1
00:00:01,280 --> 00:00:03,945
Czy wiesz, czym jest Fair Trade?

2
00:00:04,608 --> 00:00:07,680
To system wspierający rolników i pracowników

3
00:00:07,936 --> 00:00:10,794
Ważny zwłaszcza w słabo rozwiniętych krajach

4
00:00:10,894 --> 00:00:14,446
Afryki, Azji i Ameryki Łacińskiej.

5
00:00:14,592 --> 00:00:17,927
Certyfikat Fair Trade gwarantuje, że rolnicy 

6
00:00:18,027 --> 00:00:20,785
i pracownicy na farmach i plantacjach 

7
00:00:20,885 --> 00:00:23,643
mają zapewnione uczciwe wynagrodzenie 

8
00:00:23,743 --> 00:00:26,476
za swoje plony i godne warunki pracy.

9
00:00:26,992 --> 00:00:29,992
Wybierając produkty fairtrade, wspierasz

10
00:00:30,092 --> 00:00:33,118
drobnych rolników i pracowników rolnych. 

11
00:00:33,218 --> 00:00:35,786
Pomagasz więc budować lepszy świat 

12
00:00:35,886 --> 00:00:37,342
dla wszystkich.

13
00:00:48,896 --> 00:00:51,339
Wiesz już że Afryka jest drugim 

14
00:00:51,439 --> 00:00:54,271
pod względem powierzchni kontynentem.

15
00:00:54,784 --> 00:00:57,933
Chociaż ma obfite zasoby naturalne, pozostaje

16
00:00:58,033 --> 00:01:01,110
najsłabiej rozwijającym się regionem świata.

17
00:01:01,696 --> 00:01:04,836
Pewnie nie raz zdarzyło Ci się też słyszeć

18
00:01:04,936 --> 00:01:07,418
wyrażenie "Produkt Krajowy Brutto"

19
00:01:07,518 --> 00:01:09,139
 albo jego skrót: PKB.

20
00:01:09,376 --> 00:01:11,058
Pamiętasz, co to jest?

21
00:01:11,424 --> 00:01:14,172
To nic innego jak wartość wszystkich dóbr

22
00:01:14,272 --> 00:01:16,543
i usług wytworzonych w danym kraju

23
00:01:16,657 --> 00:01:18,324
w ciągu określonego czasu;

24
00:01:18,592 --> 00:01:20,436
najczęściej w ciągu roku.

25
00:01:20,896 --> 00:01:22,944
Ale kraje są bardzo różne.

26
00:01:23,200 --> 00:01:25,708
Dlatego żeby wiarygodniej porównać 

27
00:01:25,808 --> 00:01:28,485
rozwój gospodarczy państw, PKB często 

28
00:01:28,585 --> 00:01:30,385
dzieli się na liczbę osób 

29
00:01:30,485 --> 00:01:32,993
zamieszkujących poszczególne kraje.

30
00:01:34,976 --> 00:01:38,101
Produkt Krajowy Brutto podzielony przez liczbę

31
00:01:38,201 --> 00:01:41,119
mieszkańców danego kraju, to PKB per capita

32
00:01:41,219 --> 00:01:43,617
czyli "na głowę", albo inaczej: 

33
00:01:43,717 --> 00:01:46,344
przypadający na jednego mieszkańca.

34
00:01:46,752 --> 00:01:49,512
Uważaj na to, kiedy będziesz porównywać

35
00:01:49,612 --> 00:01:50,859
dane statystyczne.

36
00:01:51,104 --> 00:01:53,397
Zawsze sprawdzaj wartość PKB

37
00:01:53,497 --> 00:01:55,874
w przeliczeniu na mieszkańca.

38
00:01:56,992 --> 00:01:59,473
A teraz spójrz na mapę Afryki.

39
00:01:59,808 --> 00:02:03,392
Widzisz, że kraje często leżące obok siebie

40
00:02:03,648 --> 00:02:06,250
podobne pod względem przyrodniczym 

41
00:02:06,350 --> 00:02:09,584
kulturowym i historycznym, różnią się jednak

42
00:02:09,684 --> 00:02:13,643
i to znacznie, stopniem rozwoju gospodarczego.

43
00:02:13,888 --> 00:02:15,936
W dwudziestu afrykańskich państwach

44
00:02:16,192 --> 00:02:19,769
PKB na osobę jest niższy niż 1000 dolarów.

45
00:02:20,339 --> 00:02:22,562
Nie wiesz, czy to dużo, czy mało?

46
00:02:22,848 --> 00:02:26,532
To wyobraź sobie, że poza Afryką tak niskie PKB

47
00:02:26,632 --> 00:02:29,840
mają jeszcze tylko trzy kraje na świecie.

48
00:02:30,784 --> 00:02:33,828
Na tym kontynencie są jednak i państwa

49
00:02:33,953 --> 00:02:37,718
jak Gabon, Gwinea Równikowa i Botswana

50
00:02:37,952 --> 00:02:40,279
w których PKB per capita jest większy 

51
00:02:40,379 --> 00:02:41,968
niż w takich krajach Europy

52
00:02:42,068 --> 00:02:43,582
jak Białoruś czy Albania.

53
00:02:44,608 --> 00:02:47,570
Przyjrzyjmy się głównym sektorom gospodarki

54
00:02:47,670 --> 00:02:50,372
Afryki i sprawdźmy, z czego mogą wynikać

55
00:02:50,472 --> 00:02:52,874
nierówności w rozwoju ekonomicznym.

56
00:02:55,616 --> 00:02:58,917
Tradycyjną i jednocześnie bardzo istotną

57
00:02:59,017 --> 00:03:02,570
gałęzią gospodarki w Afryce jest rolnictwo.

58
00:03:02,784 --> 00:03:05,350
Utrzymuje się z niego zazwyczaj 

59
00:03:05,450 --> 00:03:08,457
ponad połowa mieszkańców, a w krajach 

60
00:03:08,557 --> 00:03:11,696
takich jak Czad, czy Etiopia, nawet 80%

61
00:03:12,000 --> 00:03:14,881
Mimo tak dużej ilości osób pracujących 

62
00:03:14,981 --> 00:03:17,736
w tym sektorze, rolnictwo afrykańskie 

63
00:03:17,836 --> 00:03:20,190
ma mało wspólnego z wydajnością.

64
00:03:20,562 --> 00:03:23,932
Decydują o tym głównie warunki przyrodnicze.

65
00:03:24,032 --> 00:03:27,253
Niesprzyjający rolnictwu klimat i słabe gleby

66
00:03:27,353 --> 00:03:29,919
które wymuszają sposoby uprawy ziemi

67
00:03:30,176 --> 00:03:31,968
dostosowane do regionu.

68
00:03:32,287 --> 00:03:35,440
W północnej części Afryki subsaharyjskiej

69
00:03:35,552 --> 00:03:37,258
wciąż króluje prymitywne 

70
00:03:37,358 --> 00:03:39,135
rolnictwo żarowo-odłogowe.

71
00:03:39,648 --> 00:03:42,253
Taka metoda uprawy roli jest tania

72
00:03:42,353 --> 00:03:44,518
ale prowadzi do erozji gleby 

73
00:03:44,618 --> 00:03:46,442
i degradacji środowiska.

74
00:03:46,816 --> 00:03:49,733
Polega ona na tym, że rolnik wycina drzewa

75
00:03:49,833 --> 00:03:52,206
i krzewy na niewielkiej powierzchni

76
00:03:52,306 --> 00:03:54,891
wypala resztki w celu użyźnienia gleby

77
00:03:54,991 --> 00:03:57,979
a potem sieje lub sadzi to, co chce zebrać.

78
00:03:58,080 --> 00:04:00,224
Na ogół na własne potrzeby.

79
00:04:00,384 --> 00:04:03,968
Może tak robić najwyżej przez 2 - 3 lata.

80
00:04:04,224 --> 00:04:07,274
Potem gleba ulega wyjałowieniu i trzeba

81
00:04:07,374 --> 00:04:10,503
przenieść się z uprawami na inne tereny.

82
00:04:10,685 --> 00:04:13,502
Ziemia jest pozostawiana odłogiem

83
00:04:13,602 --> 00:04:16,978
czasem i na 20 lat, aż naturalne procesy

84
00:04:17,078 --> 00:04:18,852
poprawią jej żyzność.

85
00:04:19,327 --> 00:04:23,167
Zupełnie inaczej wygląda rolnictwo plantacyjne

86
00:04:23,423 --> 00:04:26,383
rozwijane w Afryce od czasów kolonialnych.

87
00:04:26,751 --> 00:04:29,806
Dziś spotkamy je w środkowej i zachodniej

88
00:04:29,906 --> 00:04:31,472
części kontynentu, tam

89
00:04:31,572 --> 00:04:35,232
gdzie jest łagodniejszy klimat, albo dobre gleby.

90
00:04:35,711 --> 00:04:38,302
Na plantacjach uprawia się najczęściej 

91
00:04:38,402 --> 00:04:39,792
jeden gatunek roślin. 

92
00:04:39,892 --> 00:04:42,009
Zawsze na bardzo dużym obszarze.

93
00:04:42,111 --> 00:04:44,040
Tworzy się monokultury.

94
00:04:44,159 --> 00:04:46,425
Dzięki dużym nakładom finansowym 

95
00:04:46,525 --> 00:04:49,373
na maszyny, nawozy i środki ochrony roślin

96
00:04:49,473 --> 00:04:51,127
a także ogromnym terenom 

97
00:04:51,227 --> 00:04:52,811
przeznaczonym pod uprawę

98
00:04:52,911 --> 00:04:55,387
plantacje cechuje wysoka towarowość.

99
00:04:55,935 --> 00:04:58,524
To znaczy, że bardzo duża część tego 

100
00:04:58,624 --> 00:05:00,286
co plantacja wyprodukuje

101
00:05:00,543 --> 00:05:02,684
jest sprzedawana na zewnątrz

102
00:05:02,847 --> 00:05:04,559
najczęściej za granicę.

103
00:05:05,151 --> 00:05:09,667
Uprawia się tak między innymi kawę, kakao

104
00:05:09,767 --> 00:05:14,171
bawełnę, trzcinę cukrową, tytoń, banany.

105
00:05:15,135 --> 00:05:18,270
Warto wiedzieć, że także takie rolnictwo 

106
00:05:18,370 --> 00:05:20,911
zubaża gleby, degraduje środowisko

107
00:05:21,011 --> 00:05:23,602
i niszczy lokalną bioróżnorodność.

108
00:05:24,095 --> 00:05:27,257
Ważną jego cechą jest to, że koszty produkcji

109
00:05:27,357 --> 00:05:30,184
nie odgrywają większej roli, a wytworzone

110
00:05:30,284 --> 00:05:33,396
towary, zwykle luksusowe, nie są przeznaczane

111
00:05:33,496 --> 00:05:36,323
na potrzeby mieszkańców, lecz na eksport 

112
00:05:36,423 --> 00:05:39,178
do bogatych krajów Północy, a zyski idą 

113
00:05:39,278 --> 00:05:42,012
do kieszeni międzynarodowych koncernów.

114
00:05:43,551 --> 00:05:46,128
Dlatego tak ważna jest idea Fair Trade 

115
00:05:46,228 --> 00:05:49,042
o której wspominamy na początku filmu.

116
00:05:50,207 --> 00:05:52,834
W krajach takich, jak Maroko, Tunezja

117
00:05:52,934 --> 00:05:55,945
czy Republika Południowej Afryki, rolnictwo

118
00:05:56,045 --> 00:05:58,767
zatrudniając jedynie niewielki odsetek 

119
00:05:58,867 --> 00:06:01,227
społeczeństwa jest na tyle wydajne

120
00:06:01,327 --> 00:06:03,737
że zaspokaja potrzeby mieszkańców.

121
00:06:04,448 --> 00:06:07,157
Takie rolnictwo nazywamy rynkowym.

122
00:06:07,359 --> 00:06:09,663
Jego zasady są zbliżone do tych

123
00:06:09,919 --> 00:06:12,256
jakie znamy na przykład z Europy.

124
00:06:16,063 --> 00:06:18,111
Drugim motorem rozwoju Afryki

125
00:06:18,623 --> 00:06:21,358
mogłoby być wydobycie i przetwarzanie

126
00:06:21,458 --> 00:06:23,390
licznych na tym kontynencie

127
00:06:23,490 --> 00:06:25,412
 bogactw naturalnych.

128
00:06:25,791 --> 00:06:28,746
Znajdziesz tu rudy żelaza, niklu, miedzi

129
00:06:28,846 --> 00:06:31,751
manganu, chromu, kobaltu i innych metali

130
00:06:31,851 --> 00:06:33,629
niezbędnych do produkcji 

131
00:06:33,729 --> 00:06:36,634
zaawansowanych technologicznie produktów

132
00:06:36,734 --> 00:06:39,329
 jak choćby komputer czy smartfon

133
00:06:39,429 --> 00:06:41,416
na którym nas oglądasz.

134
00:06:41,919 --> 00:06:44,982
Kontynent posiada również bogate złoża złota

135
00:06:45,082 --> 00:06:47,013
srebra, platyny i diamentów.

136
00:06:47,889 --> 00:06:49,932
Są tu i surowce energetyczne:

137
00:06:50,111 --> 00:06:52,159
ropa naftowa, gaz ziemny

138
00:06:52,415 --> 00:06:54,463
węgiel kamienny i uran.

139
00:06:56,255 --> 00:06:58,472
Największe wydobycie ma miejsce 

140
00:06:58,572 --> 00:07:00,031
w pasie miedzionośnym 

141
00:07:00,131 --> 00:07:02,419
znanym też jako Shaba Copperbelt.

142
00:07:02,911 --> 00:07:04,714
To region na pograniczu 

143
00:07:04,814 --> 00:07:07,852
Demokratycznej Republiki Konga i Zambii.

144
00:07:09,055 --> 00:07:13,087
Drugie centrum wydobycia mieści się w okręgu 

145
00:07:13,187 --> 00:07:16,493
Witwatersrand w Republice Południowej Afryki.

146
00:07:18,527 --> 00:07:21,108
Niestety, choć przemysł wydobywczy 

147
00:07:21,208 --> 00:07:23,589
prężnie działa, wydobyte surowce 

148
00:07:23,689 --> 00:07:26,596
są eksportowane głównie w stanie surowym

149
00:07:26,696 --> 00:07:29,277
do Europy, Azji i Ameryki Północnej.

150
00:07:29,791 --> 00:07:31,242
Zyski czerpią głównie 

151
00:07:31,342 --> 00:07:32,862
międzynarodowe koncerny

152
00:07:33,119 --> 00:07:35,693
a mieszkańcy są wykorzystywani co najwyżej

153
00:07:35,793 --> 00:07:38,379
w charakterze taniej siły roboczej, często 

154
00:07:38,479 --> 00:07:41,053
pracując w warunkach niemal niewolniczych.

155
00:07:41,567 --> 00:07:44,080
Przemysł przetwórczy w większości krajów

156
00:07:44,180 --> 00:07:47,333
afrykańskich jest słabo rozwinięty i przestarzały.

157
00:07:47,455 --> 00:07:50,275
W efekcie odgrywa jedynie niewielką rolę 

158
00:07:50,375 --> 00:07:53,005
w gospodarce, choć to na przetwarzaniu 

159
00:07:53,105 --> 00:07:54,335
tutejszych bogactw 

160
00:07:54,435 --> 00:07:56,625
kraje mogłyby zarobić najwięcej.

161
00:07:56,851 --> 00:07:59,188
Rozwój przemysłu hamuje brak środków 

162
00:07:59,288 --> 00:08:01,690
na inwestycje w nowe fabryki i maszyny

163
00:08:01,791 --> 00:08:04,554
a także brak wykwalifikowanych pracowników 

164
00:08:04,654 --> 00:08:07,678
i słabo rozwinięta infrastruktura transportowa.

165
00:08:08,312 --> 00:08:10,989
Utwardzone drogi stanowią zaledwie 

166
00:08:11,089 --> 00:08:14,234
około 1/5 wszystkich dróg na kontynencie.

167
00:08:14,335 --> 00:08:16,506
Niedostatki sieci transportowej 

168
00:08:16,606 --> 00:08:18,703
hamują też rozwój turystyki

169
00:08:18,939 --> 00:08:21,362
choć odgrywa ona coraz ważniejszą rolę 

170
00:08:21,462 --> 00:08:23,314
w rozwoju gospodarczym Afryki.

171
00:08:23,551 --> 00:08:26,080
Szczególnie w takich krajach, jak Kenia.

172
00:08:26,367 --> 00:08:28,755
O potencjale turystycznym Afryki 

173
00:08:28,855 --> 00:08:31,983
więcej mówimy w innym filmie tej playlisty.

174
00:08:34,415 --> 00:08:36,383
Od niedawna Afryka stała się 

175
00:08:36,483 --> 00:08:39,305
dynamicznie rozwijającym się rynkiem usług

176
00:08:39,405 --> 00:08:41,999
telekomunikacyjnych i informatycznych.

177
00:08:42,495 --> 00:08:45,336
Mimo dotkliwych braków prądu, znaczenie 

178
00:08:45,436 --> 00:08:48,638
mobilnej telefonii i Internetu szybko rośnie.

179
00:08:48,895 --> 00:08:51,430
Inwestują tu duzi, międzynarodowi 

180
00:08:51,530 --> 00:08:52,849
gracze tej branży.

181
00:08:53,128 --> 00:08:55,398
Znaczący wpływ na rozwój gospodarczy 

182
00:08:55,498 --> 00:08:57,655
państw afrykańskich mają inwestycje 

183
00:08:57,755 --> 00:08:59,586
zagranicznych przedsiębiorstw.

184
00:08:59,903 --> 00:09:01,092
Jednym z ważniejszych

185
00:09:01,192 --> 00:09:03,325
partnerów handlowych Afryki są Chiny.

186
00:09:03,743 --> 00:09:06,036
Do niedawna miały one duży udział 

187
00:09:06,136 --> 00:09:09,118
w finansowaniu infrastruktury na kontynencie

188
00:09:09,218 --> 00:09:12,536
Czego przykładem jest wybudowana już linia

189
00:09:12,636 --> 00:09:16,035
kolejowa łącząca Mombasę z Nairobi w Kenii.

190
00:09:20,496 --> 00:09:22,441
Afryka jest najbiedniejszym 

191
00:09:22,541 --> 00:09:25,078
i najsłabiej rozwiniętym gospodarczo 

192
00:09:25,178 --> 00:09:26,482
kontynentem świata.

193
00:09:26,594 --> 00:09:29,327
Większość państw leżących na południe 

194
00:09:29,427 --> 00:09:31,720
od Sahary ma charakter rolniczy.

195
00:09:32,068 --> 00:09:34,518
W niektórych, dzięki złożom surowców

196
00:09:34,618 --> 00:09:37,624
mineralnych rozwija się przemysł wydobywczy.

197
00:09:37,791 --> 00:09:40,530
Rozwój gospodarki w Afryce jest ograniczany

198
00:09:40,630 --> 00:09:43,254
między innymi przez wieloletnie konflikty 

199
00:09:43,354 --> 00:09:46,308
zbrojne i niedostatek funduszy na inwestycje.

200
00:09:50,475 --> 00:09:53,145
Na drodze rozwoju gospodarczego Afryki 

201
00:09:53,245 --> 00:09:55,726
stoi wiele przeszkód, ale Tobie nic nie stoi 

202
00:09:55,826 --> 00:09:58,269
na przeszkodzie, by jak najczęściej zaglądać 

203
00:09:58,369 --> 00:10:02,381
na pistacja.tv i poszerzać z nami swoją wiedzę. 

204
00:10:02,481 --> 00:10:04,798
Zapraszamy!