1
00:00:00,652 --> 00:00:03,753
Europa to jeden z najmniejszych na świecie

2
00:00:03,853 --> 00:00:07,068
kontynentów, ale niemal 1/3 jej powierzchni

3
00:00:07,168 --> 00:00:08,681
stanowią wyspy i półwyspy.

4
00:00:08,960 --> 00:00:10,908
W efekcie zachwyca długością 

5
00:00:11,008 --> 00:00:12,695
swojej linii brzegowej.

6
00:00:13,312 --> 00:00:15,087
Gdyby tę linię wyprostować

7
00:00:15,187 --> 00:00:17,820
mogłaby niemal opasać Ziemię dookoła

8
00:00:17,920 --> 00:00:20,168
rywalizując z równikiem.

9
00:00:20,736 --> 00:00:23,871
I właśnie o linii brzegowej, położeniu 

10
00:00:23,971 --> 00:00:26,779
i granicach Europy będzie ten film.

11
00:00:38,144 --> 00:00:40,130
Pewnie wiesz, że największe 

12
00:00:40,230 --> 00:00:41,657
obszary lądowe świata

13
00:00:41,757 --> 00:00:43,307
nazywamy kontynentami.

14
00:00:43,503 --> 00:00:45,410
Spośród siedmiu, jakie znamy

15
00:00:45,510 --> 00:00:47,697
Europa jest prawie najmniejszym.

16
00:00:47,872 --> 00:00:51,495
Tworzy z Azją jeden wielki blok kontynentalny

17
00:00:51,595 --> 00:00:53,503
często nazywany Eurazją.

18
00:00:53,760 --> 00:00:56,548
Zaraz, zaraz... To dlaczego jest uznawana 

19
00:00:56,648 --> 00:00:59,251
za odrębny kontynent? Przecież z kosmosu

20
00:00:59,351 --> 00:01:02,207
 wygląda jak część jednego, wielkiego lądu.

21
00:01:02,783 --> 00:01:05,783
Cóż, można by powiedzieć, że to siła tradycji

22
00:01:05,883 --> 00:01:08,477
wywodząca się jeszcze ze Starożytności.

23
00:01:08,864 --> 00:01:11,127
Otóż starożytni Grecy i Rzymianie 

24
00:01:11,227 --> 00:01:14,534
widzieli w Europie i Azji dwa odrębne światy.

25
00:01:15,008 --> 00:01:17,583
Europa rozwijała się też w odmienny 

26
00:01:17,683 --> 00:01:20,427
niż Azja sposób i - można powiedzieć - 

27
00:01:20,527 --> 00:01:22,519
ma swoją unikalną tożsamość.

28
00:01:22,688 --> 00:01:25,131
I to właśnie ze względu na tradycję 

29
00:01:25,231 --> 00:01:27,604
uznajemy ją za oddzielny kontynent.

30
00:01:30,880 --> 00:01:32,814
Europa w całości położona jest 

31
00:01:32,914 --> 00:01:34,208
na półkuli północnej.

32
00:01:34,464 --> 00:01:37,451
Tylko jej niewielki fragment leży na półkuli

33
00:01:37,551 --> 00:01:40,607
zachodniej. O, tu, na lewo od południka zero.

34
00:01:41,120 --> 00:01:43,397
Większość naszego kontynentu leży 

35
00:01:43,497 --> 00:01:46,341
na półkuli wschodniej. Właśnie  od wschodu 

36
00:01:46,441 --> 00:01:49,079
nasz kontynent przyklejony jest do Azji 

37
00:01:49,179 --> 00:01:51,269
i tu granica między kontynentami

38
00:01:51,369 --> 00:01:52,893
jest absolutnie umowna.

39
00:01:53,152 --> 00:01:54,454
Czyli jaka?

40
00:01:54,688 --> 00:01:57,204
Cóż, nie wszyscy umawiają się tak samo.

41
00:01:57,329 --> 00:01:59,705
My prześledzimy ją wspólnie na mapie 

42
00:01:59,805 --> 00:02:01,787
w najpopularniejszym wariancie.

43
00:02:02,112 --> 00:02:03,738
Swoją podróż zaczniemy 

44
00:02:03,838 --> 00:02:06,996
na północnym krańcu Morza Egejskiego. O, tu.

45
00:02:07,289 --> 00:02:09,982
Przesuwając się na północny wschód 

46
00:02:10,082 --> 00:02:11,941
wzdłuż cieśniny Dardanele

47
00:02:12,041 --> 00:02:14,527
przepływamy przez Morze Marmara. 

48
00:02:14,627 --> 00:02:18,260
Dalej, przez cieśninę Bosfor do Morza Czarnego.

49
00:02:18,752 --> 00:02:21,809
Kolejną cieśniną - Cieśniną Kerczeńską -

50
00:02:21,909 --> 00:02:23,956
wpływamy na Morze Azowskie.

51
00:02:24,384 --> 00:02:26,560
Należy ono do Europy, bo granica 

52
00:02:26,660 --> 00:02:28,970
biegnie po jego wschodniej stronie.

53
00:02:29,504 --> 00:02:32,916
Dalej, aż do Morza Kaspijskiego granica biegnie

54
00:02:33,016 --> 00:02:34,458
na północ od Kaukazu

55
00:02:34,558 --> 00:02:37,333
zatem ten łańcuch górski należy do...? 

56
00:02:38,472 --> 00:02:40,861
Masz rację, do Azji.

57
00:02:41,280 --> 00:02:45,103
Największe jezioro świata, czyli Morze Kaspijskie

58
00:02:45,203 --> 00:02:46,655
też zostaje w Azji.

59
00:02:47,515 --> 00:02:50,737
Płyniemy na północ rzeką Embą i rzeką Ural 

60
00:02:50,837 --> 00:02:53,324
i spotykamy na swojej drodze góry 

61
00:02:53,424 --> 00:02:54,819
o tej samej nazwie.

62
00:02:55,140 --> 00:02:57,181
Granica między kontynentami 

63
00:02:57,281 --> 00:02:59,944
biegnie wschodnimi podnóżami gór Ural

64
00:03:00,044 --> 00:03:02,682
przyłączając je tym samym do Europy.

65
00:03:03,040 --> 00:03:05,750
My wraz z nią wędrujemy aż do ujścia 

66
00:03:05,850 --> 00:03:08,286
rzeki Bajdaraty do morza Karskiego

67
00:03:08,386 --> 00:03:10,822
by swoją długą wędrówkę zakończyć 

68
00:03:10,922 --> 00:03:14,253
na Nowej Ziemi - europejskiej wyspie położonej

69
00:03:14,353 --> 00:03:16,764
za kołem podbiegunowym północnym.

70
00:03:16,920 --> 00:03:20,601
Uff, męcząca to była podróż. Nawet po mapie.

71
00:03:21,216 --> 00:03:23,376
Na szczęście pozostałe granice 

72
00:03:23,476 --> 00:03:24,944
kontynentalnej Europy 

73
00:03:25,044 --> 00:03:26,847
wyznaczają morza i oceany.

74
00:03:27,268 --> 00:03:30,060
Od północy Ocean Arktyczny.

75
00:03:30,176 --> 00:03:32,782
Od zachodu Ocean Atlantycki

76
00:03:32,963 --> 00:03:36,199
a od południa wody Morza Śródziemnego.

77
00:03:40,416 --> 00:03:42,015
Granice mamy z głowy. 

78
00:03:42,115 --> 00:03:44,563
Patrząc na Europę z kosmosu możesz

79
00:03:44,663 --> 00:03:47,261
zauważyć jeszcze jedną ciekawą cechę

80
00:03:47,361 --> 00:03:49,584
naszego kontynentu - jego dość 

81
00:03:49,684 --> 00:03:52,357
skomplikowany kształt z bardzo długą 

82
00:03:52,457 --> 00:03:54,455
i urozmaiconą linią brzegową

83
00:03:54,555 --> 00:03:57,053
czyli granicą między lądem a wodą.

84
00:03:57,424 --> 00:03:59,810
Jak wspomnieliśmy na samym początku 

85
00:03:59,910 --> 00:04:01,687
tu mamy się czym pochwalić.

86
00:04:01,920 --> 00:04:04,448
Europa ma dłuższą linię brzegową 

87
00:04:04,548 --> 00:04:06,557
niż większe od niej: Afryka

88
00:04:06,657 --> 00:04:09,342
Ameryka Południowa, czy Antarktyda.

89
00:04:09,856 --> 00:04:12,096
Linia brzegowa naszego kontynentu 

90
00:04:12,196 --> 00:04:13,695
jest bardzo rozbudowana

91
00:04:13,952 --> 00:04:17,280
z dużą liczbą półwyspów i licznymi zatokami.

92
00:04:18,047 --> 00:04:20,888
Największym półwyspem naszego kontynentu

93
00:04:20,988 --> 00:04:24,190
jest leżący na północy Półwysep Skandynawski.

94
00:04:24,959 --> 00:04:27,447
Kolejne miejsca na podium zajmują 

95
00:04:27,547 --> 00:04:30,334
leżące na południu: Półwysep Iberyjski

96
00:04:31,615 --> 00:04:33,719
i Półwysep Bałkański -

97
00:04:33,819 --> 00:04:36,135
- miejsca wakacyjnych wypraw.

98
00:04:36,479 --> 00:04:39,551
Między nimi znajdziesz Półwysep Apeniński

99
00:04:39,807 --> 00:04:41,797
o charakterystycznym kształcie 

100
00:04:41,897 --> 00:04:44,414
kojarzącym się z butem z długą cholewą.

101
00:04:45,183 --> 00:04:48,041
Największą zatoką jest położona na północ

102
00:04:48,141 --> 00:04:51,070
od Półwyspu Iberyjskiego Zatoka Biskajska.

103
00:04:52,095 --> 00:04:54,550
Kolejna, już prawie o połowę mniejsza 

104
00:04:54,650 --> 00:04:56,446
należy do Morza Bałtyckiego.

105
00:04:56,703 --> 00:04:58,415
To Zatoka Botnicka.

106
00:04:59,007 --> 00:05:01,311
Do Europy należy też wiele wysp.

107
00:05:01,567 --> 00:05:03,615
Największą jest Wielka Brytania.

108
00:05:03,871 --> 00:05:07,455
Dalej w kolejności są Islandia oraz Irlandia.

109
00:05:07,967 --> 00:05:10,351
Jeśli kojarzysz te nazwy z państwami

110
00:05:10,451 --> 00:05:13,443
to świetnie. Łatwiej ci będzie je zapamiętać.

111
00:05:14,430 --> 00:05:17,183
Wiele wysp znajdziesz na Morzu Śródziemnym.

112
00:05:17,439 --> 00:05:19,021
Największe z nich to 

113
00:05:19,121 --> 00:05:22,140
Sycylia, Sardynia, Korsyka i Kreta.

114
00:05:25,375 --> 00:05:27,383
Opisaliśmy położenie, granice 

115
00:05:27,483 --> 00:05:29,903
i linię brzegową naszego kontynentu.

116
00:05:30,239 --> 00:05:33,318
Kolej na Ciebie. Wskaż, które z wymienionych

117
00:05:33,418 --> 00:05:35,807
na planszy obiektów geograficznych 

118
00:05:35,907 --> 00:05:38,417
tworzą granicę między Europą a Azją.

119
00:05:43,551 --> 00:05:46,281
Masz tak samo, jak ja? Brawo!

120
00:05:50,003 --> 00:05:51,771
Znamy już nasz kontynent

121
00:05:51,871 --> 00:05:53,790
można by rzec, w poziomie.

122
00:05:54,303 --> 00:05:56,863
Czas poznać jego ukształtowanie powierzchni.

123
00:05:57,375 --> 00:05:59,851
Zacznijmy od nizin, bo tworzą one 

124
00:05:59,951 --> 00:06:01,982
trzy czwarte obszaru Europy.

125
00:06:02,239 --> 00:06:05,276
Największą jest Nizina Wschodnioeuropejska

126
00:06:05,376 --> 00:06:07,775
środkiem której płynie najdłuższa 

127
00:06:07,875 --> 00:06:09,662
rzeka kontynentu - Wołga.

128
00:06:10,074 --> 00:06:12,527
Uchodzi ona do Morza Kaspijskiego 

129
00:06:12,627 --> 00:06:15,692
na Nizinie Nadkaspijskiej, gdzie leży także

130
00:06:15,792 --> 00:06:17,435
najniższy punkt Europy.

131
00:06:18,111 --> 00:06:20,264
Na zachód od nich ciągnie się 

132
00:06:20,364 --> 00:06:22,761
rozległy pas nizin, który tworzą: 

133
00:06:22,861 --> 00:06:26,116
Nizina Francuska i Nizina Środkowoeuropejska.

134
00:06:26,423 --> 00:06:29,937
Na tej ostatniej leży większość naszego kraju.

135
00:06:30,285 --> 00:06:33,371
Góry spotkasz głównie na południu kontynentu.

136
00:06:33,471 --> 00:06:36,124
Tu znajdziesz Pireneje, Apeniny

137
00:06:36,224 --> 00:06:37,743
 i Góry Dynarskie.

138
00:06:38,335 --> 00:06:40,878
Na północ od nich wznoszą się Alpy

139
00:06:40,978 --> 00:06:44,005
z najwyższym szczytem Europy - Mont Blanc

140
00:06:44,105 --> 00:06:46,904
a także Karpaty - drugie pod względem 

141
00:06:47,004 --> 00:06:49,853
zajmowanej na kontynencie powierzchni.

142
00:06:50,111 --> 00:06:51,664
Na północy kontynentu

143
00:06:51,764 --> 00:06:54,794
na Półwyspie Skandynawskim spotkasz stare

144
00:06:54,894 --> 00:06:56,397
niezbyt wysokie góry 

145
00:06:56,497 --> 00:06:58,813
o tej samej nazwie co półwysep.

146
00:06:59,704 --> 00:07:01,651
Jedyne wyżyny Europy to 

147
00:07:01,751 --> 00:07:03,648
Wyżyna Środkoworosyjska 

148
00:07:03,748 --> 00:07:06,644
i Wyżyna Nadwołżańska oraz położona 

149
00:07:06,744 --> 00:07:09,440
na północ od Alp Wyżyna Bawarska.

150
00:07:10,219 --> 00:07:12,996
Ucząc się geografii Europy, warto zwrócić 

151
00:07:13,096 --> 00:07:15,284
też uwagę na pojezierny krajobraz 

152
00:07:15,384 --> 00:07:16,478
Europy Północnej.

153
00:07:16,735 --> 00:07:19,960
Za sprawą zlodowaceń, które objęły ten teren

154
00:07:20,060 --> 00:07:22,714
znajdziesz tu malownicze wzniesienia 

155
00:07:22,814 --> 00:07:25,319
i liczne jeziora, wśród których są 

156
00:07:25,419 --> 00:07:28,495
największe jeziora Europy: Ładoga i Onega.

157
00:07:33,375 --> 00:07:36,112
Europa to szósty co do wielkości kontynent

158
00:07:36,212 --> 00:07:38,750
położony w całości na półkuli północnej

159
00:07:39,152 --> 00:07:42,356
Wspólnie z Azją tworzy jeden ogromny ląd

160
00:07:42,456 --> 00:07:44,111
 nazywany Eurazją.

161
00:07:44,472 --> 00:07:47,711
Granica między Europą a Azją jest umowna.

162
00:07:47,833 --> 00:07:50,309
Jej elementy pokazujemy Ci na planszy.

163
00:07:50,409 --> 00:07:52,702
Możesz ją wydrukować i poszukać ich 

164
00:07:52,802 --> 00:07:54,347
w atlasie geograficznym.

165
00:07:54,879 --> 00:07:58,306
Większą część Europy zajmują niziny.

166
00:07:58,463 --> 00:08:01,068
Najwyższe łańcuchy górskie występują

167
00:08:01,168 --> 00:08:04,098
na południu kontynentu.

168
00:08:06,724 --> 00:08:10,239
Granica między Europą a Azją jest umowna

169
00:08:10,495 --> 00:08:13,567
ale filmy pistacji dają ci zweryfikowaną wiedzę.

170
00:08:14,079 --> 00:08:18,114
Sprawdź nas wchodząc na pistacja.tv