1
00:00:00,107 --> 00:00:02,816
Liczba ludności świata szybko rośnie.

2
00:00:03,072 --> 00:00:04,202
A w Polsce?

3
00:00:04,545 --> 00:00:06,656
Wyniki okazują się nieoczywiste.

4
00:00:07,168 --> 00:00:10,527
W 1938 r., tuż przed wybuchem 

5
00:00:10,742 --> 00:00:13,401
II wojny światowej, na terenach naszego kraju

6
00:00:13,501 --> 00:00:16,574
mieszkało blisko 35 milionów ludzi.

7
00:00:16,896 --> 00:00:19,219
Po wojnie, także w wyniku zmiany 

8
00:00:19,319 --> 00:00:21,807
granic państwowych, ta liczba spadła

9
00:00:21,907 --> 00:00:23,692
o około 11 milionów.

10
00:00:24,064 --> 00:00:25,550
Na odbudowę populacji 

11
00:00:25,650 --> 00:00:27,365
do przedwojennego poziomu 

12
00:00:27,465 --> 00:00:30,207
musieliśmy czekać aż do końcówki lat 70.

13
00:00:30,720 --> 00:00:34,134
A dziś? Znów jest nas coraz mniej.

14
00:00:47,104 --> 00:00:49,722
W Polsce od zakończenia II wojny światowej 

15
00:00:49,894 --> 00:00:53,010
aż do połowy lat 90. XX wieku 

16
00:00:53,110 --> 00:00:54,311
mieszkańców przybywało

17
00:00:54,568 --> 00:00:56,569
i to przez pewien czas nawet szybciej 

18
00:00:56,669 --> 00:00:58,856
niż w innych krajach Europy.

19
00:00:59,136 --> 00:01:02,364
Mówimy o tym w innym filmie tej playlisty.

20
00:01:02,464 --> 00:01:05,289
Od tego czasu, z chwilowym odbiciem w latach

21
00:01:05,396 --> 00:01:10,299
2008-2011, liczba ludności zaczęła maleć.

22
00:01:10,400 --> 00:01:12,960
Takie zmiany łatwo obserwować na wykresie.

23
00:01:13,472 --> 00:01:17,896
Latem 2025 roku, gdy tworzymy ten film

24
00:01:18,132 --> 00:01:22,549
jest nas 37 i 4/10 miliona, a perspektywy 

25
00:01:22,656 --> 00:01:24,350
nie są optymistyczne.

26
00:01:24,480 --> 00:01:27,974
Demografowie przewidują, że do 2060 roku

27
00:01:28,167 --> 00:01:30,440
będzie nas o 7 milionów mniej.

28
00:01:30,880 --> 00:01:34,035
Jeśli oglądasz nasze filmy, to pewnie wiesz już

29
00:01:34,135 --> 00:01:36,967
że o liczbie ludności danego kraju decydują

30
00:01:37,067 --> 00:01:39,626
cztery główne wskaźniki: liczba urodzeń

31
00:01:39,726 --> 00:01:42,558
liczba zgonów oraz to, ile osób przyjeżdża 

32
00:01:42,658 --> 00:01:45,081
by tu zamieszkać, a ile decyduje się 

33
00:01:45,181 --> 00:01:47,517
na przeprowadzkę do innego państwa.

34
00:01:48,032 --> 00:01:50,902
Dwa ostatnie mają rzecz jasna duże znaczenie

35
00:01:51,002 --> 00:01:53,092
dla całkowitej liczby mieszkańców

36
00:01:53,192 --> 00:01:55,199
ale o nich jest inny nasz film.

37
00:01:55,712 --> 00:01:58,731
W tym zajmiemy się wyłącznie liczbą urodzeń 

38
00:01:58,831 --> 00:02:01,800
i liczbą zgonów, bo to te dwie wartości mają

39
00:02:01,900 --> 00:02:04,729
zasadniczy wpływ na zmiany liczby ludności

40
00:02:04,829 --> 00:02:07,917
nie tylko w Polsce, ale w każdym innym kraju.

41
00:02:08,256 --> 00:02:11,796
Jeśli liczba urodzeń przewyższa liczbę zgonów

42
00:02:11,896 --> 00:02:13,232
obywateli przybywa

43
00:02:13,332 --> 00:02:16,473
a gdy sytuacja jest odwrotna, ubywa ich.

44
00:02:19,776 --> 00:02:22,940
Różnica między liczbą urodzeń a liczbą zgonów

45
00:02:23,040 --> 00:02:25,919
w danym okresie, najczęściej w ciągu roku

46
00:02:26,176 --> 00:02:28,480
to tak zwany przyrost naturalny.

47
00:02:28,736 --> 00:02:31,103
W statystykach oznaczany zazwyczaj

48
00:02:31,203 --> 00:02:33,520
literami PN, a obliczany ze wzoru 

49
00:02:33,620 --> 00:02:35,134
pokazanego na planszy.

50
00:02:35,648 --> 00:02:37,440
Jeśli wynik jest dodatni

51
00:02:37,696 --> 00:02:40,000
to i przyrost naturalny jest dodatni.

52
00:02:40,256 --> 00:02:42,569
Mówimy o wyżu demograficznym.

53
00:02:42,816 --> 00:02:45,007
Jeśli z odejmowania wychodzi nam 

54
00:02:45,107 --> 00:02:48,199
liczba ujemna, taki też jest przyrost - ujemny.

55
00:02:48,299 --> 00:02:50,915
Mamy do czynienia z niżem demograficznym

56
00:02:51,015 --> 00:02:53,396
gdy liczba ludności maleje.

57
00:02:57,408 --> 00:02:59,057
Spójrz na kolejny wykres.

58
00:02:59,200 --> 00:03:01,258
Zielonym kolorem zaznaczono na nim 

59
00:03:01,358 --> 00:03:03,295
liczbę urodzeń w kolejnych latach

60
00:03:03,552 --> 00:03:05,532
czerwonym - liczbę zgonów.

61
00:03:05,856 --> 00:03:07,598
Przestrzeń między tymi liniami

62
00:03:07,698 --> 00:03:09,440
to właśnie przyrost naturalny.

63
00:03:09,952 --> 00:03:13,367
Tutaj i tutaj linia urodzeń przebiega wyżej 

64
00:03:13,467 --> 00:03:16,911
niż linia zgonów, to znaczy, że w tych latach

65
00:03:17,011 --> 00:03:18,504
urodzeń było...

66
00:03:19,680 --> 00:03:21,472
Tak, więcej niż zgonów.

67
00:03:21,984 --> 00:03:24,658
Przyrosty naturalny był więc...

68
00:03:25,824 --> 00:03:27,616
Masz rację, dodatni.

69
00:03:27,872 --> 00:03:31,712
Ciekawa sytuacja miała miejsce w 2017 roku.

70
00:03:31,968 --> 00:03:33,303
Linie urodzeń i zgonów 

71
00:03:33,403 --> 00:03:35,039
niemal się ze sobą spotkały.

72
00:03:35,552 --> 00:03:38,368
Przyrost naturalny był wówczas bliski zeru.

73
00:03:39,136 --> 00:03:44,256
Z kolei tu i tu, a zwłaszcza od roku 2020

74
00:03:44,512 --> 00:03:47,328
linia urodzeń przebiega pod linią zgonów.

75
00:03:47,584 --> 00:03:49,258
To znaczy, że przyrost naturalny

76
00:03:49,358 --> 00:03:50,655
był w tych latach ujemny.

77
00:03:50,912 --> 00:03:53,216
Obserwowaliśmy niż demograficzny.

78
00:03:53,728 --> 00:03:55,336
Ten niż w kolejnych latach 

79
00:03:55,436 --> 00:03:57,142
robi się coraz większy.

80
00:04:01,152 --> 00:04:02,986
Taki wykres, jak pokazywaliśmy 

81
00:04:03,086 --> 00:04:05,235
przed orzeszkiem, dobrze się sprawdza

82
00:04:05,335 --> 00:04:07,058
gdy bierzemy pod uwagę ludność

83
00:04:07,158 --> 00:04:09,064
jednego kraju, na przykład Polski

84
00:04:09,164 --> 00:04:11,120
w konkretnym przedziale czasowym.

85
00:04:11,392 --> 00:04:13,294
A co, jeśli chcemy porównywać 

86
00:04:13,394 --> 00:04:16,222
zmiany liczby ludności między różnymi krajami

87
00:04:16,322 --> 00:04:19,020
o różnej liczbie mieszkańców, albo gdy mamy

88
00:04:19,120 --> 00:04:20,777
porównać dwa różne wykresy 

89
00:04:20,877 --> 00:04:22,909
z różnych przedziałów czasowych?

90
00:04:23,423 --> 00:04:25,795
Mogłoby być jak w starym dowcipie

91
00:04:25,895 --> 00:04:29,098
gdy Polak chwali się Chińczykowi, że jest nas

92
00:04:29,198 --> 00:04:31,667
już 36 milionów, a Chińczyk na to: 

93
00:04:31,767 --> 00:04:33,405
"A w której dzielnicy?"

94
00:04:33,919 --> 00:04:36,240
Same wartości przyrostu naturalnego

95
00:04:36,340 --> 00:04:39,124
nie wystarczą. Potrzebny jest wskaźnik

96
00:04:39,253 --> 00:04:41,890
który - można powiedzieć - sprowadzi je

97
00:04:42,062 --> 00:04:43,520
do wspólnego mianownika.

98
00:04:43,903 --> 00:04:45,702
To liczba urodzeń i zgonów 

99
00:04:45,802 --> 00:04:48,150
przypadających na 1000 mieszkańców.

100
00:04:48,451 --> 00:04:50,218
Taki wskaźnik nazywamy 

101
00:04:50,318 --> 00:04:53,220
współczynnikiem przyrostu naturalnego 

102
00:04:53,320 --> 00:04:55,441
i oznaczamy skrótem WPN.

103
00:04:55,935 --> 00:04:58,239
Na planszy pokazujemy, jak się go oblicza.

104
00:04:58,751 --> 00:05:02,079
RóżnicĘ między liczbą urodzeń a liczbą zgonów

105
00:05:02,335 --> 00:05:04,211
Czyli... pamiętasz?

106
00:05:04,895 --> 00:05:06,175
Przyrost naturalny.

107
00:05:06,431 --> 00:05:09,715
Dzieli się przez liczbę ludności danego obszaru

108
00:05:09,815 --> 00:05:12,318
na przykład kraju, oznaczaną jako L.

109
00:05:12,575 --> 00:05:15,706
Na koniec wynik mnoży się jeszcze przez 1000

110
00:05:15,806 --> 00:05:18,991
bo wartość współczynnika WPN wyraża się 

111
00:05:19,091 --> 00:05:22,350
w promilach, czyli jednej tysięcznej z całości.

112
00:05:22,815 --> 00:05:25,373
Widzisz, że na jego podstawie też możemy

113
00:05:25,473 --> 00:05:27,981
ocenić, czy w danym okresie mamy w kraju

114
00:05:28,081 --> 00:05:29,726
wyż czy niż demograficzny.

115
00:05:30,239 --> 00:05:32,465
Jak? Bo podobnie jak w przypadku 

116
00:05:32,565 --> 00:05:35,154
przyrostu naturalnego, gdy współczynnik

117
00:05:35,254 --> 00:05:38,050
przyrostu naturalnego jest liczbą dodatnią

118
00:05:38,150 --> 00:05:40,739
to znaczy, że liczba ludności na danym 

119
00:05:40,839 --> 00:05:43,834
obszarze rośnie, a jeśli ujemną - spada.

120
00:05:47,903 --> 00:05:50,772
Znasz już zasady obliczania współczynnika

121
00:05:50,872 --> 00:05:53,397
przyrostu naturalnego. Obliczmy, Ile wynosił

122
00:05:53,497 --> 00:05:55,091
ten współczynnik w Polsce 

123
00:05:55,191 --> 00:05:57,493
na początku XXI wieku.

124
00:05:57,631 --> 00:05:58,655
Oto zadanie.

125
00:05:58,911 --> 00:06:02,253
W 2001 roku w Polsce na świat przyszło

126
00:06:02,467 --> 00:06:06,948
368 205 dzieci. W tym samym roku 

127
00:06:07,048 --> 00:06:10,687
zmarło 363 220 osób.

128
00:06:11,711 --> 00:06:14,410
Oblicz współczynnik przyrostu naturalnego

129
00:06:14,510 --> 00:06:16,254
jeśli liczba ludności Polski 

130
00:06:16,354 --> 00:06:23,158
wynosiła wówczas 38 242 197 osób.

131
00:06:23,999 --> 00:06:26,267
Zaczynamy od wypisania danych i szukanych.

132
00:06:26,559 --> 00:06:31,670
U, czyli liczba urodzeń, to 368 205 osób.

133
00:06:31,949 --> 00:06:37,352
Z, czyli liczba zgonów, to 363 220 osób

134
00:06:37,567 --> 00:06:45,329
a L, czyli liczba ludności: 38 242 197 osób.

135
00:06:45,800 --> 00:06:47,490
Szukamy współczynnika 

136
00:06:47,590 --> 00:06:49,342
przyrostu naturalnego WPN.

137
00:06:50,111 --> 00:06:52,159
Warto też zapisać potrzebne wzory:

138
00:06:52,415 --> 00:06:54,463
na przyrost naturalny PN

139
00:06:54,719 --> 00:06:57,535
i współczynnik przyrostu naturalnego WPN.

140
00:06:58,047 --> 00:07:00,573
Najpierw obliczamy przyrost naturalny.

141
00:07:00,863 --> 00:07:03,983
PN równa się U odjąć Z

142
00:07:04,083 --> 00:07:17,534
czyli 368 205 odjąć 363 220, to jest 4985 osób.

143
00:07:19,029 --> 00:07:20,049
Czas policzyć 

144
00:07:20,149 --> 00:07:22,379
współczynnik przyrostu naturalnego.

145
00:07:22,623 --> 00:07:24,373
Podstawiamy do wzoru wynik 

146
00:07:24,473 --> 00:07:28,510
z poprzedniego równania: 4985.

147
00:07:28,767 --> 00:07:36,102
Dzielimy przez liczbę ludności: 38 242 197

148
00:07:36,252 --> 00:07:38,653
i mnożymy przez 1000 promili.

149
00:07:40,031 --> 00:07:43,515
Wynik to w przybliżeniu 13/100 promila.

150
00:07:43,615 --> 00:07:44,687
Do takich obliczeń 

151
00:07:44,787 --> 00:07:46,686
możesz się posłużyć kalkulatorem.

152
00:07:47,711 --> 00:07:50,319
Pamiętaj, wynik podajemy z dokładnością

153
00:07:50,419 --> 00:07:53,113
do części setnych i koniecznie dopisujemy

154
00:07:53,213 --> 00:07:55,566
na końcu znak promila. Przecież WPN 

155
00:07:55,666 --> 00:07:57,270
wyraża przyrost naturalny

156
00:07:57,370 --> 00:07:59,537
w przeliczeniu na 1000 osób.

157
00:07:59,999 --> 00:08:01,535
Pozostaje podać odpowiedź.

158
00:08:01,791 --> 00:08:05,551
W 2001 roku w Polsce współczynnik przyrostu

159
00:08:05,651 --> 00:08:08,702
naturalnego wynosił 13/100 promila.

160
00:08:10,495 --> 00:08:11,775
Czas na kolejny przykład.

161
00:08:12,031 --> 00:08:13,870
Tym razem weźmy mniejszy obszar

162
00:08:13,970 --> 00:08:15,870
i trochę bardziej aktualne dane.

163
00:08:16,383 --> 00:08:18,886
Oblicz współczynnik przyrostu naturalnego

164
00:08:18,986 --> 00:08:20,990
w województwie zachodniopomorskim

165
00:08:21,247 --> 00:08:25,117
wiedząc, że w 2023 roku urodziło się tam

166
00:08:25,217 --> 00:08:31,485
10,4 tysiąca osób a zmarło 18,7 tysiąca osób.

167
00:08:31,999 --> 00:08:34,980
W tym samym roku liczba ludności wg stanu

168
00:08:35,080 --> 00:08:39,934
na 31 grudnia wynosiła 1,63 miliona.

169
00:08:40,191 --> 00:08:43,007
Wynik podaj z dokładnością do części setnych.

170
00:08:43,775 --> 00:08:46,379
Zwróć uwagę, że dane, które zostały podane

171
00:08:46,479 --> 00:08:48,894
w zadaniu, nie są liczbami naturalnymi.

172
00:08:49,151 --> 00:08:51,047
Użyto w nich skrótów:

173
00:08:51,147 --> 00:08:54,526
"tys." jak tysiąc i "mln" jak milion.

174
00:08:54,783 --> 00:08:56,269
To częsty sposób zapisu 

175
00:08:56,369 --> 00:08:58,111
danych dotyczących ludności.

176
00:08:58,623 --> 00:09:00,671
Żeby prawidłowo obliczyć WPN

177
00:09:00,927 --> 00:09:02,719
trzeba te dane przerobić na liczby.

178
00:09:02,975 --> 00:09:07,571
Wypisujemy: U to 10,4 tysiąca osób

179
00:09:08,150 --> 00:09:11,423
Z to 18,7 tysiąca osób

180
00:09:11,679 --> 00:09:15,676
a L - 1,63 miliona osób.

181
00:09:16,512 --> 00:09:18,978
"Tys." to jedynka i trzy zera

182
00:09:19,103 --> 00:09:21,919
a "mln" to jedynka i sześć zer.

183
00:09:22,431 --> 00:09:25,560
Mamy w takim razie 10 i 4/10 razy 

184
00:09:25,660 --> 00:09:31,028
jedynka i trzy zera, czyli 10 400 osób.

185
00:09:33,183 --> 00:09:40,977
18 i 7/10 razy jedynka i trzy zera - 18 700 osób.

186
00:09:42,655 --> 00:09:50,647
A 1,63 razy 1 i sześć zer to 1 630 000 osób.

187
00:09:52,639 --> 00:09:54,978
Pamiętaj, jeżeli masz w zadaniu 

188
00:09:55,078 --> 00:09:57,964
dane statystyczne podane ze skrótem tys.

189
00:09:58,064 --> 00:10:01,598
mln, mld, zapisz je w postaci liczb naturalnych.

190
00:10:01,855 --> 00:10:04,159
Pilnuj się, żeby nie zgubić żadnego zera.

191
00:10:04,305 --> 00:10:05,742
To bardzo ważne.

192
00:10:05,951 --> 00:10:07,949
Z boku zapiszmy sobie jeszcze wzory

193
00:10:08,049 --> 00:10:09,645
z których będziemy korzystać 

194
00:10:09,745 --> 00:10:12,094
do obliczenia naszej szukanej, czyli WPN.

195
00:10:12,863 --> 00:10:15,862
Co najpierw? Liczymy przyrost naturalny.

196
00:10:16,703 --> 00:10:23,438
PN czyli U odjąć Z, to 10400 - 18700

197
00:10:23,538 --> 00:10:26,926
czyli minus 8300 osób.

198
00:10:28,479 --> 00:10:30,783
Widzisz, że przyrost naturalny był ujemny.

199
00:10:31,039 --> 00:10:33,264
To nie błąd. Teraz współczynnik 

200
00:10:33,364 --> 00:10:34,878
przyrostu naturalnego.

201
00:10:35,391 --> 00:10:37,930
Widzisz, że otrzymany wcześniej wynik trzeba

202
00:10:38,030 --> 00:10:40,510
podzielić przez liczbę ludności województwa

203
00:10:40,767 --> 00:10:42,815
i pomnożyć przez 1000 promili.

204
00:10:43,327 --> 00:10:49,954
Mamy więc minus 8300 podzielić na 1 630 000

205
00:10:50,083 --> 00:10:52,334
razy 1000 promili.

206
00:10:53,567 --> 00:10:56,212
Korzystając z kalkulatora, otrzymujemy

207
00:10:56,312 --> 00:10:59,454
w przybliżeniu wynik minus 5 i 9/100 promila.

208
00:10:59,967 --> 00:11:04,341
Jeszcze odpowiedź: W 2023 roku współczynnik

209
00:11:04,513 --> 00:11:06,507
przyrostu naturalnego w województwie

210
00:11:06,607 --> 00:11:10,902
zachodniopomorskim wynosił -5,9 promila.

211
00:11:12,767 --> 00:11:14,955
Czas na Ciebie. Zatrzymaj film 

212
00:11:15,055 --> 00:11:16,326
oblicz samodzielnie

213
00:11:16,426 --> 00:11:18,397
a potem sprawdź rozwiązanie.

214
00:11:22,495 --> 00:11:24,799
Masz tak, jak ja? Gratulujemy!

215
00:11:25,055 --> 00:11:27,871
Po więcej zadań zajrzyj do ćwiczeń pod filmem.

216
00:11:32,223 --> 00:11:33,980
Przyrost naturalny, to różnica

217
00:11:34,080 --> 00:11:36,318
między liczbą urodzeń a liczbą zgonów.

218
00:11:36,575 --> 00:11:39,306
Aby móc porównywać zmiany liczby ludności

219
00:11:39,406 --> 00:11:41,680
na różnych obszarach lub w różnych 

220
00:11:41,780 --> 00:11:44,393
przedziałach czasowych, lepiej obliczać 

221
00:11:44,493 --> 00:11:46,970
przyrost naturalny na 1000 mieszkańców

222
00:11:47,070 --> 00:11:50,140
czyli tzw. współczynnik przyrostu naturalnego.

223
00:11:50,655 --> 00:11:53,442
Potrzebne wzory widzisz na planszy.

224
00:11:55,519 --> 00:11:57,902
Liczba ludności Polski od lat spada

225
00:11:58,002 --> 00:12:01,150
za to liczba filmów na pi-stacji stale rośnie.

226
00:12:01,407 --> 00:12:04,191
Możesz się o tym przekonać, zaglądając 

227
00:12:04,291 --> 00:12:08,408
regularnie do naszego serwisu: pistacja.tv