1
00:00:00,512 --> 00:00:03,150
Mieszkańcy USA uwielbiają psy, ale 

2
00:00:03,250 --> 00:00:06,656
w dużym mieście życie z psem nie jest proste.

3
00:00:06,980 --> 00:00:08,949
Spacer ruchliwym ulicami

4
00:00:09,049 --> 00:00:11,389
to średnia przyjemność. Hałas

5
00:00:11,489 --> 00:00:14,384
mnóstwo obcych ludzi, smród spalin.

6
00:00:14,592 --> 00:00:17,408
Dobrym wyjściem są specjalne parki dla psów

7
00:00:17,664 --> 00:00:19,456
w których zwierzaki mogą się wybiegać

8
00:00:19,556 --> 00:00:20,850
wśród zieleni.

9
00:00:21,248 --> 00:00:23,310
Zapracowani mogą powierzyć pupile

10
00:00:23,410 --> 00:00:25,600
profesjonalnym wyprowadzaczom psów.

11
00:00:26,086 --> 00:00:29,193
W San Francisco istnieje nawet specjalne prawo

12
00:00:29,293 --> 00:00:31,870
zgodnie z którym nie można wyprowadzać 

13
00:00:31,970 --> 00:00:34,322
więcej niż ośmiu psów jednocześnie.

14
00:00:34,816 --> 00:00:37,252
Nic dziwnego, wziąwszy pod uwagę 

15
00:00:37,352 --> 00:00:39,412
że każdy musi być na smyczy.

16
00:00:50,717 --> 00:00:53,219
Jeśli oglądasz amerykańskie filmy

17
00:00:53,319 --> 00:00:55,953
to pewnie kojarzysz: albo akcja dzieje się

18
00:00:56,053 --> 00:00:58,954
w dużym, zatłoczonym mieście - Nowym Jorku

19
00:00:59,054 --> 00:01:02,352
albo San Francisco, albo bohater godzinami

20
00:01:02,452 --> 00:01:05,155
gna autem przez niezamieszkane pustkowia.

21
00:01:05,536 --> 00:01:08,339
I rzeczywiście, rozmieszczenie ludności jest

22
00:01:08,439 --> 00:01:10,853
nierównomierne, ale z czego to wynika?

23
00:01:11,250 --> 00:01:13,884
Wiele zależy od warunków przyrodniczych.

24
00:01:13,984 --> 00:01:16,207
Osadnictwo nie rozwinęło się w takich

25
00:01:16,307 --> 00:01:18,111
regionach Ameryk, jak Patagonia

26
00:01:18,211 --> 00:01:20,664
północna Kanada, czy Grenlandia.

27
00:01:20,896 --> 00:01:22,362
Panuje tam zbyt zimny 

28
00:01:22,462 --> 00:01:24,479
i miejscami zbyt suchy klimat.

29
00:01:24,992 --> 00:01:27,040
Niewiele osób osiedla się też w górach

30
00:01:27,296 --> 00:01:29,456
takich jak Kordyliery, czy Andy.

31
00:01:29,856 --> 00:01:32,531
Tam do surowszego niż na nizinach klimatu

32
00:01:32,631 --> 00:01:34,990
dochodzą jeszcze trudności z dojazdem

33
00:01:35,090 --> 00:01:37,582
gdziekolwiek, bo trzeba przebijać drogi

34
00:01:37,682 --> 00:01:39,576
przez skały, albo przemierzać 

35
00:01:39,676 --> 00:01:41,487
zasypane śniegiem przełęcze.

36
00:01:42,144 --> 00:01:45,022
Zupełnie inne wyzwania czekają w dżungli

37
00:01:45,122 --> 00:01:48,316
amazońskiej, gdzie przez cały rok jest gorąco

38
00:01:48,416 --> 00:01:51,390
i bardzo wilgotno, dokuczają chmary owadów

39
00:01:51,490 --> 00:01:54,734
a jedyną drogą często jest... pobliska rzeka.

40
00:01:55,456 --> 00:01:58,407
Gdy przyjrzysz się mapie, bez trudu zauważysz

41
00:01:58,507 --> 00:02:01,008
że najwięcej ludzi zamieszkuje wybrzeża

42
00:02:01,108 --> 00:02:03,275
oraz region wokół Wielkich Jezior 

43
00:02:03,375 --> 00:02:04,925
na granicy USA i Kanady.

44
00:02:05,440 --> 00:02:06,639
Tam też położone są 

45
00:02:06,739 --> 00:02:08,750
największe miasta na kontynencie.

46
00:02:09,024 --> 00:02:10,485
W przeszłości osadnicy 

47
00:02:10,585 --> 00:02:12,835
przypływali do Ameryk drogą morską.

48
00:02:13,120 --> 00:02:15,168
Osiedlali się więc w pobliżu miejsc

49
00:02:15,282 --> 00:02:16,604
w których lądowali.

50
00:02:16,704 --> 00:02:19,002
Zwłaszcza, że zazwyczaj panował tam

51
00:02:19,102 --> 00:02:21,350
w miarę korzystny klimat i nizinne 

52
00:02:21,450 --> 00:02:23,899
ukształtowanie powierzchni, a do tego 

53
00:02:23,999 --> 00:02:25,978
łatwiej było utrzymać kontakty 

54
00:02:26,078 --> 00:02:28,912
z krajami europejskimi, z których przybyli.

55
00:02:33,600 --> 00:02:36,465
Do miast założonych przez kolonizatorów

56
00:02:36,565 --> 00:02:39,953
napływały dosłownie kolejne rzesze imigrantów.

57
00:02:40,256 --> 00:02:42,542
W efekcie początkowe, portowe osady 

58
00:02:42,642 --> 00:02:44,863
zaczęły się bardzo szybko rozrastać

59
00:02:45,120 --> 00:02:47,662
a w okolicach powstawały kolejne.

60
00:02:47,939 --> 00:02:50,947
Z czasem przekształciły się one w aglomeracje

61
00:02:51,047 --> 00:02:53,869
czyli duże, często połączone komunikacyjnie

62
00:02:53,969 --> 00:02:56,655
i współpracujące ze sobą ośrodki miejskie

63
00:02:56,755 --> 00:02:59,577
o których uczono Cię na lekcjach geografii 

64
00:02:59,677 --> 00:03:00,986
w młodszych klasach.

65
00:03:01,504 --> 00:03:04,139
Do takich ośrodków ludność napływała

66
00:03:04,239 --> 00:03:07,346
jeszcze chętniej, przyciągana możliwościami

67
00:03:07,446 --> 00:03:10,628
lepszej pracy, szansą na wyższy poziom życia

68
00:03:10,728 --> 00:03:12,940
lepszą dostępnością do edukacji

69
00:03:13,040 --> 00:03:14,407
kultury i rozrywki.

70
00:03:14,977 --> 00:03:17,985
Dalszy rozrost aglomeracji doprowadził do tego

71
00:03:18,085 --> 00:03:20,245
że w końcu ich strefy podmiejskie 

72
00:03:20,345 --> 00:03:22,090
zaczęły łączyć się ze sobą.

73
00:03:22,496 --> 00:03:26,321
Tak powstały megamiasta, zwane megalopolis.

74
00:03:26,592 --> 00:03:28,977
Te olbrzymie, zurbanizowane obszary

75
00:03:29,077 --> 00:03:31,134
odznaczają się przede wszystkim

76
00:03:31,234 --> 00:03:33,062
dużą gęstością zaludnienia.

77
00:03:33,504 --> 00:03:36,154
Wyglądają one też inaczej niż duże miasta

78
00:03:36,254 --> 00:03:38,180
znane Ci na przykład z Europy.

79
00:03:38,880 --> 00:03:41,621
W centrach miast tworzących megalopolis

80
00:03:41,721 --> 00:03:43,410
występuje wysoka zabudowa

81
00:03:43,510 --> 00:03:46,559
a w otaczających je dzielnicach mieszkalnych

82
00:03:46,659 --> 00:03:47,990
niska, jednorodzinna

83
00:03:48,090 --> 00:03:50,330
często ciągnąca się kilometrami.

84
00:03:50,656 --> 00:03:52,466
Na amerykańskich przedmieściach

85
00:03:52,566 --> 00:03:54,496
nie ma też transportu publicznego

86
00:03:54,752 --> 00:03:56,540
więc mieszkańcy muszą korzystać

87
00:03:56,640 --> 00:03:58,013
z prywatnych samochodów.

88
00:03:58,336 --> 00:04:00,429
To wymusza rozbudowę sieci dróg 

89
00:04:00,529 --> 00:04:02,974
złożonej z szerokich, a i tak wiecznie

90
00:04:03,074 --> 00:04:05,854
zakorkowanych autostrad, którymi mieszkańcy

91
00:04:05,954 --> 00:04:07,997
megalopolis mogą przedostać się 

92
00:04:08,097 --> 00:04:10,056
z jednego centrum do drugiego.

93
00:04:13,440 --> 00:04:15,772
Największym megalopolis w Ameryce

94
00:04:15,872 --> 00:04:18,587
jest położone na wschodnim wybrzeżu USA

95
00:04:18,687 --> 00:04:21,258
BosWash, rozciągające się od Bostonu 

96
00:04:21,358 --> 00:04:24,579
przez Nowy Jork i Filadelfię, aż po Waszyngton

97
00:04:24,679 --> 00:04:27,947
i liczące ponad 50 milionów mieszkańców.

98
00:04:28,357 --> 00:04:31,252
Sporo więcej niż ludność całej Polski.

99
00:04:31,615 --> 00:04:34,187
Wyobraź sobie, że gdyby połączyć ze sobą

100
00:04:34,287 --> 00:04:36,990
aglomeracje Trójmiasta, Warszawy i Krakowa

101
00:04:37,247 --> 00:04:40,473
włączając wszystko pomiędzy, to i tak BosWash

102
00:04:40,573 --> 00:04:43,290
rozciągałoby się na większym obszarze.

103
00:04:43,391 --> 00:04:46,198
Inne megalopolis w Stanach Zjednoczonych

104
00:04:46,298 --> 00:04:49,627
to megalopolis kalifornijskie, tak zwane Sun-Sun

105
00:04:49,727 --> 00:04:51,699
ciągnące się od San Francisco

106
00:04:51,799 --> 00:04:54,128
przez Los Angeles, aż po San Diego

107
00:04:54,228 --> 00:04:56,200
tuż przy granicy z Meksykiem 

108
00:04:56,300 --> 00:04:59,272
i megalopolis Wielkich Jezior, które tworzą

109
00:04:59,372 --> 00:05:02,465
między innymi Chicago, Detroit i Pittsburgh.

110
00:05:03,103 --> 00:05:05,345
W Ameryce Południowej największym

111
00:05:05,445 --> 00:05:08,263
mega-miastem jest brazylijskie megalopolis

112
00:05:08,363 --> 00:05:10,972
obejmujące dwa największe miasta kraju:

113
00:05:11,072 --> 00:05:12,898
Sao Paulo i Rio de Janeiro.

114
00:05:13,343 --> 00:05:17,183
Na obszarze 165000 km kwadratowych

115
00:05:17,439 --> 00:05:21,230
mieszka tam prawie 34,5 miliona osób.

116
00:05:21,878 --> 00:05:23,794
Oba kontynenty amerykańskie

117
00:05:23,894 --> 00:05:25,592
są silnie zurbanizowane.

118
00:05:25,887 --> 00:05:28,290
W większości amerykańskich państw 

119
00:05:28,390 --> 00:05:31,899
80% społeczeństw mieszka w miastach.

120
00:05:32,287 --> 00:05:34,610
Są takie, jak Argentyna, czy Urugwaj

121
00:05:34,710 --> 00:05:36,638
w których wskaźnik urbanizacji

122
00:05:36,895 --> 00:05:39,967
czyli odsetek ludności mieszkającej w miastach

123
00:05:40,223 --> 00:05:43,376
przekracza 90%. Wow!

124
00:05:43,807 --> 00:05:45,507
Ale czy przeprowadzka do miasta

125
00:05:45,607 --> 00:05:47,646
zawsze oznacza poprawę jakości życia?

126
00:05:48,159 --> 00:05:50,928
Nie. Szczególnie w Ameryce Południowej

127
00:05:51,028 --> 00:05:54,118
miasta nie są w stanie zapewnić ściągającym

128
00:05:54,218 --> 00:05:57,284
tam tysiącami przybyszom pracy i mieszkań.

129
00:05:57,444 --> 00:06:00,194
To prowadzi do powstawania dzielnic nędzy

130
00:06:00,294 --> 00:06:03,896
slumsów, w Brazylii zwanych fawelami

131
00:06:04,134 --> 00:06:07,226
w Peru - barriadas, a w Chile - callampas.

132
00:06:07,664 --> 00:06:09,766
Warunki panujące w takich dzielnicach

133
00:06:09,866 --> 00:06:11,099
są bardzo złe.

134
00:06:11,199 --> 00:06:13,587
Zdecydowana większość domów powstaje

135
00:06:13,687 --> 00:06:15,483
z prowizorycznych materiałów

136
00:06:15,583 --> 00:06:17,650
nie ma dostępu do elektryczności

137
00:06:17,750 --> 00:06:19,799
bieżącej wody, czy kanalizacji.

138
00:06:20,159 --> 00:06:22,719
Brakuje opieki zdrowotnej, czy edukacji.

139
00:06:22,975 --> 00:06:25,751
Przestępczość w tych dzielnicach jest wysoka

140
00:06:25,851 --> 00:06:27,984
a życie mieszkańców bardzo trudne.

141
00:06:28,514 --> 00:06:31,922
Szacuje się, że do 2030 r. na całym świecie

142
00:06:32,022 --> 00:06:34,817
będzie mieszkać w takich dzielnicach

143
00:06:34,917 --> 00:06:36,797
około 2 miliardów ludzi.

144
00:06:37,311 --> 00:06:39,304
To dlatego w przypadku krajów

145
00:06:39,404 --> 00:06:41,559
południowoamerykańskich mówi się

146
00:06:41,659 --> 00:06:44,237
o urbanizacji pozornej, czyli zjawisku

147
00:06:44,337 --> 00:06:47,197
w którym liczba ludności w miastach rośnie

148
00:06:47,297 --> 00:06:49,734
ale bez towarzyszącego temu rozwoju 

149
00:06:49,834 --> 00:06:52,835
miejskiej infrastruktury, zmian w gospodarce

150
00:06:52,935 --> 00:06:55,195
czy poprawy jakości życia.

151
00:06:58,435 --> 00:07:00,693
W Ameryce blisko 80% ludności

152
00:07:00,793 --> 00:07:02,255
mieszka w miastach.

153
00:07:02,399 --> 00:07:05,399
Największe z nich, powstałe z połączenia

154
00:07:05,499 --> 00:07:08,270
aglomeracji, noszą nazwę megalopolis.

155
00:07:08,543 --> 00:07:11,682
Charakteryzują się dużą gęstością zaludnienia

156
00:07:11,782 --> 00:07:14,020
wysoką zabudową w centrach miast 

157
00:07:14,120 --> 00:07:15,791
i niską na przedmieściach

158
00:07:15,891 --> 00:07:18,625
gęstą siecią komunikacyjną, którą tworzą

159
00:07:18,725 --> 00:07:21,084
głównie liczne drogi i autostrady.

160
00:07:21,855 --> 00:07:23,149
W Ameryce Łacińskiej 

161
00:07:23,249 --> 00:07:25,439
problemem jest urbanizacja pozorna.

162
00:07:25,763 --> 00:07:29,154
Na obrzeżach dużych miast tworzą się tam

163
00:07:29,254 --> 00:07:32,423
dzielnice nędzy, nazywane w zależności

164
00:07:32,523 --> 00:07:34,832
od kraju: slumsami, fawelami

165
00:07:34,932 --> 00:07:36,947
barriadas lub callampas.

166
00:07:39,263 --> 00:07:41,841
Lepszy dostęp do edukacji nie musi oznaczać

167
00:07:41,941 --> 00:07:43,358
przeprowadzki do miasta.

168
00:07:43,615 --> 00:07:46,175
Wystarczy, że wejdziesz na stronę pistacja.tv

169
00:07:46,431 --> 00:07:49,493
by zyskać dostęp do nieprzebranych zasobów

170
00:07:49,593 --> 00:07:52,841
zweryfikowanej wiedzy. Zapraszamy!