1
00:00:00,730 --> 00:00:03,589
Wiesz, że największy średniowieczny zamek

2
00:00:03,689 --> 00:00:05,412
na świecie leży w Polsce?

3
00:00:05,632 --> 00:00:07,495
Jest nim zamek w Malborku

4
00:00:07,595 --> 00:00:09,867
a jego powierzchnia liczy tyle 

5
00:00:09,967 --> 00:00:11,753
co 30 boisk piłkarskich.

6
00:00:12,288 --> 00:00:15,531
W 1997 roku zamek został wpisany 

7
00:00:15,631 --> 00:00:18,588
na prestiżową listę UNESCO

8
00:00:18,688 --> 00:00:21,504
o której dowiesz się więcej z tego filmu.

9
00:00:33,280 --> 00:00:35,489
Każdy kraj ma miejsca, które uważa

10
00:00:35,589 --> 00:00:37,881
za szczególnie cenne, warte ochrony 

11
00:00:37,981 --> 00:00:40,190
a zarazem chce się nimi pochwalić.

12
00:00:40,704 --> 00:00:43,678
Żeby chronić najcenniejsze dobra światowej

13
00:00:43,778 --> 00:00:46,846
kultury i przyrody, powołano do życia UNESCO

14
00:00:46,946 --> 00:00:49,654
czyli Organizację Narodów Zjednoczonych

15
00:00:49,754 --> 00:00:52,224
do spraw Edukacji, Nauki i Kultury.

16
00:00:52,716 --> 00:00:55,500
Jednym z celów jej działalności jest ochrona

17
00:00:55,600 --> 00:00:57,961
różnorodności kulturowej i przyrodniczej

18
00:00:58,061 --> 00:00:59,161
na świecie.

19
00:00:59,392 --> 00:01:02,410
Aby to osiągnąć, stworzono listę światowego

20
00:01:02,510 --> 00:01:05,670
dziedzictwa, nazywaną potocznie listą UNESCO.

21
00:01:06,048 --> 00:01:08,777
Trafiają na nią obiekty, które należy 

22
00:01:08,877 --> 00:01:11,849
objąć opieką, ponieważ stanowią najwyższą 

23
00:01:11,949 --> 00:01:14,605
powszechną wartość dla społeczeństwa.

24
00:01:15,116 --> 00:01:18,080
Figuruje na niej ponad 1200 obiektów

25
00:01:18,336 --> 00:01:21,920
z prawie 170 państw świata. Wow!

26
00:01:22,432 --> 00:01:25,258
Obiekty wpisane na tę listę można podzielić

27
00:01:25,358 --> 00:01:27,733
na dwie kategorie: obiekty kulturowe 

28
00:01:27,833 --> 00:01:29,321
i obiekty przyrodnicze.

29
00:01:30,624 --> 00:01:32,666
W Polsce mamy 17 obiektów 

30
00:01:32,766 --> 00:01:35,131
wpisanych na listę światowego dziedzictwa.

31
00:01:35,232 --> 00:01:37,436
Dwa z nich to obiekty przyrodnicze

32
00:01:37,536 --> 00:01:39,759
a15 - kulturowe.

33
00:01:40,096 --> 00:01:42,656
Jeśli ciekawi cię pełna lista tych obiektów

34
00:01:42,912 --> 00:01:45,551
to wyświetlają się one teraz na planszy.

35
00:01:46,496 --> 00:01:49,212
Zatrzymaj film i przyjrzyj się im.

36
00:01:49,312 --> 00:01:51,915
Nie możemy opowiedzieć Ci tu o wszystkich

37
00:01:52,015 --> 00:01:54,812
ale po orzeszku przybliżymy niektóre z nich.

38
00:01:58,016 --> 00:02:00,110
Wśród wpisanych na listę światowego

39
00:02:00,210 --> 00:02:03,571
dziedzictwa 15 polskich obiektów kulturowych

40
00:02:03,671 --> 00:02:05,678
jest Stare Miasto w Krakowie.

41
00:02:05,952 --> 00:02:08,949
To miasto było naszą stolicą i siedzibą

42
00:02:09,049 --> 00:02:11,967
królów Polski aż do końca XVIII wieku.

43
00:02:12,352 --> 00:02:14,421
Na liście znalazło się centrum miasta

44
00:02:14,521 --> 00:02:16,586
z największym w Europie średniowiecznym

45
00:02:16,686 --> 00:02:19,274
rynkiem, zabytkowymi kamieniczkami

46
00:02:19,374 --> 00:02:21,517
kościołami i monumentalnym 

47
00:02:21,617 --> 00:02:23,400
zamkiem królewskim na Wawelu

48
00:02:23,500 --> 00:02:26,158
a także dawna żydowska dzielnica Krakowa 

49
00:02:26,258 --> 00:02:28,378
- Kazimierz, znana między innymi 

50
00:02:28,478 --> 00:02:29,858
z zabytkowych synagog 

51
00:02:29,958 --> 00:02:32,606
czyli żydowskich domów modlitwy.

52
00:02:33,600 --> 00:02:36,524
Wpisano tam też zabytkowe starówki Zamościa

53
00:02:36,624 --> 00:02:39,360
i Warszawy oraz składający się ze Starego

54
00:02:39,460 --> 00:02:42,265
Miasta, Nowego Miasta i zamku krzyżackiego

55
00:02:42,365 --> 00:02:44,044
zespół miejski w Toruniu.

56
00:02:44,352 --> 00:02:46,912
Może już znasz je z innych naszych filmów?

57
00:02:47,680 --> 00:02:50,332
Jednak to stare miasto w Krakowie

58
00:02:50,432 --> 00:02:53,771
może pochwalić się tym, że zostało wpisane

59
00:02:53,871 --> 00:02:57,373
na listę UNESCO już w 1978 roku, jako jeden 

60
00:02:57,473 --> 00:03:00,862
z pierwszych dwunastu obiektów na świecie.

61
00:03:01,760 --> 00:03:04,660
Na tej krótkiej liście znalazła się wówczas

62
00:03:04,760 --> 00:03:07,335
również, czynna od średniowiecza aż do 

63
00:03:07,435 --> 00:03:10,266
końca XX wieku, kopalnia soli w Wieliczce.

64
00:03:10,720 --> 00:03:13,446
Po latach rozszerzono ten wpis i obecnie

65
00:03:13,546 --> 00:03:16,431
kompleks widnieje na liście jako Królewskie

66
00:03:16,531 --> 00:03:19,100
Kopalnie Soli w Wieliczce i Bochni.

67
00:03:19,936 --> 00:03:22,478
Doceniono tutaj ogrom przedsięwzięcia

68
00:03:22,578 --> 00:03:25,140
jakim była eksploatacja soli kamiennej

69
00:03:25,240 --> 00:03:26,591
na tak wielką skalę.

70
00:03:26,848 --> 00:03:29,460
Wydobycie soli prowadzono aż na dziewięciu

71
00:03:29,560 --> 00:03:31,678
poziomach korytarzy ciągnących się 

72
00:03:31,778 --> 00:03:33,502
łącznie na setki kilometrów.

73
00:03:34,016 --> 00:03:37,320
W soli wyrzeźbiono tam posągi, ołtarze, kaplice

74
00:03:37,420 --> 00:03:40,459
i inne obiekty kultu religijnego, który był 

75
00:03:40,559 --> 00:03:43,242
bardzo ważny dla pracujących pod ziemią

76
00:03:43,342 --> 00:03:45,646
w ryzykownych warunkach górników.

77
00:03:48,608 --> 00:03:50,814
Następny obiekt również wyróżniono

78
00:03:50,914 --> 00:03:52,191
ze względu na ogrom.

79
00:03:52,448 --> 00:03:55,523
Tym razem, niestety, ogrom okrucieństwa.

80
00:03:55,776 --> 00:03:57,234
To Auschwitz-Birkenau 

81
00:03:57,334 --> 00:03:59,958
czyli obóz koncentracyjny w Oświęcimiu.

82
00:04:00,128 --> 00:04:02,994
Niemiecki, nazistowski obóz koncentracyjny

83
00:04:03,094 --> 00:04:05,424
i zagłady widnieje na liście UNESCO

84
00:04:05,524 --> 00:04:07,854
jako przykład miejsca okrucieństwa 

85
00:04:07,954 --> 00:04:09,451
o niewyobrażalnej skali

86
00:04:09,551 --> 00:04:12,367
jakiego dopuszczano się w trakcie II wojny

87
00:04:12,467 --> 00:04:15,352
światowej na terenie Polski i innych krajów

88
00:04:15,452 --> 00:04:18,053
podbitych przez III Rzeszę Niemiecką.

89
00:04:18,303 --> 00:04:21,106
W dwóch oddziałach tego obozu, w Oświęcimiu

90
00:04:21,206 --> 00:04:24,484
i pobliskiej Brzezince, hitlerowcy głodzili

91
00:04:24,584 --> 00:04:27,994
torturowali i mordowali ludzi na masową skalę.

92
00:04:28,150 --> 00:04:31,659
Okrutną śmiercią zginęło tu ponad milion osób

93
00:04:31,759 --> 00:04:34,814
głównie Żydów, ale także Polaków i Romów.

94
00:04:37,247 --> 00:04:40,413
Z południa Polski Przenieśmy się na północ.

95
00:04:40,575 --> 00:04:43,586
Tu wznosi się wspomniany na początku filmu

96
00:04:43,686 --> 00:04:45,604
Zamek Krzyżacki w Malborku.

97
00:04:45,951 --> 00:04:49,129
Budowany i przebudowywany już od XIII wieku

98
00:04:49,229 --> 00:04:52,357
zamek z pięknej czerwonej cegły był stolicą

99
00:04:52,457 --> 00:04:55,285
Państwa Zakonnego i siedzibą Wielkiego 

100
00:04:55,385 --> 00:04:58,213
Mistrza Zakonu Krzyżackiego, aż do jego

101
00:04:58,313 --> 00:05:01,860
wykupienia przez Polaków w połowie XV wieku.

102
00:05:02,079 --> 00:05:04,901
Kolejni właściciele też go rozbudowywali 

103
00:05:05,001 --> 00:05:08,173
i upiększali, a po zniszczeniach odbudowywali.

104
00:05:08,591 --> 00:05:10,916
Ostatnią dużą odbudowę przeprowadzono

105
00:05:11,016 --> 00:05:13,469
po zniszczeniach w II wojnie światowej.

106
00:05:13,855 --> 00:05:16,998
W uznaniu efektów tej odbudowy, pod koniec

107
00:05:17,098 --> 00:05:20,241
XX wieku zamek wciągnięto na listę UNESCO.

108
00:05:23,071 --> 00:05:25,586
Obiekty przyrodnicze mamy na liście UNESCO

109
00:05:25,686 --> 00:05:27,285
tylko dwa, ale za to jakie!

110
00:05:27,533 --> 00:05:29,749
Na szczególne wyróżnienie zasługuje 

111
00:05:29,849 --> 00:05:31,826
położona po obu stronach granicy 

112
00:05:31,926 --> 00:05:34,394
polsko-białoruskiej Puszcza Białowieska.

113
00:05:34,591 --> 00:05:37,605
Bardzo cenny przyrodniczo, pierwotny las.

114
00:05:38,100 --> 00:05:40,772
Pierwotny, czyli taki, który pozostał wolny

115
00:05:40,872 --> 00:05:43,038
od jakichkolwiek działań człowieka.

116
00:05:43,295 --> 00:05:44,842
Nie wycina się tam drzew

117
00:05:44,942 --> 00:05:47,088
nie usuwa tych, które same padły.

118
00:05:47,391 --> 00:05:49,763
To jedyna pozostałość po dawnych puszczach

119
00:05:49,863 --> 00:05:51,889
powszechnie występujących w Europie.

120
00:05:52,294 --> 00:05:54,979
Jest to siedlisko największej na świecie

121
00:05:55,079 --> 00:05:57,030
populacji żubra europejskiego 

122
00:05:57,130 --> 00:05:59,678
największego ssaka lądowego w Europie.

123
00:05:59,935 --> 00:06:02,691
Żyje on tu na wolności, ale w celu ochrony

124
00:06:02,791 --> 00:06:05,630
gatunku, hodowany jest również w miejscowej 

125
00:06:05,730 --> 00:06:08,352
zagrodzie pokazowej żubrów w Białowieży.

126
00:06:08,895 --> 00:06:10,858
Puszcza Białowieska jest tak cenna 

127
00:06:10,958 --> 00:06:14,884
że to właśnie na jej obszarze już w roku 1932

128
00:06:14,984 --> 00:06:17,979
utworzono drugi najstarszy park narodowy 

129
00:06:18,079 --> 00:06:20,822
w Polsce - Białowieski Park Narodowy.

130
00:06:21,183 --> 00:06:23,264
Drugim obiektem przyrodniczym jest

131
00:06:23,364 --> 00:06:25,625
znajdujący się w granicach Bieszczadzkiego 

132
00:06:25,725 --> 00:06:28,508
Parku Narodowego fragment pradawnych 

133
00:06:28,608 --> 00:06:30,817
i pierwotnych lasów bukowych Karpat

134
00:06:31,000 --> 00:06:35,148
obejmujący 94 lasy w osiemnastu krajach.

135
00:06:35,357 --> 00:06:37,638
To największych zachowany w Europie 

136
00:06:37,738 --> 00:06:39,127
w stanie nienaruszonym 

137
00:06:39,227 --> 00:06:40,731
kompleks lasów bukowych.

138
00:06:43,455 --> 00:06:45,343
Jeśli nas uważnie oglądasz

139
00:06:45,443 --> 00:06:48,250
bez trudu wymienisz cztery stare miasta

140
00:06:48,350 --> 00:06:49,813
które zostały wpisane na Listę

141
00:06:49,913 --> 00:06:51,376
Światowego Dziedzictwa UNESCO.

142
00:06:54,975 --> 00:06:57,800
To stare miasta w Krakowie, Warszawie

143
00:06:57,900 --> 00:06:59,831
Toruniu i Zamościu.

144
00:07:02,399 --> 00:07:04,397
Lista Światowego Dziedzictwa

145
00:07:04,497 --> 00:07:07,177
zwana potocznie listą UNESCO, gromadzi

146
00:07:07,277 --> 00:07:09,737
obiekty wyróżniające się wyjątkową 

147
00:07:09,837 --> 00:07:11,543
wartością dla ludzkości.

148
00:07:11,871 --> 00:07:15,290
Na tej liście widnieje 17 obiektów z Polski.

149
00:07:15,616 --> 00:07:18,015
15 z nich to obiekty kulturowe.

150
00:07:18,271 --> 00:07:20,575
Między innymi Stare Miasto w Krakowie

151
00:07:20,831 --> 00:07:23,391
Kopalnie soli w Wieliczce i Bochni

152
00:07:23,491 --> 00:07:25,469
Zamek Krzyżacki w Malborku 

153
00:07:25,569 --> 00:07:27,998
obóz koncentracyjny w Oświęcimiu.

154
00:07:28,511 --> 00:07:30,559
Dwa z nich to obiekty przyrodnicze

155
00:07:30,761 --> 00:07:32,888
w tym Puszcza Białowieska.

156
00:07:35,423 --> 00:07:36,975
Lista UNESCO to wskazówka 

157
00:07:37,075 --> 00:07:39,071
jakie miejsca warto zwiedzić

158
00:07:39,263 --> 00:07:41,447
A pistacja.tv to lista filmów 

159
00:07:41,547 --> 00:07:44,028
które bezwzględnie warto obejrzeć.

160
00:07:44,383 --> 00:07:48,190
Kliknij, polub, zasubskrybuj.