1
00:00:01,536 --> 00:00:03,787
Litwo, ojczyzno moja...

2
00:00:04,096 --> 00:00:07,168
Tak zaczyna się nasz najsłynniejszy poemat

3
00:00:07,424 --> 00:00:10,752
który z pewnością poznasz na lekcjach polskiego.

4
00:00:11,520 --> 00:00:15,079
Ale dlaczego polski wieszcz, Adam Mickiewicz

5
00:00:15,169 --> 00:00:17,663
pisał "ojczyzno moja" o Litwie?

6
00:00:18,432 --> 00:00:21,070
Cóż, choć urodzony po rosyjskim zaborem

7
00:00:21,160 --> 00:00:23,753
w jego rodzinnych stronach kultywowano 

8
00:00:23,843 --> 00:00:25,668
pamięć niepodległej Rzeczypospolitej 

9
00:00:25,758 --> 00:00:29,326
Obojga Narodów, a Wielkie Księstwo Litewskie

10
00:00:29,416 --> 00:00:31,456
było od wieków jej częścią.

11
00:00:32,512 --> 00:00:34,547
W tym filmie opowiemy Ci więcej 

12
00:00:34,637 --> 00:00:36,607
o naszych wschodnich sąsiadach.

13
00:00:49,044 --> 00:00:51,195
Może masz już za sobą wycieczkę 

14
00:00:51,285 --> 00:00:54,077
do Puszczy Białowieskiej - ostatniego lasu

15
00:00:54,167 --> 00:00:56,318
pierwotnego w tej części Europy.

16
00:00:56,832 --> 00:00:59,136
Tylko częściowo leży w naszym kraju.

17
00:00:59,648 --> 00:01:01,207
Został on wpisany na listę 

18
00:01:01,297 --> 00:01:02,975
światowego dziedzictwa UNESCO

19
00:01:03,232 --> 00:01:05,569
ogólnoświatowej organizacji promującej

20
00:01:05,659 --> 00:01:07,637
zachowanie ważnych dla ludzkości 

21
00:01:07,727 --> 00:01:09,374
obiektów przyrody i kultury

22
00:01:12,704 --> 00:01:15,706
Większa część puszczy znajduje się na obszarze

23
00:01:15,796 --> 00:01:18,335
Białorusi - naszego sąsiada ze wschodu.

24
00:01:19,616 --> 00:01:22,214
Sąsiada od niedawna, bo ten kraj 

25
00:01:22,304 --> 00:01:25,898
zyskał niepodległość dopiero pod koniec XX w. 

26
00:01:25,988 --> 00:01:28,861
w wyniku rozpadu Związku Radzieckiego

27
00:01:29,394 --> 00:01:32,741
podobnie jak granicząca z nim od północy Litwa.

28
00:01:33,440 --> 00:01:36,000
Warto jednak wspomnieć, że dawno temu

29
00:01:09,632 --> 00:01:11,936
o czym opowiadamy w innym filmie.

30
00:01:36,256 --> 00:01:39,631
Białoruś wraz z Litwą i Polską stanowiła część

31
00:01:39,721 --> 00:01:41,638
wielkiego państwa o nazwie 

32
00:01:41,728 --> 00:01:43,794
Rzeczpospolita Obojga Narodów

33
00:01:43,884 --> 00:01:46,739
o czym wspomnieliśmy na początku filmu.

34
00:01:47,796 --> 00:01:48,867
Spójrz na mapę.

35
00:01:48,957 --> 00:01:51,516
Jaki kolor dominuje w tych krajach?

36
00:01:53,408 --> 00:01:55,200
Masz rację, zielony.

37
00:01:55,712 --> 00:01:59,040
A to znaczy, że to kraje w większości nizinne.

38
00:01:59,437 --> 00:02:01,238
Spore obszary obu z nich 

39
00:02:01,328 --> 00:02:03,647
zajmują bagna i tereny podmokłe.

40
00:02:03,904 --> 00:02:07,488
Na Białorusi stanowią one aż 1/4 kraju.

41
00:02:08,000 --> 00:02:09,434
To jedne z największych 

42
00:02:09,524 --> 00:02:11,327
obszarów bagiennych w Europie.

43
00:02:13,120 --> 00:02:15,891
Z kolei w północnej części tego kraju

44
00:02:15,981 --> 00:02:19,315
a na sąsiadującej Litwie w części południowej

45
00:02:19,405 --> 00:02:21,902
wyraźnie widać dużą liczbę jezior 

46
00:02:21,992 --> 00:02:24,382
i pagórkowate tereny wokół nich.

47
00:02:25,152 --> 00:02:29,248
Tak wygląda krajobraz polodowcowy, czyli jaki?

48
00:02:29,760 --> 00:02:32,724
Taki, który powstał wiele tysięcy lat temu 

49
00:02:32,814 --> 00:02:35,873
w wyniku obecności, podobnie jak na polskich 

50
00:02:35,963 --> 00:02:38,182
pojezierzach, ogromnych mas lodu 

51
00:02:38,272 --> 00:02:39,486
zwanych lądolodem.

52
00:02:40,256 --> 00:02:43,046
O krajobrazie polodowcowym mówimy więcej

53
00:02:43,136 --> 00:02:45,214
w innych naszych filmach.

54
00:02:46,144 --> 00:02:48,450
Oba kraje mogą się też pochwalić 

55
00:02:48,540 --> 00:02:50,347
rozbudowanym systemem rzek

56
00:02:50,496 --> 00:02:51,810
dodatkowo połączonych 

57
00:02:51,900 --> 00:02:54,079
wykopanymi przez człowieka kanałami.

58
00:02:54,848 --> 00:02:57,432
A że to w większości rzeki nizinne 

59
00:02:57,522 --> 00:03:00,362
o łagodnym nurcie, są idealnym miejscem

60
00:03:00,452 --> 00:03:01,759
wypraw kajakowych.

61
00:03:02,272 --> 00:03:03,959
Do spływów nadają się 

62
00:03:04,049 --> 00:03:06,367
między innymi Niemen i Dniepr.

63
00:03:07,904 --> 00:03:11,232
Rzeki, wiadomo, zazwyczaj wpadają do morza

64
00:03:11,488 --> 00:03:14,816
ale tylko Litwa może się pochwalić wybrzeżem.

65
00:03:15,328 --> 00:03:17,331
Białoruś to kraj śródlądowy 

66
00:03:17,421 --> 00:03:18,912
bez dostępu do morza.

67
00:03:19,424 --> 00:03:22,164
Litewskie wybrzeże nie jest zbyt długie.

68
00:03:22,254 --> 00:03:24,287
Liczy niecałe 100 km.

69
00:03:24,800 --> 00:03:27,837
Jego główną część stanowi Mierzeja Kurońska

70
00:03:27,927 --> 00:03:30,130
jeden z największych kompleksów 

71
00:03:30,220 --> 00:03:31,967
ruchomych wydm w Europie.

72
00:03:33,248 --> 00:03:36,068
To miejsce jest wpisane na prestiżową listę

73
00:03:36,158 --> 00:03:38,111
światowego dziedzictwa UNESCO.

74
00:03:39,136 --> 00:03:41,643
Co ciekawe, nie ze względu na walory

75
00:03:41,733 --> 00:03:43,743
przyrodnicze, lecz kulturowe.

76
00:03:44,256 --> 00:03:45,883
Mianowicie jako przykład 

77
00:03:45,973 --> 00:03:48,291
utrzymania tradycyjnego budownictwa 

78
00:03:48,381 --> 00:03:50,142
i użytkowania tych terenów.

79
00:03:51,168 --> 00:03:53,846
I w Litwie, i w Białorusi, stosunkowo duży

80
00:03:53,936 --> 00:03:56,031
odsetek powierzchni zajmują lasy.

81
00:03:56,544 --> 00:03:58,699
Ich najcenniejszą część stanowi 

82
00:03:58,789 --> 00:04:01,151
wspomniana już Puszcza Białowieska.

83
00:04:01,920 --> 00:04:04,741
Rezyduje tam niewiele mniej liczna od polskiej

84
00:04:04,831 --> 00:04:08,515
populacja żubrów. Spotkać można także wilki

85
00:04:08,605 --> 00:04:11,540
rysie, łosie, sarny i jelenie

86
00:04:11,630 --> 00:04:15,226
a także mniejsze zwierzęta, jak lisy, tchórze

87
00:04:15,316 --> 00:04:18,301
wydry, łasice, borsuki, nietoperze...

88
00:04:18,815 --> 00:04:21,866
nie wspominając już o nieprzebranym bogactwie

89
00:04:21,956 --> 00:04:24,663
rozmaitych owadów i innych bezkręgowców.

90
00:04:26,239 --> 00:04:29,074
Na Litwie bogactwo naturalne stanowią ponadto

91
00:04:29,164 --> 00:04:30,738
wody mineralne, czyli wody

92
00:04:30,828 --> 00:04:32,944
o właściwościach leczniczych.

93
00:04:33,407 --> 00:04:35,730
W miejscach ich występowania powstały

94
00:04:35,820 --> 00:04:38,546
uzdrowiska - miejscowości, do których ludzie

95
00:04:38,636 --> 00:04:40,658
przyjeżdżali i nadal przyjeżdżają

96
00:04:40,748 --> 00:04:42,623
by podreperować swoje zdrowie.

97
00:04:46,207 --> 00:04:48,879
Mimo że ani Litwa, ani Białoruś nie należą 

98
00:04:48,969 --> 00:04:50,901
do popularnych kierunków wypraw 

99
00:04:50,991 --> 00:04:53,852
turystycznych, z pewnością warto je odwiedzić.

100
00:04:54,143 --> 00:04:56,002
Nie tylko dla piękna przyrody 

101
00:04:56,092 --> 00:04:58,922
ale też dla wspaniałych przykładów dziedzictwa

102
00:04:59,012 --> 00:05:01,779
kulturowego, takich jak liczne, stare cerkwie

103
00:05:01,869 --> 00:05:04,191
czyli świątynie wyznawców prawosławia 

104
00:05:04,281 --> 00:05:06,585
- wschodniej odmiany chrześcijaństwa.

105
00:05:08,735 --> 00:05:11,399
Na obszarze zabytkowego Starego Miasta

106
00:05:11,489 --> 00:05:14,892
w Wilnie, stolicy Litwy, znajduje się Ostra Brama

107
00:05:14,982 --> 00:05:17,886
zabytkowa brama miejska ze słynnym obrazem

108
00:05:17,976 --> 00:05:19,998
Matki Boskiej Ostrobramskiej.

109
00:05:20,511 --> 00:05:22,715
To do niej zwraca się nasz wieszcz

110
00:05:22,805 --> 00:05:25,295
Adam Mickiewicz, w początkowych wersach

111
00:05:25,385 --> 00:05:26,398
"Pana Tadeusza".

112
00:05:27,935 --> 00:05:30,561
W pobliskich Trokach, na jednej z wysp

113
00:05:30,651 --> 00:05:32,881
na jeziorze, wznosi się urokliwy 

114
00:05:32,971 --> 00:05:34,402
średniowieczny zamek.

115
00:05:35,359 --> 00:05:38,701
Dwa najbardziej imponujące zamki Białorusi

116
00:05:38,791 --> 00:05:41,246
to te w Mirze oraz w Nieświeżu.

117
00:05:43,039 --> 00:05:44,575
W białoruskim Grodnie

118
00:05:44,831 --> 00:05:47,647
znajduje się z kolei pomnik Elizy Orzeszkowej

119
00:05:47,903 --> 00:05:49,849
polskiej pisarki, pochodzącej 

120
00:05:49,939 --> 00:05:51,486
właśnie z okolic Grodna.

121
00:05:53,279 --> 00:05:56,690
Postacią, która łączy, ale też dzieli Polaków

122
00:05:56,780 --> 00:06:00,191
Litwinów i Białorusinów jest Adam Mickiewicz.

123
00:06:00,447 --> 00:06:02,970
Wszystkie trzy nacje obstają przy tym

124
00:06:03,060 --> 00:06:04,542
że był on ich krajanem

125
00:06:04,799 --> 00:06:06,847
wszystkie stawiają mu pomniki.

126
00:06:10,175 --> 00:06:11,711
Teraz czas na Ciebie.

127
00:06:12,223 --> 00:06:14,953
Patrząc na tabelkę powiedz, które cechy 

128
00:06:15,043 --> 00:06:17,728
są charakterystyczne dla każdego z dwóch

129
00:06:17,818 --> 00:06:19,646
wschodnich sąsiadów Polski.

130
00:06:20,159 --> 00:06:22,975
Uwaga, niektóre mogą być prawdziwe dla obu!

131
00:06:28,168 --> 00:06:30,655
Masz tak, jak ja? Gratulacje.

132
00:06:35,568 --> 00:06:38,729
Głównymi atrakcjami Litwy i Białorusi są

133
00:06:38,819 --> 00:06:42,381
piękne lasy, sieć rzek i jeziora polodowcowe.

134
00:06:42,756 --> 00:06:45,748
Białoruś może się pochwalić rozległymi bagnami

135
00:06:45,838 --> 00:06:48,125
i pradawną puszczą, która po naszej 

136
00:06:48,215 --> 00:06:50,877
stronie granicy nosi nazwę Białowieskiej.

137
00:06:51,391 --> 00:06:54,002
Na Litwie przyciągają turystów wydmy 

138
00:06:54,092 --> 00:06:57,278
na Mierzei Kurońskiej oraz liczne uzdrowiska.

139
00:06:57,791 --> 00:07:00,463
Wśród atrakcji kulturowych warto wymienić:

140
00:07:00,553 --> 00:07:02,468
na Litwie Stare Miasto w Wilnie

141
00:07:02,558 --> 00:07:03,677
 i zamek w Trokach

142
00:07:04,038 --> 00:07:07,263
a na Białorusi zamki w Mirze i Nieświeżu.

143
00:07:11,359 --> 00:07:14,943
Litwa i Białoruś zachęcają wieloma atrakcjami

144
00:07:15,199 --> 00:07:17,405
a pistacja zachęca wiedzą 

145
00:07:17,495 --> 00:07:21,919
upakowaną w super-fajne filmy. Zapraszamy!