1
00:00:00,512 --> 00:00:02,869
Czy wiesz, że port Narwik w Norwegii

2
00:00:02,969 --> 00:00:05,276
choć położony za kołem podbiegunowym

3
00:00:05,376 --> 00:00:08,278
pozostaje wolny od lodu przez cały rok?

4
00:00:08,704 --> 00:00:10,929
To zasługa ciepłego prądu morskiego

5
00:00:11,136 --> 00:00:13,056
który opływa wybrzeża Europy.

6
00:00:13,568 --> 00:00:15,679
Podobnym klimatem cieszy się też

7
00:00:15,779 --> 00:00:17,012
 rosyjski Murmańsk.

8
00:00:17,408 --> 00:00:19,247
Tymczasem leżące na podobnej 

9
00:00:19,347 --> 00:00:21,658
szerokości geograficznej porty Kanady

10
00:00:21,758 --> 00:00:24,575
pozostają skute lodem przez długie miesiące.

11
00:00:25,088 --> 00:00:27,817
O prądach morskich i innych czynnikach

12
00:00:27,917 --> 00:00:31,231
kształtujących klimat Europy, będzie ten film.

13
00:00:43,008 --> 00:00:45,896
Jeśli oglądasz pistację, może pamiętasz film

14
00:00:45,996 --> 00:00:47,615
o strefach klimatycznych.

15
00:00:48,128 --> 00:00:50,146
Te strefy to obszary o podobnych 

16
00:00:50,246 --> 00:00:52,904
cechach klimatu, układające się mniej więcej

17
00:00:53,004 --> 00:00:54,737
wzdłuż równoleżników.

18
00:00:55,040 --> 00:00:57,088
Na kuli ziemskiej wyróżniamy pięć

19
00:00:57,188 --> 00:00:58,524
stref klimatycznych.

20
00:00:58,624 --> 00:01:00,672
Pokazujemy Ci je teraz na planszy.

21
00:01:00,928 --> 00:01:03,232
Jeśli chcesz, możesz zatrzymać film

22
00:01:03,488 --> 00:01:05,785
i przyjrzeć się im dokładniej.

23
00:01:06,304 --> 00:01:07,862
Teraz spójrz na Europę.

24
00:01:08,096 --> 00:01:09,278
Na naszym kontynencie

25
00:01:09,378 --> 00:01:10,912
spotkasz tylko trzy z nich.

26
00:01:11,424 --> 00:01:13,070
Najdalej na północy mamy 

27
00:01:13,170 --> 00:01:15,359
strefę klimatów okołobiegunowych.

28
00:01:15,776 --> 00:01:18,792
W centralnej części kontynentu znajduje się

29
00:01:18,892 --> 00:01:20,218
najbardziej rozległa

30
00:01:20,318 --> 00:01:22,286
strefa klimatów umiarkowanych

31
00:01:22,386 --> 00:01:24,140
a najbardziej na południu 

32
00:01:24,240 --> 00:01:27,349
strefa klimatów podzwrotnikowych, zwana w tej

33
00:01:27,449 --> 00:01:30,812
części świata strefą śródziemnomorską.

34
00:01:31,392 --> 00:01:33,506
O tym, co decyduje o klimacie 

35
00:01:33,606 --> 00:01:36,585
w konkretnym rejonie Europy - po orzeszku.

36
00:01:40,608 --> 00:01:43,296
Jeśli oglądasz nasze filmy, to może pamiętasz

37
00:01:43,396 --> 00:01:45,608
ten, w którym przyrównywaliśmy Ziemię 

38
00:01:45,708 --> 00:01:48,312
do kurczaka obracającego się na rożnie.

39
00:01:48,544 --> 00:01:51,261
Ruch naszej planety oraz jej kąt nachylenia

40
00:01:51,361 --> 00:01:53,834
względem płaszczyzny orbity wpływa na to

41
00:01:53,934 --> 00:01:56,665
że obszary położone na różnych szerokościach

42
00:01:56,765 --> 00:01:58,981
geograficznych, dostają w ciągu roku

43
00:01:59,081 --> 00:02:00,788
różną ilość energii.

44
00:02:01,088 --> 00:02:03,463
To z kolei wpływa na rozkład średniej rocznej

45
00:02:03,563 --> 00:02:05,183
temperatury powietrza na Ziemi.

46
00:02:05,952 --> 00:02:08,506
Położenie geograficzne Europy sprawia 

47
00:02:08,606 --> 00:02:11,658
że obszary na południu otrzymują większą ilość

48
00:02:11,758 --> 00:02:14,655
energii słonecznej niż jej północne krańce.

49
00:02:15,424 --> 00:02:16,704
Dodatkowo, w Europie 

50
00:02:16,804 --> 00:02:19,300
najchłodniejszym miesiącem jest zazwyczaj

51
00:02:19,400 --> 00:02:22,059
styczeń, a najcieplejszym - lipiec.

52
00:02:22,592 --> 00:02:25,480
Ilość energii ze słońca nie jest jednak jedynym

53
00:02:25,580 --> 00:02:27,967
czynnikiem kształtującym klimat Europy.

54
00:02:28,736 --> 00:02:31,202
Schrup orzeszka, a po nim opowiemy Ci o tym

55
00:02:31,302 --> 00:02:33,136
co jeszcze na niego wpływa.

56
00:02:36,672 --> 00:02:37,852
Spójrz na wykres.

57
00:02:37,952 --> 00:02:40,239
Linie na wykresie pokazują Ci 

58
00:02:40,339 --> 00:02:43,277
rozkład temperatury dla wybranych miast

59
00:02:43,377 --> 00:02:45,224
Europy: Dublina, Hanoweru

60
00:02:45,324 --> 00:02:46,910
Warszawy i Orenburga.

61
00:02:47,424 --> 00:02:50,203
Czerwona, to średnia temperatura powietrza

62
00:02:50,303 --> 00:02:52,543
w lipcu, a niebieska - w styczniu.

63
00:02:53,056 --> 00:02:54,813
Miasta umieszczone na wykresie

64
00:02:54,913 --> 00:02:57,282
dla ułatwienia pokazujemy Ci też na mapce

65
00:02:57,382 --> 00:02:58,531
z boku ekranu.

66
00:02:58,944 --> 00:03:01,227
Zobacz, że wszystkie leżą mniej więcej 

67
00:03:01,327 --> 00:03:03,551
na tej samej szerokości geograficznej.

68
00:03:03,808 --> 00:03:06,031
To oznacza, że dostają bardzo podobną

69
00:03:06,131 --> 00:03:08,415
ilość energii słonecznej w ciągu roku.

70
00:03:08,928 --> 00:03:10,991
Miasta te położone są jednak 

71
00:03:11,091 --> 00:03:14,247
w różnej odległości od Oceanu Atlantyckiego.

72
00:03:15,072 --> 00:03:17,430
Prześledź średnią temperaturę lipca. 

73
00:03:17,666 --> 00:03:20,214
Dublin: 16 stopni Celsjusza

74
00:03:20,376 --> 00:03:22,438
Hanower: 18

75
00:03:22,538 --> 00:03:24,378
Warszawa: 19

76
00:03:24,478 --> 00:03:28,316
a Orenburg 22 stopnie Celsjusza.

77
00:03:28,640 --> 00:03:30,943
Możemy więc powiedzieć, że im bardziej

78
00:03:31,043 --> 00:03:33,172
oddalamy się od Oceanu Atlantyckiego

79
00:03:33,272 --> 00:03:35,897
tym wyższa jest średnia temperatura w lipcu.

80
00:03:35,997 --> 00:03:38,064
To teraz spójrz na wykres średniej 

81
00:03:38,164 --> 00:03:40,439
temperatury powietrza w styczniu.

82
00:03:40,928 --> 00:03:43,744
W Dublinie to plus 8 stopni Celsjusza.

83
00:03:44,256 --> 00:03:46,390
Mogą pomarzyć o białych świętach.

84
00:03:46,560 --> 00:03:49,376
W Hanowerze to plus 2 stopnie Celsjusza.

85
00:03:49,601 --> 00:03:50,809
Też sporo.

86
00:03:50,912 --> 00:03:52,544
W Warszawie w styczniu 

87
00:03:52,644 --> 00:03:55,007
średnio mamy -2 stopnie Celsjusza

88
00:03:55,264 --> 00:04:01,046
a w Orenburgu aż -12 stopni Celsjusza. Brrr!

89
00:04:01,408 --> 00:04:03,551
Zaraz, zaraz, to jak to jest?

90
00:04:03,713 --> 00:04:06,165
Temperatury lipca w miarę oddalania się

91
00:04:06,265 --> 00:04:08,153
od oceanu rosną, a gdy śledzimy

92
00:04:08,253 --> 00:04:11,282
temperaturę stycznia, średnia jest coraz niższa.

93
00:04:11,648 --> 00:04:14,083
Co jest przyczyną takiej zmiennosci?

94
00:04:14,464 --> 00:04:16,256
Okazuje się, że... woda.

95
00:04:16,768 --> 00:04:19,136
Bliskość ogromnego zbiornika wodnego

96
00:04:19,236 --> 00:04:22,142
jakim jest Ocean Atlantycki, łagodzi klimat.

97
00:04:22,399 --> 00:04:24,878
Dlatego w zachodniej części Europy 

98
00:04:24,978 --> 00:04:27,840
zimy są cieplejsze, z dużym zachmurzeniem

99
00:04:27,940 --> 00:04:29,718
i częstymi opadami deszczu

100
00:04:29,818 --> 00:04:31,357
a lata niezbyt gorące.

101
00:04:31,615 --> 00:04:34,425
Mówimy, że panuje tu klimat morski.

102
00:04:34,943 --> 00:04:37,009
W miarę oddalania się od oceanu

103
00:04:37,109 --> 00:04:39,038
jego wpływ na klimat słabnie.

104
00:04:39,551 --> 00:04:41,933
W centralnej Europie, w tym i w Polsce

105
00:04:42,033 --> 00:04:44,173
mamy więc do czynienia z tak zwanym

106
00:04:44,273 --> 00:04:45,695
 klimatem przejściowym.

107
00:04:46,207 --> 00:04:48,531
Im dalej na wschód, tym zimy są 

108
00:04:48,631 --> 00:04:51,326
coraz mroźniejsze, a lata cieplejsze.

109
00:04:51,839 --> 00:04:54,071
Opadów jest zdecydowanie mniej 

110
00:04:54,171 --> 00:04:57,214
bo i wilgoć znad oceanu dociera tu rzadko.

111
00:04:57,471 --> 00:05:00,543
Taki typ klimatu nazywamy kontynentalnym.

112
00:05:01,058 --> 00:05:02,253
Spójrz jeszcze raz 

113
00:05:02,353 --> 00:05:03,870
na wykres średnich temperatur.

114
00:05:04,383 --> 00:05:07,199
Chłodne lata i ciepłe zimy są blisko oceanu.

115
00:05:07,455 --> 00:05:11,457
Ciepłe lata i mroźne zimy - daleko w głębi lądu.

116
00:05:11,807 --> 00:05:14,189
Widzisz, że linie wyznaczające średnie

117
00:05:14,289 --> 00:05:16,685
miesięczne temperatury lipca i stycznia

118
00:05:16,785 --> 00:05:19,309
na naszym wykresie odsuwają się od siebie

119
00:05:19,409 --> 00:05:22,711
w miarę oddalania się od Oceanu Atlantyckiego.

120
00:05:23,071 --> 00:05:24,926
Rośnie więc średnia roczna 

121
00:05:25,026 --> 00:05:27,961
amplituda temperatury, czyli różnica między

122
00:05:28,061 --> 00:05:30,501
średnią temperaturą najcieplejszego 

123
00:05:30,601 --> 00:05:33,374
a najzimniejszego miesiąca w danym roku.

124
00:05:33,567 --> 00:05:35,063
Na naszym wykresie jest ona 

125
00:05:35,163 --> 00:05:36,382
bardzo dobrze widoczna.

126
00:05:36,639 --> 00:05:39,003
To obszar pomiędzy liniami temperatur.

127
00:05:39,455 --> 00:05:41,118
Ocean wpływa na klimat Europy

128
00:05:41,218 --> 00:05:42,526
 jeszcze w inny sposób.

129
00:05:43,010 --> 00:05:44,527
Spójrz na mapę.

130
00:05:44,831 --> 00:05:46,367
Tu leży Glasgow w Szkocji

131
00:05:46,623 --> 00:05:48,445
na północy Wielkiej Brytanii.

132
00:05:48,671 --> 00:05:51,487
A tu, na podobnej szerokości geograficznej

133
00:05:51,743 --> 00:05:53,791
Hopedale w odległej Kanadzie.

134
00:05:54,303 --> 00:05:56,754
Średnia roczna temperatura w Glasgow

135
00:05:56,854 --> 00:05:59,166
to prawie plus 9 stopni Celsjusza.

136
00:05:59,423 --> 00:06:03,293
A w Hopedale? Ledwie -2 stopnie Celsjusza.

137
00:06:03,519 --> 00:06:06,137
Oba miasta leżą w podobnej odległości

138
00:06:06,237 --> 00:06:08,638
od oceanu, skąd więc taka różnica?

139
00:06:09,151 --> 00:06:10,687
To przez prądy morskie.

140
00:06:11,199 --> 00:06:13,633
Półwysep Labrador w Kanadzie opływa

141
00:06:13,733 --> 00:06:16,756
zimny Prąd Labradorski, a zachodnie wybrzeża

142
00:06:16,856 --> 00:06:19,645
Europy - ciepły Prąd Północnoatlantycki.

143
00:06:20,415 --> 00:06:22,798
Ten pierwszy obniża temperaturę powietrza

144
00:06:22,898 --> 00:06:24,510
i zmniejsza jego wilgotność.

145
00:06:25,023 --> 00:06:27,635
Nasz prąd podnosi temperaturę powietrza

146
00:06:27,735 --> 00:06:30,603
zwiększa zachmurzenie i sumę opadów.

147
00:06:30,911 --> 00:06:33,646
Jeśli chcesz się więcej dowiedzieć o działaniu

148
00:06:33,746 --> 00:06:36,542
prądów morskich, obejrzyj nasze filmy o Afryce.

149
00:06:38,079 --> 00:06:39,853
Ważny wpływ na klimat ma też

150
00:06:39,953 --> 00:06:41,662
ukształtowanie powierzchni.

151
00:06:41,919 --> 00:06:44,450
W filmie o krajobrazie wysokogórskim

152
00:06:44,550 --> 00:06:47,461
pokazujemy, jak wraz ze wzrostem wysokości

153
00:06:47,561 --> 00:06:50,400
nad poziomem morza, temperatura powietrza

154
00:06:50,500 --> 00:06:53,124
maleje, a ilość opadów atmosferycznych

155
00:06:53,224 --> 00:06:55,633
wzrasta. Dlatego w wysokich górach 

156
00:06:55,733 --> 00:06:58,931
występuje górski typ klimatu, chłodniejszy niż

157
00:06:59,031 --> 00:07:01,992
na nizinach, z większą roczną sumą opadów.

158
00:07:02,655 --> 00:07:04,731
Samo ułożenie pasm górskich może też

159
00:07:04,831 --> 00:07:07,389
ułatwiać lub utrudniać przepływ mas powietrza

160
00:07:07,489 --> 00:07:09,256
 w określonym kierunku.

161
00:07:09,823 --> 00:07:13,151
W Europie układ nizin i gór jest równoleżnikowy.

162
00:07:13,407 --> 00:07:16,077
Dzięki temu masy powietrza znad oceanu

163
00:07:16,177 --> 00:07:19,155
i z wnętrza Azji, mogą swobodnie przepływać

164
00:07:19,255 --> 00:07:20,994
w kierunku wschód-zachód.

165
00:07:21,343 --> 00:07:24,156
Taki układ sprawia jednak, że masy powietrza

166
00:07:24,256 --> 00:07:26,759
z Europy Północnej prawie nie docierają 

167
00:07:26,859 --> 00:07:29,021
do Europy Południowej i odwrotnie.

168
00:07:30,559 --> 00:07:33,325
Przepływ północ-południe utrudniają bowiem

169
00:07:33,425 --> 00:07:36,536
Alpy, Karpaty i Pireneje.

170
00:07:39,263 --> 00:07:42,173
Jeśli uważnie oglądasz, bez trudu podasz

171
00:07:42,273 --> 00:07:45,124
główne czynniki kształtujące klimat Europy.

172
00:07:48,479 --> 00:07:51,479
To ilość energii słonecznej, docierającej

173
00:07:51,579 --> 00:07:54,305
do danego obszaru, odległość od oceanu

174
00:07:54,405 --> 00:07:57,181
prądy morskie i ukształtowanie terenu.

175
00:07:57,695 --> 00:08:00,511
Udało Ci się wymienić wszystkie? Brawo!

176
00:08:04,863 --> 00:08:07,679
W Europie występują trzy strefy klimatyczne:

177
00:08:08,191 --> 00:08:10,239
strefa klimatów okołobiegunowych

178
00:08:10,495 --> 00:08:13,055
umiarkowanych i podzwrotnikowych.

179
00:08:13,311 --> 00:08:15,885
Na obszarze naszego kontynentu 

180
00:08:15,985 --> 00:08:18,424
w obrębie strefy umiarkowanej 

181
00:08:18,524 --> 00:08:21,217
i podzwrotnikowej możemy wyróżnić

182
00:08:21,317 --> 00:08:24,856
dodatkowo typy klimatu: morski, przejściowy

183
00:08:24,956 --> 00:08:26,852
kontynentalny i górski.

184
00:08:27,391 --> 00:08:30,044
Czynniki, które wpływają na klimat Europy

185
00:08:30,144 --> 00:08:32,821
pokazujemy Ci na planszy.

186
00:08:35,071 --> 00:08:37,375
Na klimat wpływa bliskość oceanu

187
00:08:37,631 --> 00:08:40,289
a na Twoją wiedzę - bliskość pistacji.

188
00:08:40,447 --> 00:08:43,492
Nasz zasób materiałów łagodzi braki

189
00:08:43,592 --> 00:08:46,902
jak ocean klimat. Polub nas, bo warto.