1
00:00:00,768 --> 00:00:03,572
Na Morzu Śródziemnym leży wyspa Cypr 

2
00:00:03,672 --> 00:00:06,476
a na niej państwo o tej samej nazwie.

3
00:00:06,656 --> 00:00:08,946
Jest członkiem Unii Europejskiej

4
00:00:09,046 --> 00:00:11,027
a jego walutą jest euro.

5
00:00:11,264 --> 00:00:14,249
Wszystko to pomimo faktu, że geograficznie

6
00:00:14,349 --> 00:00:17,407
Cypr wcale nie leży w Europie, lecz w Azji.

7
00:00:17,664 --> 00:00:20,028
Dlatego w tym filmie go nie znajdziesz.

8
00:00:20,480 --> 00:00:22,306
Opowiemy za to o państwach 

9
00:00:22,406 --> 00:00:25,343
należących do Europy właśnie geograficznie.

10
00:00:36,608 --> 00:00:39,208
Dziś wybierzemy się w niesamowitą podróż

11
00:00:39,308 --> 00:00:42,239
po Europie, kontynencie, na którym mieszkamy.

12
00:00:42,496 --> 00:00:46,105
Europa to dom dla aż 47 krajów.

13
00:00:46,592 --> 00:00:49,015
Zaczniemy od własnego podwórka

14
00:00:49,115 --> 00:00:52,890
czyli od Polski, kraju leżącego pośrodku Europy

15
00:00:52,990 --> 00:00:54,919
nad Wisłą. Dokładnie tu.

16
00:00:55,296 --> 00:00:56,988
Każdy kraj ma sąsiadów.

17
00:00:57,088 --> 00:00:59,392
Jakie kraje graniczą z Polską?

18
00:01:00,160 --> 00:01:02,208
Od zachodu Niemcy.

19
00:01:02,720 --> 00:01:05,536
Od południa Czechy i Słowacja.

20
00:01:06,304 --> 00:01:08,608
Od wschodu sąsiadów jest więcej.

21
00:01:08,864 --> 00:01:11,198
To Ukraina, Białoruś, Litwa. 

22
00:01:11,298 --> 00:01:14,733
Od północy graniczy z nami kawałeczek Rosji

23
00:01:14,833 --> 00:01:17,035
oddzielony od reszty państwa

24
00:01:17,135 --> 00:01:20,127
które w Europie leży tylko częściowo.

25
00:01:20,640 --> 00:01:23,173
Taki fragment państwa, oddzielony 

26
00:01:23,273 --> 00:01:25,756
od głównego obszaru innym państwem

27
00:01:25,856 --> 00:01:27,173
nazywamy eksklawą.

28
00:01:27,552 --> 00:01:30,003
Warto tu wspomnieć że Rosja, mimo iż

29
00:01:30,103 --> 00:01:32,782
w Europie leży tylko jej niewielka część

30
00:01:32,882 --> 00:01:35,333
jest największym europejskim krajem.

31
00:01:36,000 --> 00:01:38,769
Na północ od Polski, za Morzem Bałtyckim

32
00:01:38,869 --> 00:01:40,863
znajdują się kraje nordyckie.

33
00:01:41,120 --> 00:01:44,192
Bo w tych krajach "nord" znaczy właśnie Północ.

34
00:01:44,704 --> 00:01:45,728
Kogo tu mamy?

35
00:01:46,240 --> 00:01:48,308
Norwegię ze swoimi pięknymi

36
00:01:48,408 --> 00:01:51,103
głębokimi zatokami zwanymi fiordami

37
00:01:51,683 --> 00:01:53,923
Szwecję, której połowę terytorium

38
00:01:54,023 --> 00:01:55,492
pokrywają lasy

39
00:01:55,968 --> 00:01:59,782
Finlandię i jej prawie 190 000 jezior 

40
00:01:59,882 --> 00:02:03,391
oraz leżącą jeszcze dalej, wyspiarską Islandię.

41
00:02:04,009 --> 00:02:06,764
Do krajów północy zaliczamy także Danię

42
00:02:06,864 --> 00:02:09,115
najmniejsze państwo z tej grupy.

43
00:02:09,792 --> 00:02:11,328
Spójrz na flagi tych państw.

44
00:02:11,584 --> 00:02:12,810
Podobne, prawda?

45
00:02:13,120 --> 00:02:15,222
Na wszystkich widnieje tak zwany 

46
00:02:15,322 --> 00:02:17,766
krzyż skandynawski z charakterystycznym

47
00:02:17,866 --> 00:02:19,829
prawym ramieniem dwa razy dłuższym

48
00:02:19,929 --> 00:02:21,284
od pozostałych.

49
00:02:21,824 --> 00:02:24,084
Nad Bałtykiem leżą jeszcze dwa kraje 

50
00:02:24,184 --> 00:02:26,943
które nie są naszymi bezpośrednimi sąsiadami.

51
00:02:27,318 --> 00:02:32,040
To małe państwa nadbrzeżne: Łotwa i Estonia.

52
00:02:36,672 --> 00:02:39,190
Część mapy Europy już uzupełniona.

53
00:02:39,290 --> 00:02:41,279
Teraz Ty spróbuj swych sił.

54
00:02:41,536 --> 00:02:43,758
Zgadnij, o jakim kraju mówię 

55
00:02:43,858 --> 00:02:45,375
i wskaż go na mapie.

56
00:02:45,888 --> 00:02:49,201
Kraj, który wygląda jak but z wysoką cholewą.

57
00:02:52,544 --> 00:02:54,394
Tak, to Włochy.

58
00:02:54,708 --> 00:02:57,533
Druga zagadka: kraj, który w większości

59
00:02:57,633 --> 00:03:00,703
pokrywają góry zwane Alpami, nie ma dostępu

60
00:03:00,803 --> 00:03:02,965
do morza i słynie z czekolady.

61
00:03:06,448 --> 00:03:08,316
Szwajcaria, jasne.

62
00:03:08,416 --> 00:03:10,976
Zaraz obok leżą też Austria

63
00:03:11,232 --> 00:03:13,024
i maleńki Liechtenstein.

64
00:03:13,280 --> 00:03:16,063
Je też zaliczamy do krajów alpejskich.

65
00:03:16,608 --> 00:03:17,888
Zgaduj dalej.

66
00:03:18,400 --> 00:03:21,216
Który kraj może się poszczycić wieżą Eiffla

67
00:03:21,472 --> 00:03:23,923
a na śniadanie jada się tam pyszne bagietki?

68
00:03:27,360 --> 00:03:28,384
To Francja.

69
00:03:29,152 --> 00:03:31,779
To może jeszcze zidentyfikujesz kraj

70
00:03:31,879 --> 00:03:34,530
w którym po stolicy jeżdżą, w dodatku

71
00:03:34,630 --> 00:03:38,001
po lewej stronie, czerwone, piętrowe autobusy?

72
00:03:41,184 --> 00:03:42,720
To Wielka Brytania.

73
00:03:44,000 --> 00:03:45,978
Super nam idzie, ale pamiętasz? 

74
00:03:46,078 --> 00:03:49,020
w Europie leży aż 47 krajów

75
00:03:49,120 --> 00:03:52,192
więc jeszcze co nieco uzupełniania przed nami.

76
00:03:52,448 --> 00:03:55,436
Zerknijmy znów na północ i zachód Europy.

77
00:03:55,776 --> 00:03:58,729
Tu, sąsiadując jedynie z Wielką Brytanią

78
00:03:58,829 --> 00:04:01,407
leży Irlandia, zwana Zieloną Wyspą.

79
00:04:02,176 --> 00:04:04,489
Zwróć uwagę, że Irlandia ma całkiem 

80
00:04:04,589 --> 00:04:07,295
podobną nazwę do wspomnianej już Islandii.

81
00:04:08,064 --> 00:04:09,856
Oba kraje leżą też na wyspach

82
00:04:10,112 --> 00:04:12,928
tyle że Islandia o wiele bardziej na północ.

83
00:04:13,952 --> 00:04:15,621
Wracamy na kontynent.

84
00:04:16,000 --> 00:04:18,633
Tu między wielkimi obszarowo Niemcami 

85
00:04:18,733 --> 00:04:21,739
a równie dużą Francją leżą niewielkie kraje 

86
00:04:21,839 --> 00:04:24,189
określane wspólną nazwą Beneluksu.

87
00:04:24,447 --> 00:04:27,067
To Belgia, równie znana z czekolady

88
00:04:27,167 --> 00:04:30,500
co Szwajcaria; maleńki, graniczący z Niemcami

89
00:04:30,600 --> 00:04:33,475
Belgią i Francją Luksemburg - pierwsze 

90
00:04:33,575 --> 00:04:35,763
państwo z całkowicie darmowym 

91
00:04:35,863 --> 00:04:38,509
transportem publicznym oraz Holandia

92
00:04:38,609 --> 00:04:41,636
zwana oficjalnie Królestwem Niderlandów. 

93
00:04:41,736 --> 00:04:44,763
Kraj wiatraków i tulipanów, których jest 

94
00:04:44,863 --> 00:04:47,483
największym producentem na świecie.

95
00:04:52,351 --> 00:04:53,887
Zerknijmy na południe.

96
00:04:54,143 --> 00:04:56,277
Tu, na wielkim czworokątnym półwyspie

97
00:04:56,377 --> 00:04:57,790
leżą dwa kraje.

98
00:04:57,983 --> 00:05:00,799
Większy powinien Ci się skojarzyć z bykami.

99
00:05:01,055 --> 00:05:02,312
Zgadniesz, co to?

100
00:05:05,407 --> 00:05:07,119
Tak, to Hiszpania.

101
00:05:07,455 --> 00:05:10,161
Obok niej jest o wiele mniejsza Portugalia

102
00:05:10,261 --> 00:05:12,261
wysunięta najbardziej na zachód 

103
00:05:12,361 --> 00:05:13,924
kontynentalnej Europy.

104
00:05:14,024 --> 00:05:16,159
Ufff! Już sporo krajów za nami.

105
00:05:16,415 --> 00:05:18,975
Przenieśmy się teraz na wschód i południe.

106
00:05:19,487 --> 00:05:22,383
Tuż za południowymi granicami naszych 

107
00:05:22,483 --> 00:05:25,252
sąsiadów: Czech i Słowacji, leżą Węgry

108
00:05:25,352 --> 00:05:27,318
znane z papryki i gulaszu.

109
00:05:27,935 --> 00:05:30,807
Obok jest Rumunia, z której terenów pochodzi

110
00:05:30,907 --> 00:05:33,524
mityczny, ale najsłynniejszy na świecie wampir

111
00:05:33,624 --> 00:05:35,051
hrabia Drakula.

112
00:05:35,359 --> 00:05:36,785
Z Rumunią od wschodu 

113
00:05:36,885 --> 00:05:38,873
sąsiaduje niewielka Mołdawia.

114
00:05:39,455 --> 00:05:42,527
Niżej na mapie znajdziesz Półwysep Bałkański

115
00:05:42,783 --> 00:05:45,051
i państwa zwane bałkańskimi.

116
00:05:45,343 --> 00:05:48,671
Od góry, wzdłuż Morza Adriatyckiego leżą tam:

117
00:05:48,927 --> 00:05:49,951
Słowenia

118
00:05:50,467 --> 00:05:51,884
Chorwacja

119
00:05:52,511 --> 00:05:54,303
Bośnia i Hercegowina

120
00:05:55,071 --> 00:05:56,095
Czarnogóra

121
00:05:56,607 --> 00:05:57,719
i Albania.

122
00:05:58,143 --> 00:05:59,416
Sporo tego.

123
00:05:59,679 --> 00:06:02,465
W opanowaniu kolejności nadmorskich krajów

124
00:06:02,565 --> 00:06:04,896
pomoże prosta rymowanka, albo zdanie

125
00:06:04,996 --> 00:06:06,904
ułożone z początków ich nazw.

126
00:06:07,103 --> 00:06:11,480
Nasza propozycja to: Słońce Chowa się BOso

127
00:06:11,580 --> 00:06:14,270
za Czarną górą z Albertem.

128
00:06:15,039 --> 00:06:16,209
Wyobraź to sobie

129
00:06:16,309 --> 00:06:18,622
a zapamiętasz jeszcze szybciej.

130
00:06:19,391 --> 00:06:21,760
W głębi półwyspu jest Serbia

131
00:06:21,860 --> 00:06:24,265
Bułgaria i Macedonia Północna

132
00:06:24,365 --> 00:06:27,635
oraz najmłodsze państwo Europy - Kosowo

133
00:06:27,735 --> 00:06:31,091
a na samym dole cel niejednej wakacyjnej

134
00:06:31,191 --> 00:06:34,720
wyprawy: Grecja i kawałeczek równie znanej

135
00:06:34,820 --> 00:06:36,793
z letnich wypadów Turcji

136
00:06:36,893 --> 00:06:39,867
której większość leży jednak w Azji

137
00:06:40,639 --> 00:06:42,187
Gdy przesuniemy się nieco 

138
00:06:42,287 --> 00:06:44,706
na północny wschód, zobaczymy że podobnie

139
00:06:44,806 --> 00:06:47,275
sytuacja wygląda w przypadku Kazachstanu.

140
00:06:47,807 --> 00:06:49,677
Tylko jego niewielka część

141
00:06:49,777 --> 00:06:51,647
leży na terytorium Europy.

142
00:06:57,279 --> 00:06:59,774
Zostało nam do uzupełnienia kilka

143
00:06:59,874 --> 00:07:03,322
niewielkich państw. To leżąca między Hiszpanią

144
00:07:03,422 --> 00:07:05,867
a Francją Andora, górzyste Monako

145
00:07:05,967 --> 00:07:08,953
nad Morzem Śródziemnym, wyspiarska Malta

146
00:07:09,053 --> 00:07:12,424
a także otoczone ze wszystkich stron Włochami

147
00:07:12,524 --> 00:07:15,741
San Marino i Watykan - najmniejsze państwo 

148
00:07:15,841 --> 00:07:18,672
świata, które spacerkiem można obejść 

149
00:07:18,772 --> 00:07:19,802
w pół godziny.

150
00:07:20,575 --> 00:07:23,392
Takie państwo otoczone ze wszystkich stron

151
00:07:23,492 --> 00:07:25,850
innym państwem, nazywamy enklawą.

152
00:07:30,401 --> 00:07:35,836
Dziś, w 2024 roku, w Europie mamy 47 państw

153
00:07:35,936 --> 00:07:38,084
które razem umieściliśmy na mapie. 

154
00:07:38,718 --> 00:07:41,685
A czy wiesz, że jeszcze niecałe 40 lat temu

155
00:07:41,785 --> 00:07:44,280
 było ich tylko 34?

156
00:07:44,639 --> 00:07:45,663
Jak to możliwe?

157
00:07:46,431 --> 00:07:49,264
Państwa zmieniają swoje nazwy, łączą się

158
00:07:49,364 --> 00:07:51,859
a czasami dzielą, a mapa polityczna 

159
00:07:51,959 --> 00:07:54,670
która je pokazuje, to jedna z tych map 

160
00:07:54,770 --> 00:07:57,459
które trzeba aktualizować najczęściej.

161
00:08:00,511 --> 00:08:03,071
W Europie znajduje się 47 państw.

162
00:08:03,327 --> 00:08:06,329
Jeśli chcesz się ich nauczyć, wydrukuj sobie

163
00:08:06,429 --> 00:08:08,618
nie tylko podsumowanie ale i PDF 

164
00:08:08,718 --> 00:08:09,986
dołączony do filmu.

165
00:08:10,187 --> 00:08:12,412
Znajdziesz tam planszę z nazwami 

166
00:08:12,512 --> 00:08:15,358
i taką bez nich, na której możesz ćwiczyć.

167
00:08:17,151 --> 00:08:20,567
Państwa dzielą granice, ale ty się nie ograniczaj.

168
00:08:20,667 --> 00:08:22,512
Na pistację możesz wejść zawsze

169
00:08:22,612 --> 00:08:23,963
o każdej porze.

170
00:08:24,063 --> 00:08:25,599
Wystarczy kliknąć w link

171
00:08:25,855 --> 00:08:29,830
albo wpisać w wyszukiwarce: pistacja.tv