1
00:00:00,768 --> 00:00:02,560
Kojarzysz wampira Drakulę?

2
00:00:02,816 --> 00:00:04,096
Założę się, że tak.

3
00:00:04,352 --> 00:00:07,424
Ale czy wiesz, że wampiry istnieją naprawdę?

4
00:00:07,936 --> 00:00:09,257
To podrodzina nietoperzy 

5
00:00:09,357 --> 00:00:11,007
żyjących w Ameryce Południowej.

6
00:00:11,520 --> 00:00:13,994
Choć to krwiopijcy, chętnie pomagają

7
00:00:14,094 --> 00:00:17,008
pobratymcom. Gdy jakiemuś członkowi kolonii

8
00:00:17,108 --> 00:00:19,602
nie uda się wyssać żadnego zwierzęcia

9
00:00:19,702 --> 00:00:22,526
koledzy dzielą się z nim uzbieraną krwią.

10
00:00:22,948 --> 00:00:25,358
W tym filmie opowiemy ci o innych

11
00:00:25,458 --> 00:00:26,880
niezwykłych zwierzętach

12
00:00:27,136 --> 00:00:29,632
zamieszkujących lasy Amazonii.

13
00:00:40,960 --> 00:00:42,692
Amazonka to rzeka niosąca

14
00:00:42,792 --> 00:00:44,595
najwięcej wody na świecie.

15
00:00:44,800 --> 00:00:47,242
Przeciętnie w każdej sekundzie płynie nią 

16
00:00:47,342 --> 00:00:50,199
120 razy tyle wody, co Wisłą.

17
00:00:50,432 --> 00:00:52,898
Zawdzięcza to największemu na świecie

18
00:00:52,998 --> 00:00:56,008
dorzeczu, z którego te wody do niej spływają.

19
00:00:56,320 --> 00:00:58,794
Ten leżący na północy Ameryki Południowej

20
00:00:58,894 --> 00:01:01,502
obszar, zajmuje powierzchnię aż siedmiu

21
00:01:01,602 --> 00:01:03,537
milionów km kwadratowych 

22
00:01:03,637 --> 00:01:05,789
na terenie 9 państw.

23
00:01:06,048 --> 00:01:09,581
Największe z nich to Brazylia, Boliwia

24
00:01:09,681 --> 00:01:12,083
Ekwador, Peru i Wenezuela.

25
00:01:13,216 --> 00:01:15,301
Na tych terenach panuje klimat

26
00:01:15,401 --> 00:01:17,343
równikowy wybitnie wilgotny.

27
00:01:17,443 --> 00:01:19,253
Spójrz na klimatogram.

28
00:01:19,989 --> 00:01:22,994
Opady przez cały rok są bardzo obfite

29
00:01:23,104 --> 00:01:26,683
sięgające nawet 2500 mm rocznie

30
00:01:26,783 --> 00:01:29,146
a temperatura powietrza jest praktycznie

31
00:01:29,246 --> 00:01:33,715
niezmienna i wynosi około 25 st. Celsjusza.

32
00:01:33,952 --> 00:01:35,927
Mówimy, że w tym klimacie 

33
00:01:36,027 --> 00:01:39,199
amplituda temperatury, czyli... pamiętasz?

34
00:01:39,299 --> 00:01:42,549
Różnica między najwyższą średnią miesięczną

35
00:01:42,649 --> 00:01:44,886
a najniższą średnią miesięczną

36
00:01:44,986 --> 00:01:47,506
temperaturą powietrza, jest mała.

37
00:01:47,776 --> 00:01:50,183
To dlatego klimat ten charakteryzuje

38
00:01:50,283 --> 00:01:53,440
 brak wyraźnych pór roku, jakie znasz z Polski.

39
00:01:53,664 --> 00:01:56,170
Taki klimat to idealne warunki do życia

40
00:01:56,270 --> 00:01:59,039
dla ogromnej liczby gatunków flory i fauny.

41
00:01:59,552 --> 00:02:02,112
Powoduje szybki rozkład materii organicznej

42
00:02:02,368 --> 00:02:05,494
co sprzyja intensywnemu wzrostowi roślin.

43
00:02:05,696 --> 00:02:09,070
Niemal całą powierzchnię dorzecza Amazonki 

44
00:02:09,170 --> 00:02:12,016
- region o nazwie Amazonia - porasta 

45
00:02:12,116 --> 00:02:14,932
wilgotny las równikowy, zwany selwą

46
00:02:15,168 --> 00:02:18,200
- najbogatszy pod względem bioróżnorodności

47
00:02:18,300 --> 00:02:20,543
ekosystem lądowy naszej planety.

48
00:02:24,384 --> 00:02:27,489
Spoglądając na amazońską dżunglę widzisz

49
00:02:27,589 --> 00:02:30,179
bezkresną taflę zieleni, ponad którą wystają

50
00:02:30,279 --> 00:02:32,496
rozłożyste korony pojedynczych

51
00:02:32,596 --> 00:02:36,768
wysokich na 60-70 metrów, drzew kapokowych

52
00:02:36,928 --> 00:02:39,618
tworzących piętro drzew wysokich.

53
00:02:40,000 --> 00:02:43,106
Niżej, w piętrze drzew średnich, korony tworzą

54
00:02:43,206 --> 00:02:45,507
zwarte sklepienie, przepuszczające 

55
00:02:45,607 --> 00:02:47,066
tylko niewiele słońca.

56
00:02:47,168 --> 00:02:49,099
Rosną tu między innymi drzewa 

57
00:02:49,199 --> 00:02:51,609
z których pozyskuje się cenione drewno

58
00:02:51,709 --> 00:02:53,310
mahoniowe i palisandrowe.

59
00:02:53,910 --> 00:02:56,665
Kolejne piętro - drzew niskich - ma już 

60
00:02:56,765 --> 00:02:59,169
mocno utrudniony dostęp do światła.

61
00:02:59,456 --> 00:03:01,591
Tu znajdziemy na przykład palmy

62
00:03:01,691 --> 00:03:04,692
o ostrych kolcach, ale głównie młode drzewka

63
00:03:04,792 --> 00:03:07,511
różnych gatunków które czekają na swoją 

64
00:03:07,611 --> 00:03:10,471
szansę wzrostu, gdy któreś z dużych drzew 

65
00:03:10,571 --> 00:03:13,693
padnie, odsłaniając fragment lasu dla słońca.

66
00:03:14,304 --> 00:03:16,402
W panującym pod koronami drzew 

67
00:03:16,502 --> 00:03:18,481
wiecznym półmroku rosną tylko 

68
00:03:18,581 --> 00:03:21,183
rośliny cieniolubne, jak paprocie, mchy

69
00:03:21,283 --> 00:03:24,232
i porosty, a także helikonie, których kwiaty

70
00:03:24,332 --> 00:03:26,846
to prawdziwa feeria barw i kształtów.

71
00:03:27,616 --> 00:03:30,790
To najniższe piętro - krzewów i runa.

72
00:03:31,200 --> 00:03:33,637
Przez wszystkie piętra pną się tu

73
00:03:33,737 --> 00:03:36,576
przyrastające ponad metr dziennie liany

74
00:03:36,676 --> 00:03:39,867
czyli zdrewniałe pnącza, takie jak figowce.

75
00:03:40,135 --> 00:03:43,247
Spotkasz też liczne epifity, czyli samożywne

76
00:03:43,347 --> 00:03:46,409
rośliny, dla których inne rośliny są podporą

77
00:03:46,509 --> 00:03:49,571
i miejscem do życia. Przykładem są storczyki

78
00:03:49,671 --> 00:03:52,302
i bromelie, których udomowione wersje 

79
00:03:52,402 --> 00:03:54,939
znamy z naszych parapetów okiennych.

80
00:03:55,663 --> 00:03:58,568
Obfitość kwiatów, owoców, bulw i liści

81
00:03:58,668 --> 00:04:00,590
to niewyczerpana stołówka 

82
00:04:00,690 --> 00:04:03,129
dla milionów żyjących tu owadów.

83
00:04:03,712 --> 00:04:07,065
Te z kolei stanowią pokarm dla takich ssaków

84
00:04:07,165 --> 00:04:09,926
jak mrówkojady i pancerniki, a także 

85
00:04:10,026 --> 00:04:13,019
dla rezydujących w koronach drzew ptaków

86
00:04:13,119 --> 00:04:16,422
choć te największe i barwne: papugi i tukany

87
00:04:16,522 --> 00:04:20,057
preferują dietę roślinną. Podobnie jak kapibary

88
00:04:20,157 --> 00:04:22,454
i leniwce, a także wiele małp. 

89
00:04:22,554 --> 00:04:25,828
Między innymi tamaryny i kapucynki.

90
00:04:26,495 --> 00:04:29,347
Amazońska dżungla to dom największego

91
00:04:29,447 --> 00:04:32,328
drapieżnego kota obu Ameryk - jaguara 

92
00:04:32,428 --> 00:04:35,673
i największego węża na świecie - anakondy.

93
00:04:35,967 --> 00:04:38,939
Tutejsze wody zamieszkują tajemnicze ssaki

94
00:04:39,039 --> 00:04:41,087
delfiny i manaty rzeczne

95
00:04:41,215 --> 00:04:43,062
a także ogromne wydry.

96
00:04:43,391 --> 00:04:45,183
Do tego wiele gatunków ryb

97
00:04:45,439 --> 00:04:47,602
w tym drapieżne piranie.

98
00:04:51,327 --> 00:04:53,265
Lasy Amazonii nazywane są 

99
00:04:53,365 --> 00:04:56,553
zielonymi płucami Ziemi, ponieważ produkują

100
00:04:56,653 --> 00:04:59,764
aż 1/5 atmosferycznego tlenu, pochłaniając

101
00:04:59,864 --> 00:05:03,102
zarazem gigantyczne ilości dwutlenku węgla.

102
00:05:03,615 --> 00:05:06,188
Niestety, kraje, na których terenie te lasy

103
00:05:06,288 --> 00:05:08,922
się znajdują, coraz bardziej je eksploatują.

104
00:05:09,247 --> 00:05:11,741
Od wielu dekad wycina się tutejsze drzewa

105
00:05:11,841 --> 00:05:13,774
w celu pozyskania drewna.

106
00:05:14,367 --> 00:05:16,594
Taki los spotyka zwłaszcza drzewa

107
00:05:16,694 --> 00:05:19,018
z których pozyskujemy drewno mahoniowe

108
00:05:19,118 --> 00:05:20,396
i palisandrowe.

109
00:05:21,791 --> 00:05:24,237
O wiele większe szkody dżungli wyrządza

110
00:05:24,337 --> 00:05:26,655
jednak jej wypalanie pod uprawę roli.

111
00:05:27,049 --> 00:05:29,453
Innym powodem niszczenia Amazonii

112
00:05:29,553 --> 00:05:32,279
jest eksploatacja surowców mineralnych

113
00:05:32,379 --> 00:05:34,213
wyjątkowo nieekologicznymi

114
00:05:34,313 --> 00:05:35,750
rabunkowym metodami.

115
00:05:36,895 --> 00:05:39,280
Krajom położonym na obszarze Amazonii

116
00:05:39,380 --> 00:05:42,110
opłaca się jak najintensywniej eksploatować

117
00:05:42,210 --> 00:05:43,805
tamtejsze lasy deszczowe.

118
00:05:44,831 --> 00:05:47,148
To jednak polityka krótkowzroczna.

119
00:05:47,836 --> 00:05:49,635
Z punktu widzenia środowiska 

120
00:05:49,735 --> 00:05:51,866
niszczenie dżungli szkodzi zarówno 

121
00:05:51,966 --> 00:05:54,785
lokalnym społecznościom, jak i całej planecie.

122
00:05:55,583 --> 00:05:58,000
Lokalnie prowadzi do niszczenia siedlisk

123
00:05:58,100 --> 00:06:01,095
wielu unikalnych gatunków roślin i zwierząt

124
00:06:01,471 --> 00:06:04,304
co przyczynia się do spadku bioróżnorodności.

125
00:06:04,543 --> 00:06:06,157
Tym bardziej jeśli wylesianie

126
00:06:06,257 --> 00:06:08,249
prowadzi się przez wypalanie lasów.

127
00:06:09,151 --> 00:06:10,940
Wycinanie drzew prowadzi też

128
00:06:11,040 --> 00:06:13,238
do zaburzenia regulacji obiegu wody

129
00:06:13,338 --> 00:06:15,339
w przyrodzie, co może prowadzić 

130
00:06:15,439 --> 00:06:16,521
zarówno do powodzi

131
00:06:16,621 --> 00:06:19,132
jak i do okresowych braków wody pitnej.

132
00:06:20,927 --> 00:06:23,202
Zajmowanie terenów lasów równikowych

133
00:06:23,302 --> 00:06:25,785
przez wielkie koncerny zmusza żyjące tam

134
00:06:25,885 --> 00:06:27,837
plemiona Indian do przesiedleń.

135
00:06:28,607 --> 00:06:31,039
W skali planety utrata amazońskich lasów

136
00:06:31,139 --> 00:06:32,776
zmniejsza globalną zdolność 

137
00:06:32,876 --> 00:06:35,063
do pochłaniania dwutlenku węgla

138
00:06:35,263 --> 00:06:37,823
co napędza niekorzystne zmiany klimatyczne.

139
00:06:38,335 --> 00:06:40,496
Do tego wypalanie lasów to dodatkowa

140
00:06:40,596 --> 00:06:42,942
produkcja dużych ilości dwutlenku węgla

141
00:06:43,455 --> 00:06:45,636
jednego z gazów cieplarnianych, o którym

142
00:06:45,736 --> 00:06:47,806
opowiadamy w naszych filmach z chemii.

143
00:06:48,575 --> 00:06:51,520
Jak widzisz, na terenie Amazonii istnieje

144
00:06:51,620 --> 00:06:54,004
silny konflikt interesów pomiędzy 

145
00:06:54,104 --> 00:06:57,195
rozwojem gospodarczym a ochroną środowiska.

146
00:07:00,610 --> 00:07:03,635
Czy da się zrobić tak, aby jak w przysłowiu

147
00:07:03,735 --> 00:07:05,759
i wilk był syty, i owca cała?

148
00:07:06,239 --> 00:07:08,837
Kluczem wydaje się być wprowadzanie w życie

149
00:07:08,937 --> 00:07:10,611
idei zrównoważonego rozwoju.

150
00:07:10,847 --> 00:07:13,289
To kompromis między rozwojem gospodarczym

151
00:07:13,389 --> 00:07:15,710
a poszanowaniem środowiska naturalnego.

152
00:07:16,279 --> 00:07:17,637
By okazać dobrą wolę

153
00:07:17,737 --> 00:07:19,256
rządy niektórych państw

154
00:07:19,356 --> 00:07:22,283
we współpracy z organizacjami ekologicznymi

155
00:07:22,383 --> 00:07:24,817
wprowadziły dla drzewnych potentatów

156
00:07:24,917 --> 00:07:27,914
obowiązek uzyskania specjalnych certyfikatów

157
00:07:28,014 --> 00:07:29,674
zezwalających na wycinkę 

158
00:07:29,774 --> 00:07:31,836
tylko określonej ilości drzew.

159
00:07:32,351 --> 00:07:34,830
Specjalne służby leśne patrolują dżunglę

160
00:07:34,930 --> 00:07:37,726
by wykrywać i blokować nielegalne wylesianie.

161
00:07:38,239 --> 00:07:41,168
Ważne jest także przeciwdziałanie korupcji.

162
00:07:41,567 --> 00:07:43,835
Ważną rolę pełni również rozwijanie

163
00:07:43,935 --> 00:07:46,865
na obszarze Amazonii zrównoważonej turystyki.

164
00:07:47,199 --> 00:07:48,730
Pozwala ona mieszkańcom

165
00:07:48,830 --> 00:07:51,686
osiągać przyzwoite dochody bez konieczności

166
00:07:51,786 --> 00:07:53,798
rabunkowej eksploatacji lasów.

167
00:07:54,111 --> 00:07:56,495
To także jeden ze sposobów edukowania

168
00:07:56,595 --> 00:07:59,324
miejscowych, że gdy chronią swoje otoczenie

169
00:07:59,424 --> 00:08:00,624
mogą na tym zyskać.

170
00:08:01,279 --> 00:08:03,537
Wzrost świadomości ludzi w tym zakresie

171
00:08:03,637 --> 00:08:05,227
jest bardzo ważny.

172
00:08:05,375 --> 00:08:08,074
Warto przy tym pilnować, by wpływ turystyki

173
00:08:08,174 --> 00:08:10,298
na środowisko był jak najmniejszy.

174
00:08:11,007 --> 00:08:12,773
Żadne działania na rzecz ochrony 

175
00:08:12,873 --> 00:08:14,699
lasów deszczowych nie mogą się obyć

176
00:08:14,799 --> 00:08:16,125
bez znaczących pieniędzy.

177
00:08:16,467 --> 00:08:19,582
Skąd mają je wziąć biedne kraje i regiony?

178
00:08:19,967 --> 00:08:21,759
Nieoceniona jest tu mobilizacja

179
00:08:21,883 --> 00:08:24,219
i wsparcie społeczności międzynarodowej.

180
00:08:24,319 --> 00:08:26,521
Kraje takie jak Norwegia i Niemcy

181
00:08:26,621 --> 00:08:28,414
już przekazały poważne sumy

182
00:08:28,514 --> 00:08:31,103
na walkę z wylesianiem Amazonii.

183
00:08:35,814 --> 00:08:38,074
Amazonia to największy kompleks 

184
00:08:38,174 --> 00:08:40,927
lasów równikowych i najbardziej bioróżnorodny

185
00:08:41,027 --> 00:08:43,006
ekosystem lądowy naszej planety.

186
00:08:43,297 --> 00:08:46,219
Przykładowe rośliny i zwierzęta zamieszkujące

187
00:08:46,319 --> 00:08:48,382
Amazonię, pokazujemy na planszy.

188
00:08:49,198 --> 00:08:51,711
Chęć pozyskania nowych terenów pod uprawę

189
00:08:51,967 --> 00:08:54,421
chów zwierząt i wydobywanie surowców

190
00:08:54,521 --> 00:08:56,925
mineralnych oraz pozyskiwanie drewna

191
00:08:57,025 --> 00:08:59,966
powoduje coraz szybsze wylesianie Amazonii.

192
00:09:00,415 --> 00:09:03,125
Taka działalność niszczy siedliska roślin

193
00:09:03,225 --> 00:09:06,356
i zwierząt, zatruwa wody i gleby, przyczynia się

194
00:09:06,456 --> 00:09:09,233
też do niekorzystnych zmian klimatycznych.

195
00:09:11,423 --> 00:09:14,009
W Amazonii znajdziesz nieprzebrane bogactwo

196
00:09:14,109 --> 00:09:17,359
gatunków roślin i zwierząt, a na pistacja.tv 

197
00:09:17,459 --> 00:09:20,364
bogactwo wideolekcji z wielu przedmiotów.

198
00:09:20,464 --> 00:09:23,526
Warto nas odwiedzać.