1 00:00:01,024 --> 00:00:02,816 Wiesz, czym jest pszenżyto? 2 00:00:03,328 --> 00:00:05,632 To hybryda pszenicy i żyta. 3 00:00:06,144 --> 00:00:08,179 Polska jest światowym potentatem 4 00:00:08,279 --> 00:00:09,727 w produkcji tego zboża. 5 00:00:09,984 --> 00:00:13,056 Nasze zbiory stanowią 1/3 światowych. 6 00:00:13,568 --> 00:00:15,640 Uprawia się je głównie na paszę 7 00:00:15,740 --> 00:00:18,823 dla trzody chlewnej i drobiu, ale coraz częściej 8 00:00:18,923 --> 00:00:21,542 wykorzystuje też do produkcji bioetanolu 9 00:00:21,642 --> 00:00:22,918 - dodatku do paliwa. 10 00:00:23,552 --> 00:00:25,392 W tej lekcji dowiesz się więcej 11 00:00:25,492 --> 00:00:27,391 o roślinach uprawianych w Polsce. 12 00:00:38,656 --> 00:00:41,357 Zacznijmy od prostego doświadczenia. 13 00:00:41,457 --> 00:00:43,775 Zajrzyj do swojej śniadaniówki. 14 00:00:44,288 --> 00:00:45,618 No dobrze, nie wiemy 15 00:00:45,718 --> 00:00:47,064 co masz w śniadaniówce 16 00:00:47,164 --> 00:00:49,151 więc zajrzyjmy razem do naszej. 17 00:00:49,920 --> 00:00:52,480 Jest kanapka z wędliną i pomidorem 18 00:00:52,736 --> 00:00:55,296 druga - z białym serem i rzodkiewką 19 00:00:55,808 --> 00:00:58,401 jabłko i garść orzechów włoskich. 20 00:00:59,392 --> 00:01:02,560 Zawartość tej śniadaniówki może być w całości 21 00:01:02,660 --> 00:01:04,633 wytworami polskiego rolnictwa 22 00:01:04,733 --> 00:01:07,279 działu gospodarki, który zajmuje się 23 00:01:07,379 --> 00:01:09,496 uprawą roślin i chowem zwierząt 24 00:01:09,596 --> 00:01:12,213 głównie na potrzeby produkcji żywności 25 00:01:12,313 --> 00:01:15,216 zarówno takiej do bezpośredniej konsumpcji 26 00:01:15,316 --> 00:01:18,362 jak i do dalszego przetwarzania, na przykład 27 00:01:18,462 --> 00:01:20,843 w zakładach przemysłu spożywczego. 28 00:01:21,567 --> 00:01:24,572 A teraz pomyśl chwilę: co jest potrzebne 29 00:01:24,672 --> 00:01:26,760 żeby taką żywność wytworzyć? 30 00:01:28,320 --> 00:01:32,011 Tak rośliny, jak i zwierzęta, potrzebują miejsca 31 00:01:32,111 --> 00:01:35,129 w którym mogą żyć, rosnąć i rozwijać się 32 00:01:35,229 --> 00:01:38,141 by na końcu stać się źródłem żywności. 33 00:01:38,847 --> 00:01:41,244 W Polsce na potrzeby produkcji żywności 34 00:01:41,344 --> 00:01:43,679 przeznaczamy ponad połowę powierzchni. 35 00:01:44,760 --> 00:01:47,536 Powierzchnię, na której uprawia się rośliny 36 00:01:47,636 --> 00:01:50,083 określonego gatunku, nazywamy areałem. 37 00:01:50,592 --> 00:01:52,966 Areał zazwyczaj określamy w jednostkach 38 00:01:53,066 --> 00:01:54,943 powierzchni, zwanych hektarami. 39 00:01:55,712 --> 00:01:58,784 1 hektar to kwadrat o boku 100 metrów 40 00:01:59,120 --> 00:02:00,576 Czyli ma powierzchnię? 41 00:02:04,416 --> 00:02:08,000 Jasne, 10 000 metrów kwadratowych. 42 00:02:09,024 --> 00:02:10,993 Jeśli chcesz się dowiedzieć więcej 43 00:02:11,093 --> 00:02:13,119 o przeliczaniu jednostek powierzchni 44 00:02:13,219 --> 00:02:15,936 zajrzyj do naszych filmów z matematyki. 45 00:02:16,818 --> 00:02:19,246 O tym, które uprawy zajmują w Polsce 46 00:02:19,346 --> 00:02:21,567 najwięcej hektarów - po orzeszku. 47 00:02:24,896 --> 00:02:27,882 Zgadniesz, co w Polsce ma największy areał? 48 00:02:28,736 --> 00:02:30,142 Możesz to wydedukować 49 00:02:30,242 --> 00:02:32,064 z zawartości śniadaniówki. 50 00:02:32,645 --> 00:02:35,171 Są tam aż dwie kanapki z chlebem 51 00:02:35,271 --> 00:02:37,233 zapewne pszennym, więc... 52 00:02:37,440 --> 00:02:39,464 Masz rację, największy areał 53 00:02:39,564 --> 00:02:42,303 zajmują w naszym kraju uprawy pszenicy. 54 00:02:43,072 --> 00:02:45,888 Tego zboża zbieramy też najwięcej w tonach 55 00:02:46,144 --> 00:02:48,448 ale to nie ono daje największe plony. 56 00:02:48,960 --> 00:02:50,496 Jak to możliwe, spytasz? 57 00:02:51,264 --> 00:02:53,824 Otóż plony, to nie to samo, co zbiory. 58 00:02:54,080 --> 00:02:56,700 Plonem nazywamy ilość płodów rolnych 59 00:02:56,800 --> 00:02:59,740 jakie zbiera się średnio z hektara uprawy 60 00:02:59,840 --> 00:03:02,015 zwykle liczonych w decytonach. 61 00:03:02,784 --> 00:03:05,903 Pamiętasz? Przedrostek decy- oznacza 62 00:03:06,003 --> 00:03:09,650 jedną dziesiątą, czyli decytona to 100 kg. 63 00:03:10,720 --> 00:03:14,048 Pod tym względem naplenniejsza jest kukurydza 64 00:03:14,304 --> 00:03:17,195 Uprawia się ją jednak na o wiele mniejszym 65 00:03:17,295 --> 00:03:20,206 areale niż pszenicę, stąd całkowite zbiory 66 00:03:20,306 --> 00:03:21,726 tego zboża są niższe. 67 00:03:23,008 --> 00:03:26,227 Z pszenicy produkuje się najlepszej jakości 68 00:03:26,327 --> 00:03:28,964 mąkę, ale żeby uzyskać wysokie plony 69 00:03:29,064 --> 00:03:31,701 trzeba spełnić jej wysokie wymagania 70 00:03:31,801 --> 00:03:35,122 klimatyczne i glebowe. Dlatego uprawia się ją 71 00:03:35,222 --> 00:03:38,771 tam, gdzie klimat jest łagodny i ciepły, a gleby 72 00:03:38,871 --> 00:03:41,203 - żyzne, czyli przede wszystkim 73 00:03:41,303 --> 00:03:43,788 w województwie lubelskim, a także 74 00:03:43,888 --> 00:03:46,194 w dolnośląskim i wielkopolskim. 75 00:03:47,072 --> 00:03:49,680 Innym ze zbóż tradycyjnie uprawianych 76 00:03:49,780 --> 00:03:51,167 w Polsce, jest żyto. 77 00:03:51,680 --> 00:03:53,852 Można je uprawiać na o wiele słabszych 78 00:03:53,952 --> 00:03:57,233 glebach, jest odporniejsze na przemarzanie 79 00:03:57,333 --> 00:03:59,615 i nie wymaga aż tak dużo wody. 80 00:04:00,128 --> 00:04:03,712 Gdy robimy ten film w 2024 roku 81 00:04:03,968 --> 00:04:07,012 żyto uprawia się głównie w województwach: 82 00:04:07,112 --> 00:04:09,855 wielkopolskim, mazowieckim i łódzkim. 83 00:04:10,880 --> 00:04:13,198 Jego ziarno przeznaczone jest głównie 84 00:04:13,298 --> 00:04:15,488 na paszę dla zwierząt gospodarskich 85 00:04:15,744 --> 00:04:17,791 i na mąkę do wypieku chleba. 86 00:04:18,398 --> 00:04:21,356 Warto jednak dodać, że z żyta robi się też 87 00:04:21,456 --> 00:04:22,910 spirytus i biopaliwa. 88 00:04:25,215 --> 00:04:26,669 O wiele więcej niż żyta 89 00:04:26,769 --> 00:04:28,286 uprawiamy dziś kukurydzy. 90 00:04:28,799 --> 00:04:31,617 Nie bez znaczenia jest fakt, że to zboże 91 00:04:31,717 --> 00:04:34,628 daje największe plony, a przy tym można je 92 00:04:34,728 --> 00:04:37,424 wykorzystywać na najróżniejsze sposoby: 93 00:04:37,524 --> 00:04:40,794 robić płatki, chrupki i chipsy, zjadać gotowane 94 00:04:40,894 --> 00:04:43,662 mrozić, zamykać w puszkach, mleć na mąkę 95 00:04:43,762 --> 00:04:46,150 przetwarzać na paszę dla zwierząt. 96 00:04:46,571 --> 00:04:48,423 Nie zmarnują się i łodygi 97 00:04:48,523 --> 00:04:50,302 czyli kukurydziana słoma. 98 00:04:50,559 --> 00:04:52,467 Można je spalić w elektrowniach 99 00:04:52,567 --> 00:04:54,654 uzyskując tak zwaną zieloną energię. 100 00:04:55,423 --> 00:04:57,659 Najwięcej kukurydzy uprawia się 101 00:04:57,759 --> 00:05:00,683 w województwie wielkopolskim, mazowieckim 102 00:05:00,783 --> 00:05:02,282 i kujawsko-pomorskim. 103 00:05:03,615 --> 00:05:06,148 Wysokie miejsce wśród upraw zbożowych 104 00:05:06,248 --> 00:05:08,990 zajmuje wspomniane na wstępie pszenżyto. 105 00:05:09,649 --> 00:05:11,706 Z racji podobnych do żyta wymagań 106 00:05:11,806 --> 00:05:14,110 uprawia się je w tych samych rejonach. 107 00:05:14,623 --> 00:05:18,207 Pozostałe zboża, jak jęczmień, owies, czy gryka 108 00:05:18,463 --> 00:05:20,671 zajmują o wiele mniejsze areały. 109 00:05:22,815 --> 00:05:24,311 Zadanie dla Ciebie. 110 00:05:24,607 --> 00:05:26,029 Jeśli uważnie oglądasz 111 00:05:26,129 --> 00:05:28,447 bez trudu uzupełnisz poniższe zdania. 112 00:05:32,031 --> 00:05:34,842 Jeśli twoim zdaniem w pierwszym zdaniu 113 00:05:34,942 --> 00:05:37,778 mówimy o zbiorach, a w drugim o plonach 114 00:05:37,878 --> 00:05:39,710 to oczywiście masz rację. 115 00:05:43,131 --> 00:05:46,623 Są rośliny, jak rzepak, czy buraki cukrowe 116 00:05:46,944 --> 00:05:49,951 których nie zjadamy w nieprzetworzonej postaci 117 00:05:50,463 --> 00:05:52,775 To rośliny przemysłowe, uprawiane 118 00:05:52,875 --> 00:05:55,326 na potrzeby przemysłu przetwórczego. 119 00:05:56,095 --> 00:05:58,399 Z buraków cukrowych mamy cukier. 120 00:05:58,911 --> 00:06:01,943 Wymagają żyznych gleb, dlatego uprawiane są 121 00:06:02,043 --> 00:06:03,376 głównie na terenach 122 00:06:03,476 --> 00:06:05,311 województwa wielkopolskiego 123 00:06:05,411 --> 00:06:07,869 kujawsko-pomorskiego i lubelskiego. 124 00:06:08,639 --> 00:06:10,445 Z rzepaku robi się głównie olej 125 00:06:10,545 --> 00:06:12,990 wykorzystywany także jako dodatek do paliw. 126 00:06:13,433 --> 00:06:16,516 Ta roślina najlepiej plonuje na żyznych glebach 127 00:06:16,616 --> 00:06:18,515 w rejonach o łagodnym klimacie 128 00:06:18,615 --> 00:06:20,164 i równomiernych opadach. 129 00:06:20,671 --> 00:06:23,711 Najwięcej uprawia się go w województwie 130 00:06:23,811 --> 00:06:27,326 lubelskim, dolnośląskim i zachodniopomorskim. 131 00:06:28,351 --> 00:06:31,766 Do roślin przemysłowych zaliczamy też chmiel 132 00:06:31,866 --> 00:06:35,153 - niezbędny składnik piwa, tytoń - służący 133 00:06:35,253 --> 00:06:38,776 do produkcji papierosów, a także len i konopie 134 00:06:38,876 --> 00:06:41,661 z których pozyskujemy olej i włókno. 135 00:06:46,295 --> 00:06:49,677 W Polsce od dawna uprawia się też ziemniaki. 136 00:06:50,111 --> 00:06:51,755 Nie mają dużych wymagań. 137 00:06:51,855 --> 00:06:54,206 Uprawia się je na słabych glebach. 138 00:06:54,719 --> 00:06:57,928 Gdy robimy ten film, najwięcej uprawia się ich 139 00:06:58,028 --> 00:07:00,525 w województwach: wielkopolskim, łódzkim 140 00:07:00,625 --> 00:07:01,892 i mazowieckim. 141 00:07:02,399 --> 00:07:04,470 Od wielu lat powierzchnia uprawy 142 00:07:04,570 --> 00:07:07,105 tego warzywa systematycznie się zmniejsza 143 00:07:07,205 --> 00:07:09,676 bo ziemniaków i sami jemy coraz mniej - 144 00:07:09,776 --> 00:07:12,054 - zastępując je ryżem i makaronami - 145 00:07:12,154 --> 00:07:14,946 - i nie karmimy już nimi zwierząt hodowlanych 146 00:07:15,046 --> 00:07:16,988 stawiając na innego typu pasze. 147 00:07:17,759 --> 00:07:20,575 Na znaczeniu zyskują za to warzywa i owoce. 148 00:07:20,914 --> 00:07:24,620 Ich areał stale rośnie, szczególnie jeśli chodzi 149 00:07:24,720 --> 00:07:27,532 o sady i plantacje owoców jagodowych: 150 00:07:27,632 --> 00:07:30,034 truskawek, porzeczek, czy malin. 151 00:07:30,815 --> 00:07:32,590 Najwięcej sadów znajduje się 152 00:07:32,690 --> 00:07:34,289 w województwie mazowieckim 153 00:07:34,389 --> 00:07:36,366 między innymi w okolicach Grójca 154 00:07:36,466 --> 00:07:38,493 gdzie uprawia się głównie jabłka. 155 00:07:39,263 --> 00:07:41,261 Polska jest jednym z największych 156 00:07:41,361 --> 00:07:43,359 producentów tego owocu na świecie. 157 00:07:48,223 --> 00:07:50,221 Ponad połowę powierzchni Polski 158 00:07:50,321 --> 00:07:52,319 przeznacza się na cele rolnicze. 159 00:07:53,087 --> 00:07:55,391 Największy areał zajmuje pszenica 160 00:07:55,647 --> 00:07:57,951 I jej też zbieramy najwięcej. 161 00:07:58,463 --> 00:08:01,535 Na słabszych glebach uprawia się inne zboża 162 00:08:01,791 --> 00:08:05,375 żyto, kukurydzę, pszenżyto, jęczmień, owies 163 00:08:05,631 --> 00:08:09,236 a także rośliny przemysłowe, jak rzepak, chmiel 164 00:08:09,336 --> 00:08:11,775 burak cukrowy, tytoń i konopie. 165 00:08:12,543 --> 00:08:14,256 Coraz większe znaczenie zyskuje 166 00:08:14,356 --> 00:08:15,614 uprawa warzyw i owoców. 167 00:08:15,977 --> 00:08:19,455 Jesteśmy potentatem w produkcji jabłek i malin. 168 00:08:23,551 --> 00:08:25,549 Rolnicy muszą dbać o uprawy 169 00:08:25,649 --> 00:08:27,135 by mieć dobre zbiory. 170 00:08:27,391 --> 00:08:28,993 Ty dbaj o swoją wiedzę 171 00:08:29,093 --> 00:08:31,486 odwiedzając regularnie pistacja.tv 172 00:08:31,999 --> 00:08:36,394 Twoje zaangażowanie wyda obfity plon.