1
00:00:00,512 --> 00:00:04,086
W 2010 roku Robert Lewandowski miał przejść

2
00:00:04,186 --> 00:00:07,831
do angielskiego klubu Blackburn Rovers.

3
00:00:08,192 --> 00:00:10,189
Wszystko było już dogadane

4
00:00:10,289 --> 00:00:12,473
gdy plany pokrzyżował wybuch 

5
00:00:12,573 --> 00:00:15,516
islandzkiego wulkanu Eyjafjallajokull.

6
00:00:15,872 --> 00:00:18,164
Wiszące w powietrzu masy popiołów

7
00:00:18,264 --> 00:00:20,932
wulkanicznych, na wiele dni praktycznie

8
00:00:21,032 --> 00:00:23,963
zastopowały ruch lotniczy nad całą Europą.

9
00:00:24,064 --> 00:00:26,013
Nim sytuacja się unormowała

10
00:00:26,113 --> 00:00:27,470
klub się rozmyślił.

11
00:00:27,648 --> 00:00:30,252
Robert Lewandowski trafił do niemieckiej

12
00:00:30,352 --> 00:00:32,640
Borussii Dortmund, w której stał się

13
00:00:32,740 --> 00:00:34,149
czołowym napastnikiem.

14
00:00:45,413 --> 00:00:47,682
Dziś wybierzemy się w podróż 

15
00:00:47,782 --> 00:00:50,400
na niesamowitą wyspę. To położona 

16
00:00:50,500 --> 00:00:53,518
w północnej części Oceanu Atlantyckiego

17
00:00:53,618 --> 00:00:56,236
oddalona od reszty Europy Islandia

18
00:00:56,336 --> 00:00:58,365
zwana krainą ognia i lodu.

19
00:00:58,880 --> 00:01:01,874
Mimo surowych warunków przyciąga rzesze

20
00:01:01,974 --> 00:01:05,309
turystów, których fascynują tutejsze wulkany

21
00:01:05,409 --> 00:01:08,794
gejzery, gorące źródła, wodospady i lodowce.

22
00:01:09,432 --> 00:01:12,716
W jaki sposób to wszystko powstało akurat tam?

23
00:01:12,960 --> 00:01:14,015
Aby to zrozumieć

24
00:01:14,115 --> 00:01:16,759
przyjrzyjmy się bliżej naszej planecie.

25
00:01:17,056 --> 00:01:19,400
Jej zewnętrzna, skalna powłoka

26
00:01:19,500 --> 00:01:21,206
 zwana jest litosferą.

27
00:01:21,664 --> 00:01:24,480
Moglibyśmy ją porównać do zamarzniętej tafli

28
00:01:24,580 --> 00:01:27,608
jeziora, tyle że pokrywającej całą planetę.

29
00:01:28,064 --> 00:01:31,161
Litosfera nie stanowi jednak jednej całości.

30
00:01:31,648 --> 00:01:33,440
Jest podzielona na fragmenty.

31
00:01:33,696 --> 00:01:35,744
Coś w rodzaju lodowych kier.

32
00:01:36,000 --> 00:01:38,255
Nazywamy je płytami litosfery.

33
00:01:38,816 --> 00:01:41,439
Te płyty poruszają się względem siebie.

34
00:01:42,144 --> 00:01:45,215
W miejscach, gdzie te płyty zderzają się ze sobą

35
00:01:45,315 --> 00:01:47,805
warstwa litosfery staje się gruba

36
00:01:47,905 --> 00:01:49,548
 wypiętrzają się góry.

37
00:01:50,080 --> 00:01:53,021
Natomiast w miejscach, gdzie płyty litosfery

38
00:01:53,121 --> 00:01:56,079
odsuwają się od siebie, litosfera jest cienka

39
00:01:56,179 --> 00:01:58,730
a gorąca magma, czyli roztopione skały 

40
00:01:58,830 --> 00:02:00,837
znajdują się stosunkowo blisko 

41
00:02:00,937 --> 00:02:02,110
powierzchni Ziemi.

42
00:02:06,208 --> 00:02:08,506
Granice pomiędzy odsuwającymi się 

43
00:02:08,606 --> 00:02:11,199
płytami litosfery przebiegają zazwyczaj

44
00:02:11,299 --> 00:02:14,080
na dnie oceanu, głęboko pod powierzchnią.

45
00:02:14,400 --> 00:02:17,116
Islandia jest jednak wyjątkowym miejscem.

46
00:02:17,216 --> 00:02:19,164
Tu granica pomiędzy płytami:

47
00:02:19,264 --> 00:02:22,080
północnoamerykańską i eurazjatycką

48
00:02:22,249 --> 00:02:24,953
znajduje się ponad powierzchnią wody.

49
00:02:25,288 --> 00:02:27,289
Człowiek może ją nawet zobaczyć

50
00:02:27,389 --> 00:02:30,448
jeśli spojrzy na wyspę z lotu ptaka albo drona.

51
00:02:30,784 --> 00:02:33,151
To wzdłuż tej granicy jest największe 

52
00:02:33,251 --> 00:02:35,249
zagęszczenie kraterów i szczelin 

53
00:02:35,349 --> 00:02:38,034
wulkanicznych, z których wydobywa się lawa.

54
00:02:38,208 --> 00:02:40,206
Lawa to magma, która wylała się 

55
00:02:40,306 --> 00:02:41,699
na powierzchnię.

56
00:02:42,048 --> 00:02:44,608
Na Islandii z licznych czynnych wulkanów

57
00:02:44,864 --> 00:02:46,601
w strefie rozchodzenia się płyt 

58
00:02:46,701 --> 00:02:47,935
często wylewa się lawa.

59
00:02:48,192 --> 00:02:50,736
Zastygając tworzy bardzo twarde skały 

60
00:02:50,836 --> 00:02:53,125
- bazalty, z których zbudowana jest

61
00:02:53,225 --> 00:02:54,335
duża część wyspy.

62
00:02:54,848 --> 00:02:57,124
W jej górzystym krajobrazie znajdziesz

63
00:02:57,224 --> 00:02:59,144
wiele rwących rzek, które tworzą 

64
00:02:59,244 --> 00:03:00,479
malownicze wodospady.

65
00:03:00,736 --> 00:03:03,488
To główne źródło energii elektrycznej dla tego

66
00:03:03,588 --> 00:03:05,974
kraju, o czym opowiadamy w innym filmie.

67
00:03:10,208 --> 00:03:12,376
Skutki rozsuwania się płyt litosfery

68
00:03:12,476 --> 00:03:13,692
 bywają gwałtowne.

69
00:03:13,792 --> 00:03:16,302
Gdy pod ziemią przemieszcza się magma

70
00:03:16,402 --> 00:03:19,207
skały pękają, a ludzie odczuwają wstrząsy 

71
00:03:19,307 --> 00:03:21,471
które nazywamy trzęsieniem ziemi

72
00:03:22,240 --> 00:03:24,988
Na szczęście, na Islandii silne trzęsienia ziemi

73
00:03:25,088 --> 00:03:26,787
zdarzają się niezwykle rzadko.

74
00:03:27,104 --> 00:03:29,907
Są one zazwyczaj dość słabe i niegroźne

75
00:03:30,007 --> 00:03:32,980
powodując co najwyżej, że sprzęty w domach

76
00:03:33,080 --> 00:03:36,103
się chwieją, a z półek spadają przedmioty.

77
00:03:36,576 --> 00:03:39,370
Typowe wstrząsy, których może tu występować

78
00:03:39,470 --> 00:03:42,016
nawet kilkaset dziennie, nie są w ogóle 

79
00:03:42,116 --> 00:03:44,860
odczuwalne przez ludzi, a jedynie wykrywane

80
00:03:44,960 --> 00:03:46,828
przez specjalistyczny sprzęt.

81
00:03:47,328 --> 00:03:49,833
Trzęsienia ziemi towarzyszą też erupcjom

82
00:03:49,933 --> 00:03:52,247
wulkanów, które są tu bardzo aktywne.

83
00:03:52,448 --> 00:03:55,407
W ostatnich latach na Islandii takie erupcje

84
00:03:55,507 --> 00:03:58,124
zdarzały się co roku, a nawet częściej.

85
00:03:58,336 --> 00:04:01,052
Islandia znana jest z tego, że erupcje 

86
00:04:01,152 --> 00:04:03,180
mogą tu trwać przez wiele dni 

87
00:04:03,280 --> 00:04:06,017
wyrzucając ogromne ilości lawy, popiołów

88
00:04:06,117 --> 00:04:07,506
i pyłów wulkanicznych

89
00:04:07,606 --> 00:04:10,581
które uniemożliwiają ruch samolotów.

90
00:04:13,696 --> 00:04:16,917
Na Islandii panuje klimat umiarkowany chłodny

91
00:04:17,017 --> 00:04:19,630
oraz okołobiegunowy, co ma ogromny wpływ 

92
00:04:19,730 --> 00:04:21,060
na krajobraz.

93
00:04:21,631 --> 00:04:24,926
Występują tu lodowce, czyli... pamiętasz?

94
00:04:26,210 --> 00:04:28,255
Tak, ogromne masy lodu 

95
00:04:28,355 --> 00:04:30,334
które nie topnieją nawet latem.

96
00:04:30,724 --> 00:04:32,299
Spójrz na klimatogram.

97
00:04:32,422 --> 00:04:35,495
Średnia roczna temperatura na północy wyspy

98
00:04:35,595 --> 00:04:38,014
nie przekracza 10 stopni Celsjusza

99
00:04:38,271 --> 00:04:40,439
a przez większość roku jest ujemna

100
00:04:40,539 --> 00:04:41,598
albo bliska zeru.

101
00:04:42,111 --> 00:04:45,028
Mimo tak niskich temperatur, wybierając się

102
00:04:45,128 --> 00:04:48,202
na wycieczkę na Islandię, warto zabrać ze sobą

103
00:04:48,302 --> 00:04:50,046
strój kąpielowy. Dlaczego?

104
00:04:50,559 --> 00:04:52,474
Otóż płytko zalegająca magma

105
00:04:52,574 --> 00:04:54,910
podgrzewa tutejsze wody podziemne.

106
00:04:55,167 --> 00:04:58,194
To dlatego spotkasz tu liczne gorące źródła

107
00:04:58,294 --> 00:04:59,747
a nawet gorące rzeki.

108
00:05:00,031 --> 00:05:01,731
Miejscowi wykorzystują je 

109
00:05:01,831 --> 00:05:04,289
do ogrzewania domów i produkcji prądu 

110
00:05:04,389 --> 00:05:06,561
o czym opowiadamy w innym filmie.

111
00:05:06,943 --> 00:05:09,200
Popularne są też całoroczne baseny 

112
00:05:09,300 --> 00:05:11,294
z wodą ogrzewaną ciepłem Ziemi.

113
00:05:11,807 --> 00:05:13,592
W niektórych miejscach woda

114
00:05:13,692 --> 00:05:16,447
jest podgrzewana aż do temperatury wrzenia

115
00:05:16,547 --> 00:05:19,642
i wtedy z takiego gorącego źródła co jakiś czas

116
00:05:19,742 --> 00:05:22,565
wystrzeliwuje w powietrze słup gorącej wody

117
00:05:22,665 --> 00:05:25,420
i pary wodnej, niczym z czajnika, w którym

118
00:05:25,520 --> 00:05:27,527
woda gotuje się tak intensywnie

119
00:05:27,627 --> 00:05:30,500
że ciśnienie pary zrzuca gwizdek z dzióbka.

120
00:05:31,007 --> 00:05:33,179
Takie wybuchające gorące źródła

121
00:05:33,279 --> 00:05:34,590
nazywamy gejzerami.

122
00:05:37,919 --> 00:05:39,260
Jeśli uważnie oglądasz 

123
00:05:39,360 --> 00:05:41,508
na pewno potrafisz odpowiedzieć:

124
00:05:41,608 --> 00:05:44,726
Jak nazywa się lepka, gęsta i bardzo gorąca

125
00:05:44,826 --> 00:05:47,134
ciecz występująca w głębi Ziemi?

126
00:05:50,719 --> 00:05:53,272
Tak, to magma. Gratulacje!

127
00:05:57,119 --> 00:05:59,233
Zewnętrzna powłoka skalna Ziemi

128
00:05:59,333 --> 00:06:01,187
podzielona jest na fragmenty

129
00:06:01,287 --> 00:06:02,912
zwane płytami litosfery.

130
00:06:03,263 --> 00:06:05,829
Te płyty poruszają się względem siebie.

131
00:06:06,079 --> 00:06:09,110
Islandia położona jest na granicy dwóch płyt

132
00:06:09,210 --> 00:06:11,190
które się od siebie odsuwają.

133
00:06:11,455 --> 00:06:13,827
Znajdująca się tu płytko pod powierzchnią

134
00:06:13,927 --> 00:06:16,071
magma, często wypływa na powierzchnię 

135
00:06:16,171 --> 00:06:17,755
w postaci lawy z kraterów

136
00:06:17,855 --> 00:06:19,391
i szczelin wulkanicznych.

137
00:06:19,647 --> 00:06:21,433
Ogrzewa też wody podziemne

138
00:06:21,533 --> 00:06:23,742
tworząc gorące źródła i gejzery.

139
00:06:24,150 --> 00:06:26,770
Skutkiem pękania skał i przemieszczania się

140
00:06:26,870 --> 00:06:29,118
magmy pod ziemią, są trzęsienia ziemi.

141
00:06:31,423 --> 00:06:33,727
Islandia to kraj wulkanów i gejzerów

142
00:06:33,983 --> 00:06:36,365
a pistacja.tv to wulkan wiadomości 

143
00:06:36,465 --> 00:06:38,847
dzięki którym lepiej poznasz świat.

144
00:06:39,103 --> 00:06:42,293
Odwiedzaj nas jak najczęściej.