1 00:00:01,280 --> 00:00:03,321 Wiesz, jakich owoców zbiera się 2 00:00:03,421 --> 00:00:06,948 najwięcej na świecie? Otóż bananów. 3 00:00:07,936 --> 00:00:09,294 Nasze ulubione jabłka 4 00:00:09,394 --> 00:00:11,593 są dopiero na trzecim miejscu. 5 00:00:12,032 --> 00:00:14,286 Niestety, banany w Polsce nie urosną 6 00:00:14,386 --> 00:00:16,205 chyba, że w szklarniach. 7 00:00:16,896 --> 00:00:18,398 W tym filmie opowiemy Ci 8 00:00:18,498 --> 00:00:20,856 jakie jeszcze czynniki mają znaczenie 9 00:00:20,956 --> 00:00:22,782 dla rolnictwa w naszym kraju. 10 00:00:35,072 --> 00:00:37,960 Jeśli oglądasz nasze filmy, to być może 11 00:00:38,060 --> 00:00:40,421 wiesz już co nieco o rolnictwie. 12 00:00:40,704 --> 00:00:43,427 To obok przemysłu i usług jeden z trzech 13 00:00:43,527 --> 00:00:45,418 głównych działów gospodarki. 14 00:00:46,080 --> 00:00:47,262 Nadrzędnym jego celem 15 00:00:47,362 --> 00:00:48,896 jest wytwarzanie żywności. 16 00:00:49,408 --> 00:00:52,018 We współczesnym świecie sztuką jest 17 00:00:52,118 --> 00:00:54,450 by robić to wydajnie, to znaczy 18 00:00:54,550 --> 00:00:56,350 produkować jak najwięcej 19 00:00:56,450 --> 00:00:59,440 jak najmniejszym nakładem sił i środków. 20 00:01:00,160 --> 00:01:01,640 Na wydajność rolnictwa 21 00:01:01,740 --> 00:01:03,487 składa się wiele czynników. 22 00:01:04,000 --> 00:01:06,048 Część z nich zależy od natury. 23 00:01:06,304 --> 00:01:08,498 To tak zwane warunki naturalne. 24 00:01:08,864 --> 00:01:11,407 A część od człowieka i od tego 25 00:01:11,507 --> 00:01:15,210 co ma do dyspozycji: wysokiej jakości ziarno 26 00:01:15,310 --> 00:01:16,815 nawozy, maszyny... 27 00:01:17,585 --> 00:01:20,105 Są kraje, jak Wenezuela, w których 28 00:01:20,205 --> 00:01:22,821 mimo doskonałych warunków naturalnych 29 00:01:22,921 --> 00:01:25,244 sprzyjających rozwojowi rolnictwa 30 00:01:25,344 --> 00:01:26,762 ludzie cierpią głód. 31 00:01:27,808 --> 00:01:30,624 Z drugiej strony są takie jak Izrael 32 00:01:30,880 --> 00:01:33,552 gdzie mimo trudnych warunków środowiska 33 00:01:33,652 --> 00:01:36,274 rolnictwo potrafi wyżywić społeczeństwo 34 00:01:36,374 --> 00:01:38,228 a nawet eksportować nadmiar 35 00:01:38,328 --> 00:01:40,861 wyprodukowanej przez siebie żywności. 36 00:01:41,888 --> 00:01:43,424 A jak jest w Polsce? 37 00:01:44,192 --> 00:01:46,328 Rozsiądź się wygodnie, a my 38 00:01:46,428 --> 00:01:48,967 opowiemy Ci o tym. Po orzeszku. 39 00:01:54,688 --> 00:01:57,731 Już wspomnieliśmy, że na rozwój rolnictwa 40 00:01:57,831 --> 00:02:00,806 duży wpływ mają czynniki przyrodnicze: 41 00:02:01,267 --> 00:02:05,650 klimat, jakość gleb i ukształtowanie terenu. 42 00:02:05,952 --> 00:02:08,140 Omówimy je po kolei. 43 00:02:08,768 --> 00:02:11,584 Jeśli oglądasz nasze filmy, może pamiętasz 44 00:02:11,840 --> 00:02:14,116 że Polska leży w strefie klimatu 45 00:02:14,216 --> 00:02:16,703 umiarkowanego ciepłego przejściowego 46 00:02:17,012 --> 00:02:19,114 więc jeśli chodzi o temperaturę 47 00:02:19,214 --> 00:02:21,544 to poza okresem zimowym sprzyja ona 48 00:02:21,644 --> 00:02:23,330 rosnącym u nas roślinom. 49 00:02:23,872 --> 00:02:26,561 Jedynie pojawiające się późną wiosną 50 00:02:26,661 --> 00:02:29,503 przymrozki - tak zwani Zimni Ogrodnicy 51 00:02:29,760 --> 00:02:31,886 Mogą doprowadzić do zniszczenia 52 00:02:31,986 --> 00:02:34,402 świeżo wykiełkowanych roślin i pąków 53 00:02:34,502 --> 00:02:36,714 kwiatowych na drzewach i krzewach 54 00:02:36,814 --> 00:02:38,464 znacząco obniżając plony. 55 00:02:39,744 --> 00:02:42,352 W rolnictwie bardzo ważna jest długość 56 00:02:42,452 --> 00:02:44,591 tak zwanego okresu wegetacyjnego 57 00:02:44,691 --> 00:02:46,970 czyli czasu w ciągu roku, w jakim 58 00:02:47,070 --> 00:02:50,238 większość roślin może wzrastać i rozwijać się. 59 00:02:50,752 --> 00:02:53,824 Do okresu tego wliczają się wszystkie dni 60 00:02:54,037 --> 00:02:56,509 w których średnia dobowa temperatura 61 00:02:56,609 --> 00:02:59,711 powietrza jest wyższa niż 5 stopni Celsjusza. 62 00:03:00,279 --> 00:03:01,694 Spójrz na mapę. 63 00:03:01,894 --> 00:03:04,077 W naszym kraju okres wegetacyjny 64 00:03:04,177 --> 00:03:05,722 w zależności od regionu 65 00:03:05,822 --> 00:03:10,258 trwa od około 180 do 225 dni. 66 00:03:11,088 --> 00:03:13,406 Jest jeszcze druga składowa klimatu 67 00:03:13,506 --> 00:03:16,284 która ma ogromny wpływ na wielkość zbiorów. 68 00:03:16,608 --> 00:03:19,168 To ilość i regularność opadów. 69 00:03:20,483 --> 00:03:23,056 W Polsce ilość opadów kształtuje się 70 00:03:23,156 --> 00:03:25,387 na poziomie około 600 mm rocznie 71 00:03:25,487 --> 00:03:27,645 co na ogół wystarcza do uprawy 72 00:03:27,745 --> 00:03:29,662 większości gatunków roślin. 73 00:03:30,432 --> 00:03:31,844 Problemem są gradobicia 74 00:03:31,944 --> 00:03:34,271 towarzyszące wiosennym i letnim burzom. 75 00:03:35,040 --> 00:03:36,746 Zmniejszają one wielkość 76 00:03:36,846 --> 00:03:38,623 i obniżają jakość zbiorów. 77 00:03:39,392 --> 00:03:41,902 Wyzwaniem stają się też wichury i trąby 78 00:03:42,002 --> 00:03:44,512 powietrzne, na szczęście wciąż rzadkie. 79 00:03:45,280 --> 00:03:47,559 Pojawiające się ostatnio coraz częściej 80 00:03:47,659 --> 00:03:50,281 na skutek zmian klimatu, kilkutygodniowe 81 00:03:50,404 --> 00:03:53,360 okresy suszy też mają niekorzystny wpływ 82 00:03:53,460 --> 00:03:56,070 na uprawy. Susze prowadzą do wysychania 83 00:03:56,170 --> 00:03:59,101 wielu upraw, szczególnie na słabych glebach. 84 00:03:59,616 --> 00:04:02,681 A jeśli chodzi o gleby, to nie bardzo mamy się 85 00:04:02,781 --> 00:04:05,067 czym pochwalić. Ich wartość użytkową 86 00:04:05,167 --> 00:04:08,116 czyli stopień przydatności do celów rolniczych 87 00:04:08,216 --> 00:04:10,370 zwykle ukazuje się na tak zwanych 88 00:04:10,470 --> 00:04:13,154 mapach bonitacyjnych, gdzie klasa pierwsza 89 00:04:13,254 --> 00:04:16,253 oznacza gleby najlepsze a szósta - najsłabsze. 90 00:04:17,024 --> 00:04:20,161 W Polsce 1/3 powierzchni wszystkich 91 00:04:20,261 --> 00:04:24,106 gruntów ornych, to słabe gleby klasy 5. i 6. 92 00:04:24,959 --> 00:04:26,858 Te najżyźniejsze - czarnoziemy 93 00:04:26,958 --> 00:04:29,058 stanowią zaledwie kilka procent. 94 00:04:29,567 --> 00:04:32,502 Ta wspomniana żyzność to naturalna zdolność 95 00:04:32,602 --> 00:04:35,348 gleby do dostarczania roślinom składników 96 00:04:35,448 --> 00:04:37,758 pokarmowych oraz wody i powietrza. 97 00:04:38,783 --> 00:04:40,488 Pozostał nam jeszcze trzeci 98 00:04:40,588 --> 00:04:41,854 czynnik przyrodniczy: 99 00:04:42,111 --> 00:04:44,080 ukształtowanie powierzchni. 100 00:04:44,415 --> 00:04:46,975 Polska zaliczana jest do krajów nizinnych. 101 00:04:47,231 --> 00:04:49,464 3/4 powierzchni zajmują płaskie 102 00:04:49,564 --> 00:04:51,582 lub lekko pofałdowane tereny. 103 00:04:52,351 --> 00:04:55,095 Takie ukształtowanie powierzchni sprzyja 104 00:04:55,195 --> 00:04:57,275 rozwojowi rolnictwa, bo pozwala 105 00:04:57,375 --> 00:05:00,273 na wykorzystanie ciężkich maszyn rolniczych. 106 00:05:00,373 --> 00:05:02,930 Dodatkowo brak stromych stoków powoduje 107 00:05:03,030 --> 00:05:05,178 że woda opadowa nie spływa szybko 108 00:05:05,278 --> 00:05:07,835 dzięki czemu jest łatwiej zatrzymywana 109 00:05:07,935 --> 00:05:10,015 w glebie i nie wypłukuje z niej 110 00:05:10,115 --> 00:05:12,848 składników odżywczych, ważnych dla roślin. 111 00:05:18,983 --> 00:05:20,465 Wskaż region Polski 112 00:05:20,565 --> 00:05:23,196 o najkrótszym okresie wegetacyjnym. 113 00:05:27,167 --> 00:05:29,983 Twoją uwagę przykuł Ten region? Brawo! 114 00:05:30,131 --> 00:05:32,420 To Tatry. Tu działalności rolniczej 115 00:05:32,520 --> 00:05:34,403 nie sprzyja też wyjątkowo trudne 116 00:05:34,503 --> 00:05:36,126 ukształtowanie powierzchni. 117 00:05:36,639 --> 00:05:40,166 Ale spójrz: niewiele dłuższy okres wegetacyjny 118 00:05:40,266 --> 00:05:42,782 jest tu: na Pojezierzu Suwalskim. 119 00:05:43,185 --> 00:05:45,917 Te regiony Polski nie mają dobrych warunków 120 00:05:46,017 --> 00:05:47,390 do rozwoju rolnictwa. 121 00:05:48,597 --> 00:05:51,601 Popatrz jeszcze raz na mapę i wskaż region 122 00:05:51,701 --> 00:05:54,219 o najdłuższym okresie wegetacyjnym. 123 00:05:54,319 --> 00:05:57,128 Dla ułatwienia oznaczyliśmy je na mapie 124 00:05:57,228 --> 00:05:59,673 literami od A do E. Możesz wskazać 125 00:05:59,773 --> 00:06:01,468 więcej niż jeden region. 126 00:06:05,567 --> 00:06:08,434 Twój wybór to C - Nizina Śląska 127 00:06:08,534 --> 00:06:11,966 i E - Kotlina Sandomierska? Świetnie! 128 00:06:17,855 --> 00:06:21,229 Ukształtowanie terenu, jakość gleb i klimat 129 00:06:21,329 --> 00:06:25,022 stwarzają jedynie możliwości rozwoju rolnictwa. 130 00:06:25,591 --> 00:06:27,781 Żeby na jakimś obszarze mogło ono 131 00:06:27,881 --> 00:06:30,021 w pełni wykorzystać te możliwości 132 00:06:30,121 --> 00:06:32,246 potrzebne są działania człowieka. 133 00:06:32,703 --> 00:06:35,519 Zaliczamy je do warunków pozaprzyrodniczych. 134 00:06:36,287 --> 00:06:38,848 Najbardziej podstawowe działania 135 00:06:38,948 --> 00:06:41,918 jak orka, siew, odchwaszczanie, żniwa 136 00:06:42,175 --> 00:06:44,735 to niezbędne składowe uprawy roli. 137 00:06:45,247 --> 00:06:48,047 Aby poprawić wydajność, konieczne są 138 00:06:48,147 --> 00:06:51,205 bardziej zaawansowane zabiegi: melioracje 139 00:06:51,305 --> 00:06:54,748 czyli nawadnianie lub osuszanie pól, nawożenie 140 00:06:54,848 --> 00:06:58,060 i chemiczna ochrona roślin, czyli opryski 141 00:06:58,160 --> 00:07:00,602 mające na celu usunięcie chwastów 142 00:07:00,702 --> 00:07:02,262 lub szkodników. 143 00:07:02,911 --> 00:07:05,900 Znaczenie mają też takie czynniki, jak wielkość 144 00:07:06,000 --> 00:07:09,054 gospodarstw, czy specjalizacja produkcji rolnej. 145 00:07:09,567 --> 00:07:11,861 W Polsce wielkość gospodarstw rolnych 146 00:07:11,961 --> 00:07:14,686 nie sprzyja zwiększaniu wydajności rolnictwa. 147 00:07:14,947 --> 00:07:17,503 Wciąż mamy zbyt wiele małych gospodarstw 148 00:07:17,759 --> 00:07:20,322 których grunty często są porozrzucane 149 00:07:20,422 --> 00:07:22,366 nie tworząc zwartego obszaru. 150 00:07:22,879 --> 00:07:25,373 Takie rozdrobnienie utrudnia prace polowe 151 00:07:25,473 --> 00:07:26,862 i zmniejsza efektywność 152 00:07:26,962 --> 00:07:29,022 wykorzystania posiadanego sprzętu. 153 00:07:29,535 --> 00:07:31,847 Produkcja w takich gospodarstwach jest 154 00:07:31,947 --> 00:07:34,147 na ogół niewielka, przez co kosztowna 155 00:07:34,247 --> 00:07:36,074 więc trudniej mieć z niej zyski 156 00:07:36,174 --> 00:07:38,237 pozwalające na kolejne inwestycje. 157 00:07:38,751 --> 00:07:41,104 Takie gospodarstwa znajdziemy głównie 158 00:07:41,204 --> 00:07:43,102 na Podkarpaciu i w Małopolsce. 159 00:07:43,871 --> 00:07:45,998 Tu ziemię trzeba było kiedyś podzielić 160 00:07:46,098 --> 00:07:47,710 między bardzo wielu chętnych. 161 00:07:48,804 --> 00:07:50,741 Najwięcej dużych gospodarstw 162 00:07:50,841 --> 00:07:53,414 wyspecjalizowanych w określonym rodzaju 163 00:07:53,514 --> 00:07:56,498 produkcji rolnej, na przykład w uprawie zbóż 164 00:07:56,598 --> 00:07:58,521 czy chowie trzody chlewnej, spotkasz 165 00:07:58,621 --> 00:08:00,981 na obszarach, gdzie kiedyś ziemia należała 166 00:08:01,081 --> 00:08:05,115 do państwa. To niziny: Śląska i Wielkopolska. 167 00:08:05,375 --> 00:08:07,939 Są to tereny o dobrych i bardzo dobrych 168 00:08:08,039 --> 00:08:09,614 warunkach przyrodniczych 169 00:08:09,714 --> 00:08:11,943 sprzyjających rozwojowi rolnictwa. 170 00:08:13,567 --> 00:08:15,117 Niemałe znaczenie ma też 171 00:08:15,217 --> 00:08:16,639 polityka rolna państwa. 172 00:08:16,941 --> 00:08:19,792 Po przystąpieniu Polski do Unii Europejskiej 173 00:08:19,892 --> 00:08:21,968 polscy rolnicy zaczęli otrzymywać 174 00:08:22,068 --> 00:08:24,062 tak zwane dopłaty bezpośrednie. 175 00:08:24,831 --> 00:08:26,478 To znaczący dopływ gotówki 176 00:08:26,578 --> 00:08:28,414 dla wielu gospodarstw rolnych. 177 00:08:28,927 --> 00:08:31,462 Dzięki temu nawet małe gospodarstwa rolne 178 00:08:31,562 --> 00:08:33,278 mogą utrzymać się na rynku. 179 00:08:37,887 --> 00:08:40,755 Warunki rozwoju rolnictwa dzielimy na: 180 00:08:40,855 --> 00:08:43,262 przyrodnicze i pozaprzyrodnicze. 181 00:08:43,775 --> 00:08:45,758 Do tych pierwszych zaliczamy 182 00:08:45,858 --> 00:08:48,894 ukształtowanie terenu, jakość gleb i klimat. 183 00:08:49,630 --> 00:08:52,335 Pozaprzyrodnicze to przede wszystkim 184 00:08:52,435 --> 00:08:55,611 zabiegi agrotechniczne, wielkość gospodarstw 185 00:08:55,711 --> 00:08:57,597 i polityka rolna państwa. 186 00:08:59,901 --> 00:09:02,069 Warunki przyrodnicze mogą sprzyjać 187 00:09:02,169 --> 00:09:04,977 rozwojowi rolnictwa, ale pistacja zawsze 188 00:09:05,077 --> 00:09:07,711 sprzyja poszerzaniu wiedzy. I nie wymaga 189 00:09:07,811 --> 00:09:10,240 specjalistycznego sprzętu. Wystarczy 190 00:09:10,340 --> 00:09:14,200 łapka w górę na telefonie lub laptopie.