> 00:06:57,790
jest to najkrótszy dzień w roku.

138
00:06:58,450 --> 00:07:01,389
Moment ten nazywamy przesileniem zimowym.

139
00:07:02,143 --> 00:07:04,205
Za kołem podbiegunowym północnym 

140
00:07:04,305 --> 00:07:06,495
Słońce nie wschodzi nad horyzontem.

141
00:07:06,751 --> 00:07:08,543
Panuje tam noc polarna.

142
00:07:09,567 --> 00:07:12,211
Za to na południe od koła podbiegunowego

143
00:07:12,311 --> 00:07:14,501
południowego, Słońce nie zachodzi 

144
00:07:14,601 --> 00:07:17,245
przez całą dobę. Trwa tam dzień polarny.

145
00:07:18,527 --> 00:07:21,391
Na półkuli północnej rozpoczyna się

146
00:07:21,491 --> 00:07:22,889
astronomiczna zima

147
00:07:22,989 --> 00:07:25,437
a na półkuli południowej lato.

148
00:07:27,231 --> 00:07:28,767
Przesuwaj globus dalej.

149
00:07:29,023 --> 00:07:31,412
Jeszcze kawałek drogi i ląduje on tam

150
00:07:31,512 --> 00:07:33,374
skąd jego podróż się zaczęła.

151
00:07:33,887 --> 00:07:37,215
Ziemia robi taki obrót w rok, czyli znów mamy?

152
00:07:40,543 --> 00:07:42,965
21 marca, jasne.

153
00:07:46,943 --> 00:07:49,273
W trakcie demonstracji można było 

154
00:07:49,373 --> 00:07:51,863
zaobserwować, że ruch obiegowy Ziemi 

155
00:07:51,963 --> 00:07:54,943
oraz jej kąt nachylenia względem płaszczyzny

156
00:07:55,043 --> 00:07:58,163
orbity, czyli naszego stołu, są przyczyną tego

157
00:07:58,263 --> 00:08:01,573
że długość dnia i nocy zmienia się w ciągu roku.

158
00:08:02,047 --> 00:08:04,993
Podsumujmy: na półkuli północnej 

159
00:08:05,093 --> 00:08:08,443
najkrótszy dzień przypada 22 grudnia. 

160
00:08:08,543 --> 00:08:12,968
Wtedy noc trwa najdłużej. Z kolei 22 czerwca

161
00:08:13,068 --> 00:08:15,523
na tej półkuli noc jest najkrótsza

162
00:08:15,623 --> 00:08:17,661
za to dzień najdłuższy.

163
00:08:18,431 --> 00:08:20,054
Za kołami podbiegunowymi 

164
00:08:20,154 --> 00:08:22,782
występują zjawiska dnia i nocy polarnej.

165
00:08:23,295 --> 00:08:24,873
Na biegunie północnym 

166
00:08:24,973 --> 00:08:26,205
dzień polarny zaczyna się 

167
00:08:26,305 --> 00:08:29,844
wraz z równonocą wiosenną 21 marca.

168
00:08:30,463 --> 00:08:33,023
Od tej pory Słońce tam nie zachodzi.

169
00:08:33,535 --> 00:08:36,351
Stopniowo oświetla ono coraz większy obszar.

170
00:08:36,863 --> 00:08:39,380
Około 22 czerwca dzień polarny 

171
00:08:39,480 --> 00:08:42,494
sięga koła podbiegunowego północnego.

172
00:08:43,007 --> 00:08:45,219
Na tym równoleżniku dzień polarny

173
00:08:45,319 --> 00:08:46,846
trwa jednak tylko dobę.

174
00:08:47,615 --> 00:08:50,454
Z kolei na samym biegunie północnym -

175
00:08:50,554 --> 00:08:53,734
 aż pół roku, do 23 września, kiedy Słońce

176
00:08:53,834 --> 00:08:56,829
tam zachodzi i zaczyna się noc polarna.

177
00:08:57,855 --> 00:09:00,915
Na biegunie południowym zjawiska te

178
00:09:01,015 --> 00:09:04,824
występują odwrotnie. 21 marca rozpoczyna się

179
00:09:04,924 --> 00:09:08,952
noc polarna, która trwa aż do 23 września.

180
00:09:12,703 --> 00:09:17,823
Pełny obieg Ziemi trwa 365 dni i blisko 6 godzin.

181
00:09:18,335 --> 00:09:21,227
Następstwami stałego nachylenia osi Ziemi

182
00:09:21,327 --> 00:09:23,882
do płaszczyzny orbity oraz jej ruchu 

183
00:09:23,982 --> 00:09:26,895
obiegowego są: zmiany długości dnia i nocy

184
00:09:26,995 --> 00:09:29,621
występowanie astronomicznych pór roku 

185
00:09:29,721 --> 00:09:32,132
i zmiany wysokości górowania Słońca

186
00:09:32,232 --> 00:09:35,145
nad widnokręgiem w poszczególnych rejonach

187
00:09:35,245 --> 00:09:38,333
 naszej planety w ciągu roku.

188
00:09:40,095 --> 00:09:42,655
Ziemia krąży po orbicie wokół Słońca

189
00:09:42,911 --> 00:09:45,471
a Ty pozostań w orbicie pistacji.

190
00:09:45,727 --> 00:09:49,311
Jesteśmy dostępni 365 dni w roku

191
00:09:49,567 --> 00:09:52,464
24 godziny na dobę.