1
00:00:01,536 --> 00:00:05,556
Woda pokrywa niemal 3/4 powierzchni Ziemi.

2
00:00:06,144 --> 00:00:07,643
Dlaczego zatem ludziom 

3
00:00:07,743 --> 00:00:09,983
zwierzętom i roślinom jej brakuje?

4
00:00:10,752 --> 00:00:13,312
Otóż do życia potrzeba nam słodkiej

5
00:00:13,568 --> 00:00:16,680
a tej jest zaledwie 3%

6
00:00:17,408 --> 00:00:20,415
Do tego 3/4 tej ilości jest uwięzione 

7
00:00:20,515 --> 00:00:23,844
w lodowcach, a niemal ćwierć - pod ziemią.

8
00:00:24,320 --> 00:00:26,368
Ta dostępna, w rzekach i jeziorach

9
00:00:26,624 --> 00:00:30,464
stanowi ledwie 1/3 procenta całej słodkiej wody.

10
00:00:30,720 --> 00:00:33,024
Zastraszająco mało, prawda?

11
00:00:33,536 --> 00:00:36,603
Dlatego wodę pitną trzeba szanować.

12
00:00:36,864 --> 00:00:39,936
Pamiętaj o tym oglądając nasz film.

13
00:00:53,760 --> 00:00:56,287
Największą gorącą pustynią 

14
00:00:56,387 --> 00:00:58,628
na świecie, jest Sahara.

15
00:00:59,223 --> 00:01:02,094
Na południe od niej, w pobliżu równoleżnika 

16
00:01:02,194 --> 00:01:06,053
15. stopnia szerokości geograficznej północnej

17
00:01:06,487 --> 00:01:08,615
między Oceanem Atlantyckim 

18
00:01:08,715 --> 00:01:12,876
a Wyżyną Abisyńską ciągnie się wąski pas

19
00:01:12,976 --> 00:01:16,029
niebędący ani pustynią, ani sawanną.

20
00:01:16,544 --> 00:01:17,871
To Sahel.

21
00:01:18,366 --> 00:01:20,408
Spójrz na klimatogram.

22
00:01:20,640 --> 00:01:23,087
Tutejszy klimat cechuje bardzo wysoka 

23
00:01:23,187 --> 00:01:25,503
średnia roczna temperatura powietrza

24
00:01:25,760 --> 00:01:29,503
od 25 do 30 stopni Celsjusza.

25
00:01:30,112 --> 00:01:33,692
Pory roku wyznaczają opady, które pojawiają się

26
00:01:33,792 --> 00:01:35,700
tu najczęściej raz do roku

27
00:01:35,800 --> 00:01:38,299
i trwają najwyżej 2 - 3 miesiące.

28
00:01:38,560 --> 00:01:41,120
Mogą one ulec przesunięciu w czasie

29
00:01:41,376 --> 00:01:44,704
Wystąpić wcześniej lub później niż zazwyczaj.

30
00:01:45,216 --> 00:01:47,285
Ich średnia roczna suma wynosi 

31
00:01:47,385 --> 00:01:49,796
zaledwie 100 do 300 mm.

32
00:01:50,230 --> 00:01:52,853
Resztę roku trwa pora sucha.

33
00:01:52,977 --> 00:01:55,276
Zdarzają się kilkuletnie okresy 

34
00:01:55,376 --> 00:01:58,506
bardziej wilgotne, po których następują lata

35
00:01:58,606 --> 00:02:00,611
z całkowitym brakiem opadów.

36
00:02:01,600 --> 00:02:04,322
Stałymi rzekami w regionie są tylko te

37
00:02:04,422 --> 00:02:06,948
które swoje źródła mają na terenach 

38
00:02:07,048 --> 00:02:09,259
objętych deszczami zenitalnymi.

39
00:02:09,536 --> 00:02:12,352
Mówimy o nich w innym filmie tej playlisty.

40
00:02:13,120 --> 00:02:15,936
Reszta rzek ma charakter okresowy.

41
00:02:16,192 --> 00:02:18,685
To znaczy że woda pojawia się w nich 

42
00:02:18,785 --> 00:02:21,365
tylko w czasie opadów, a w porze suchej

43
00:02:21,465 --> 00:02:23,614
po rzece pozostaje puste koryto.

44
00:02:24,259 --> 00:02:27,538
Takie rzeki nazywamy wadi.

45
00:02:28,726 --> 00:02:30,697
W środkowej części Sahelu 

46
00:02:30,797 --> 00:02:32,846
leży okresowe jezioro Czad.

47
00:02:33,600 --> 00:02:35,905
Duże parowanie oraz długotrwały 

48
00:02:36,005 --> 00:02:38,112
brak zasilania opadami sprawia

49
00:02:38,212 --> 00:02:40,687
że jego powierzchnia zmniejsza się 

50
00:02:40,787 --> 00:02:43,312
w porze suchej nawet czterokrotnie.

51
00:02:43,840 --> 00:02:46,912
Na brzegach jeziora wytrącają się pokłady soli

52
00:02:47,168 --> 00:02:48,745
które są eksploatowane 

53
00:02:48,845 --> 00:02:50,492
przez tamtejszą ludność.

54
00:02:51,008 --> 00:02:53,361
W całym Sahelu występuje sporo 

55
00:02:53,461 --> 00:02:56,616
słonawych jezior i bagnisk, które ożywają 

56
00:02:56,716 --> 00:02:58,138
w porze deszczowej.

57
00:02:58,688 --> 00:03:01,973
Rozkład opadów w ciągu roku ma ogromny

58
00:03:02,073 --> 00:03:04,920
wpływ na roślinność i jej rodzaj.

59
00:03:05,344 --> 00:03:07,904
Im dalej przesuwamy się na północ

60
00:03:08,160 --> 00:03:10,720
bliżej zwrotnika Raka i Sahary

61
00:03:10,976 --> 00:03:13,280
tym bardziej maleje ilość opadów

62
00:03:13,608 --> 00:03:16,850
a co za tym idzie, występuje tam mniej drzew.

63
00:03:17,632 --> 00:03:20,015
Pokrywę terenu tworzą jedynie 

64
00:03:20,115 --> 00:03:23,259
płaty wieloletnich traw, które następnie

65
00:03:23,359 --> 00:03:25,823
łagodnie przechodzą w pustynię.

66
00:03:26,336 --> 00:03:29,068
Zwierzęta w strefie Sahelu też musiały się

67
00:03:29,168 --> 00:03:31,967
zaadaptować do długotrwałych okresów suszy.

68
00:03:32,736 --> 00:03:35,552
Typowymi przedstawicielami tutejszej fauny

69
00:03:35,671 --> 00:03:39,334
są antylopy, doskonale znoszące brak wody.

70
00:03:39,904 --> 00:03:43,353
Pokaźną grupę stanowią węże, jaszczurki

71
00:03:43,453 --> 00:03:47,032
ptaki, a także gryzonie: pieski pustynne 

72
00:03:47,132 --> 00:03:48,787
i skoczki pustynne.

73
00:03:52,960 --> 00:03:55,323
W rejonie Sahelu okres wegetacji 

74
00:03:55,423 --> 00:03:58,079
jest jednym z najdłuższych na świecie

75
00:03:58,336 --> 00:04:00,596
ale bardzo krótka pora deszczowa 

76
00:04:00,696 --> 00:04:03,536
i wynikające z niej niedostatki wody mocno

77
00:04:03,636 --> 00:04:06,526
ograniczają rolnictwo w tej części Afryki.

78
00:04:07,040 --> 00:04:09,128
Pastwiska nadają się do użytku

79
00:04:09,228 --> 00:04:12,335
wyłącznie sezonowo. Ze względu na niewielkie 

80
00:04:12,435 --> 00:04:15,542
i nieregularne opady, pozostawienie zwierząt 

81
00:04:15,642 --> 00:04:18,321
na tym samym terenie przez dłuższy czas

82
00:04:18,421 --> 00:04:19,897
 jest niemożliwe.

83
00:04:20,351 --> 00:04:23,167
Aby jak najlepiej wykorzystać dziką roślinność

84
00:04:23,423 --> 00:04:26,480
ludzie muszą wędrować ze swoimi stadami.

85
00:04:27,007 --> 00:04:29,278
Ten tradycyjny sposób korzystania 

86
00:04:29,378 --> 00:04:31,804
z naturalnych pastwisk, nazywany jest

87
00:04:31,904 --> 00:04:34,584
pasterstwem koczowniczym lub nomadyzmem.

88
00:04:34,943 --> 00:04:38,329
Nomadzi, czyli wędrowni pasterze, co roku

89
00:04:38,429 --> 00:04:41,933
przemieszczają się ustalonymi, tradycyjnymi

90
00:04:42,033 --> 00:04:44,916
szlakami wraz z wypasaną zwierzyną.

91
00:04:45,239 --> 00:04:48,729
To głównie owce, kozy, wielbłądy i zebu 

92
00:04:48,829 --> 00:04:52,623
długorogie bydło o charakterystycznym garbie

93
00:04:52,723 --> 00:04:54,198
 na grzbiecie.

94
00:04:54,399 --> 00:04:57,165
Ich wędrówki na południe są ograniczone

95
00:04:57,265 --> 00:05:00,031
przez zasięg występowania muchy tse-tse

96
00:05:00,287 --> 00:05:02,002
która przenosząc choroby 

97
00:05:02,102 --> 00:05:04,685
praktycznie uniemożliwia hodowlę bydła

98
00:05:04,785 --> 00:05:06,782
oraz koni w Afryce Środkowej.

99
00:05:07,455 --> 00:05:09,247
Co kilka lub kilkanaście lat

100
00:05:09,503 --> 00:05:11,551
Sahel dotyka ogromna susza.

101
00:05:12,063 --> 00:05:14,150
Niszczy ona naturalną roślinność

102
00:05:14,250 --> 00:05:16,420
a stada zwierząt zamiast wędrować 

103
00:05:16,520 --> 00:05:19,291
ustalonymi szlakami, przemieszczają się tam

104
00:05:19,391 --> 00:05:21,094
gdzie jeszcze można znaleźć

105
00:05:21,194 --> 00:05:22,813
 jakiekolwiek pożywienie.

106
00:05:23,327 --> 00:05:25,391
Taki rabunkowy wypas powoduje 

107
00:05:25,491 --> 00:05:28,190
zniszczenie systemu korzeniowego roślin

108
00:05:28,447 --> 00:05:31,315
a w efekcie - wywiewanie cząstek gleby

109
00:05:31,415 --> 00:05:33,235
przyspieszając jej erozję

110
00:05:33,335 --> 00:05:35,358
 i czyniąc mniej użyteczną.

111
00:05:35,871 --> 00:05:38,824
To wszystko jeszcze bardziej utrudnia uprawę

112
00:05:38,924 --> 00:05:42,014
roli i pogarsza jakość życia ludzi i zwierząt.

113
00:05:42,527 --> 00:05:44,200
W skrajnych przypadkach 

114
00:05:44,300 --> 00:05:47,072
na tereny poprzednio użytkowane rolniczo

115
00:05:47,172 --> 00:05:48,633
 wkracza pustynia.

116
00:05:48,992 --> 00:05:52,692
Taki proces nazywamy pustynnieniem.

117
00:05:56,607 --> 00:05:59,102
W Afryce nierzadko to inne czynniki 

118
00:05:59,202 --> 00:06:01,647
niż warunki przyrodnicze, są główną 

119
00:06:01,747 --> 00:06:03,556
przeszkodą dla efektywnego 

120
00:06:03,656 --> 00:06:05,868
rolniczego wykorzystania terenu.

121
00:06:06,591 --> 00:06:09,531
Prymitywne, oparte na tradycji metody uprawy

122
00:06:09,631 --> 00:06:11,637
nie pozwalają na wykorzystanie 

123
00:06:11,737 --> 00:06:14,355
nowoczesnych technologii, które mogłyby 

124
00:06:14,455 --> 00:06:17,055
zwiększyć efektywność produkcji rolnej.

125
00:06:17,343 --> 00:06:20,240
Dużą przeszkodą są niewielkie powierzchnie

126
00:06:20,340 --> 00:06:22,345
gospodarstw i ich rozproszenie

127
00:06:22,445 --> 00:06:24,520
oraz brak klarownych przepisów 

128
00:06:24,620 --> 00:06:26,534
dotyczących własności ziemi.

129
00:06:27,071 --> 00:06:30,196
I wreszcie, wspomniane już niejednokrotnie 

130
00:06:30,296 --> 00:06:33,445
konflikty zbrojne i niestabilność polityczna

131
00:06:33,545 --> 00:06:36,103
które są częstą przyczyną zniszczeń 

132
00:06:36,203 --> 00:06:38,983
lub grabieży plonów i migracji ludności

133
00:06:39,083 --> 00:06:42,429
co utrudnia normalne funkcjonowanie rolnictwa.

134
00:06:46,271 --> 00:06:49,191
W ostatnich latach, na to wszystko, o czym 

135
00:06:49,291 --> 00:06:51,608
już mówiliśmy, nakłada się jeszcze 

136
00:06:51,708 --> 00:06:54,973
znaczny wzrost liczby ludności w strefie Sahelu.

137
00:06:55,231 --> 00:06:57,179
Ludzi jest coraz więcej.

138
00:06:57,279 --> 00:07:00,351
Zaczynają prowadzić bardziej osiadły tryb życia

139
00:07:00,607 --> 00:07:02,302
a pasterstwo koczownicze 

140
00:07:02,402 --> 00:07:04,446
ustępuje miejsca uprawie roli.

141
00:07:04,959 --> 00:07:07,775
Zasoby wody są jednak niewystarczające

142
00:07:08,031 --> 00:07:11,070
by zaspokoić potrzeby rosnącej populacji.

143
00:07:11,615 --> 00:07:14,770
Aby produkować więcej żywności, zwiększa się

144
00:07:14,870 --> 00:07:17,442
powierzchnię upraw kosztem pastwisk.

145
00:07:17,759 --> 00:07:20,792
Jednocześnie na pozostałym areale próbuje się

146
00:07:20,892 --> 00:07:23,738
wypasać coraz więcej zwierząt, co prowadzi 

147
00:07:23,838 --> 00:07:26,136
do intensywniejszego wykorzystania 

148
00:07:26,236 --> 00:07:29,014
naturalnej roślinności i jeszcze bardziej 

149
00:07:29,114 --> 00:07:31,325
przyspiesza procesy pustynnienia.

150
00:07:32,351 --> 00:07:35,614
Bez długofalowych inwestycji w infrastrukturę

151
00:07:35,714 --> 00:07:37,601
taką jak studnie głębinowe 

152
00:07:37,701 --> 00:07:40,914
i systemy nawadniania, trudno wyobrazić sobie

153
00:07:41,014 --> 00:07:43,688
w miarę dostatnią przyszłość regionu.

154
00:07:46,431 --> 00:07:48,540
A teraz czas na Ciebie.

155
00:07:48,735 --> 00:07:51,202
Czy potrafisz wymienić cztery czynniki

156
00:07:51,302 --> 00:07:54,366
utrudniające gospodarkę rolną w strefie Sahelu?

157
00:07:57,783 --> 00:08:01,822
Jeśli wśród twoich propozycji są: niedobór wody

158
00:08:01,922 --> 00:08:05,215
ubogie gleby, prymitywne metody uprawy 

159
00:08:05,315 --> 00:08:08,782
niestabilna sytuacja społeczno-polityczna

160
00:08:08,882 --> 00:08:12,348
to doskonale. Gratulacje!

161
00:08:14,335 --> 00:08:17,706
Strefa Sahelu zalicza się do obszarów suchych

162
00:08:17,806 --> 00:08:20,316
z niską roczną sumą opadów.

163
00:08:20,991 --> 00:08:24,063
Woda z powierzchni ziemi paruje bardzo szybko

164
00:08:24,319 --> 00:08:26,763
dlatego przetrwały tu tylko gatunki

165
00:08:26,863 --> 00:08:28,900
które niewiele jej potrzebują 

166
00:08:29,000 --> 00:08:31,553
albo są w stanie ją magazynować.

167
00:08:31,999 --> 00:08:34,815
Obszary te wykorzystuje się rolniczo

168
00:08:35,071 --> 00:08:38,655
ale tutejszy ekosystem jest niezwykle delikatny

169
00:08:38,911 --> 00:08:42,170
I podatny na antropopresję.

170
00:08:44,100 --> 00:08:46,079
Pistacja jest źródłem.

171
00:08:46,335 --> 00:08:49,407
Co prawda nie wody, ale wiadomości.

172
00:08:49,663 --> 00:08:53,503
Do tego zawsze dostępnym na pistacja.tv

173
00:08:54,271 --> 00:08:58,702
Możesz czerpać stąd wiedzę bez ograniczeń