1
00:00:00,512 --> 00:00:02,816
Co łączy Tadeusza Kościuszkę z Ameryką?

2
00:00:03,840 --> 00:00:06,133
Ten Polski bohater odegrał ważną rolę

3
00:00:06,233 --> 00:00:07,716
w wojnie o niepodległość 

4
00:00:07,816 --> 00:00:09,982
Stanów Zjednoczonych w XVIII wieku.

5
00:00:11,008 --> 00:00:13,294
Po zakończeniu walk z Brytyjczykami 

6
00:00:13,394 --> 00:00:15,615
podpisano Deklarację Niepodległości

7
00:00:16,128 --> 00:00:18,432
dając początek nowemu państwu.

8
00:00:18,944 --> 00:00:22,045
O tym państwie i jego potędze gospodarczej

9
00:00:22,145 --> 00:00:24,059
będzie ten film.

10
00:00:34,816 --> 00:00:36,927
Chyba ze świecą trzeba by szukać osoby

11
00:00:37,027 --> 00:00:39,671
która nie słyszała o Stanach Zjednoczonych.

12
00:00:39,936 --> 00:00:42,615
To jedna z największych gospodarek świata.

13
00:00:43,008 --> 00:00:45,687
Być może pamiętasz, że Produkt Krajowy

14
00:00:45,787 --> 00:00:48,416
Brutto, czyli PKB, jest miarą wartości

15
00:00:48,516 --> 00:00:51,001
wszystkich dóbr i usług wytworzonych

16
00:00:51,101 --> 00:00:52,990
w danym kraju w ciągu roku.

17
00:00:53,760 --> 00:00:55,717
Na jego podstawie można ocenić 

18
00:00:55,817 --> 00:00:58,034
wielkość gospodarek różnych krajów.

19
00:00:58,243 --> 00:00:59,635
Spójrz na diagram.

20
00:00:59,904 --> 00:01:02,286
Sześć największych gospodarek świata

21
00:01:02,386 --> 00:01:04,768
wytwarza razem połowę światowego PKB

22
00:01:05,024 --> 00:01:08,352
a same Stany Zjednoczone aż 15%.

23
00:01:09,376 --> 00:01:11,680
W czym tkwi tajemnica potęgi USA?

24
00:01:12,192 --> 00:01:14,752
Niewątpliwie wielkość ma znaczenie.

25
00:01:15,264 --> 00:01:17,774
Stany są czwartym pod względem wielkości

26
00:01:17,874 --> 00:01:20,078
powierzchni, a trzecim pod względem 

27
00:01:20,178 --> 00:01:22,432
liczby ludności państwem na świecie.

28
00:01:23,200 --> 00:01:25,493
Dużą rolę odgrywa dogodne położenie

29
00:01:25,593 --> 00:01:27,551
i korzystne warunki naturalne.

30
00:01:28,064 --> 00:01:29,965
Terytorium państwa rozciąga się

31
00:01:30,065 --> 00:01:31,903
na szerokość całego kontynentu

32
00:01:32,160 --> 00:01:33,696
między dwoma oceanami

33
00:01:33,952 --> 00:01:36,000
Atlantyckim i Spokojnym.

34
00:01:36,512 --> 00:01:39,422
Nie brak tu żyznych gleb: czarnoziemów

35
00:01:39,522 --> 00:01:41,887
gleb kasztanowych i brunatnych.

36
00:01:42,400 --> 00:01:45,216
Rozwojowi rolnictwa sprzyja też klimat.

37
00:01:45,728 --> 00:01:47,358
Nic dziwnego, że prawie połowa

38
00:01:47,458 --> 00:01:49,318
powierzchni kraju przeznaczona jest

39
00:01:49,418 --> 00:01:51,640
na potrzeby produkcji żywności.

40
00:01:52,128 --> 00:01:54,442
Pod powierzchnią ziemi zlokalizowane są

41
00:01:54,542 --> 00:01:56,735
ogromne złoża surowców energetycznych

42
00:01:57,248 --> 00:02:00,219
ropy naftowej, gazu ziemnego i węgla

43
00:02:00,319 --> 00:02:02,367
a także złoża rud metali.

44
00:02:03,136 --> 00:02:06,484
Płynąca przez kraj, największa na kontynencie

45
00:02:06,584 --> 00:02:09,504
rzeka Missisipi wraz ze swoimi dopływami

46
00:02:09,604 --> 00:02:12,373
umożliwia transportowanie wydobywanych

47
00:02:12,473 --> 00:02:15,091
surowców, produktów i płodów rolnych

48
00:02:15,191 --> 00:02:18,755
po całym kraju, stosunkowo tanim kosztem.

49
00:02:21,568 --> 00:02:24,351
Stany Zjednoczone są jednym z największych

50
00:02:24,451 --> 00:02:26,644
producentów i konsumentów żywności

51
00:02:26,744 --> 00:02:28,870
na świecie. W ogólnym rozrachunku

52
00:02:28,970 --> 00:02:31,550
więcej jednak jej sprzedają niż kupują.

53
00:02:32,064 --> 00:02:35,392
Tutejsze rolnictwo jest wysoko zmechanizowane

54
00:02:35,648 --> 00:02:37,414
co zwiększa jego efektywność

55
00:02:37,514 --> 00:02:39,554
a zarazem pozwala na zmniejszenie

56
00:02:39,654 --> 00:02:41,420
zatrudnienia w tym sektorze.

57
00:02:41,982 --> 00:02:45,821
Pracuje w nim tylko nieco ponad 1,5% ludności.

58
00:02:46,144 --> 00:02:48,413
Dominują wysokowyspecjalizowane

59
00:02:48,513 --> 00:02:51,007
wielkoobszarowe gospodarstwa rolne

60
00:02:51,264 --> 00:02:54,336
o charakterze towarowym, nazywane farmami.

61
00:02:54,848 --> 00:02:57,051
Są one własnością prywatną.

62
00:02:57,152 --> 00:02:59,654
Prowadzi się na nich zazwyczaj jeden rodzaj

63
00:02:59,754 --> 00:03:01,968
działalności rolniczej, a produkty tej 

64
00:03:02,068 --> 00:03:04,392
działalności przeznacza się na sprzedaż.

65
00:03:04,832 --> 00:03:07,254
W USA wykształciły się wyraźne regiony

66
00:03:07,354 --> 00:03:09,661
specjalizacji rolniczej, dostosowane 

67
00:03:09,761 --> 00:03:12,118
do lokalnych warunków przyrodniczych.

68
00:03:12,512 --> 00:03:15,328
Inne rośliny uprawia się na północy kraju

69
00:03:15,584 --> 00:03:17,632
inne w jego środkowej części

70
00:03:17,888 --> 00:03:19,990
a jeszcze inne w południowej.

71
00:03:20,192 --> 00:03:23,008
Na planszy widzisz wykresy produkcji rolniczej.

72
00:03:23,557 --> 00:03:26,629
USA to lider w produkcji kukurydzy.

73
00:03:27,360 --> 00:03:29,398
Poza tym zajmują miejsce na podium

74
00:03:29,498 --> 00:03:32,195
jeśli chodzi o produkcję pozostałych zbóż

75
00:03:35,667 --> 00:03:37,282
produkcję soi

76
00:03:39,218 --> 00:03:41,122
czy produkcję bawełny.

77
00:03:44,017 --> 00:03:46,304
Obszary o mniej korzystnych warunkach

78
00:03:46,404 --> 00:03:48,764
przeznacza się pod łąki i pastwiska

79
00:03:48,864 --> 00:03:51,615
na których prowadzi się chów zwierząt.

80
00:03:51,936 --> 00:03:53,935
Tu też kraj ma się czym pochwalić.

81
00:03:54,240 --> 00:03:56,326
Jest największym producentem

82
00:03:56,426 --> 00:03:59,225
mięsa wołowego oraz drugim producentem

83
00:03:59,325 --> 00:04:01,259
drobiu i mleka na świecie.

84
00:04:04,224 --> 00:04:06,428
Do tych rolniczych sukcesów przyczynia się

85
00:04:06,528 --> 00:04:08,636
działalność wielkich, ponadnarodowych

86
00:04:08,736 --> 00:04:10,955
koncernów, takich jak Monsanto - 

87
00:04:11,055 --> 00:04:13,339
- gigant chemiczny i biotechnologiczny

88
00:04:13,439 --> 00:04:15,339
produkujący między innymi 

89
00:04:15,439 --> 00:04:16,954
środki ochrony roślin

90
00:04:17,054 --> 00:04:19,466
genetycznie modyfikowane ziarno 

91
00:04:19,566 --> 00:04:21,993
i hormony wzrostu dla zwierząt hodowlanych

92
00:04:22,169 --> 00:04:24,964
albo znane ci na pewno: McDonald's - 

93
00:04:25,064 --> 00:04:27,194
- producent słynnych burgerów

94
00:04:27,294 --> 00:04:29,397
czy kurczakowe imperium KFC.

95
00:04:32,895 --> 00:04:34,722
Jeśli oglądasz nas regularnie 

96
00:04:34,822 --> 00:04:36,662
to może pamiętasz, jak w innych

97
00:04:36,762 --> 00:04:38,477
naszych filmach wyjaśnialiśmy

98
00:04:38,577 --> 00:04:40,542
że mechanizacja rolnictwa pozwala

99
00:04:40,642 --> 00:04:42,795
większej liczbie ludzi zatrudnić się

100
00:04:42,895 --> 00:04:44,722
w innych sektorach gospodarki.

101
00:04:44,927 --> 00:04:46,788
Tak stało się i w USA.

102
00:04:46,975 --> 00:04:49,460
Pierwsze kopalnie i huty powstawały 

103
00:04:49,560 --> 00:04:51,854
w XIX wieku, w północno-wschodniej

104
00:04:51,954 --> 00:04:54,600
części kraju, w bliskości złóż surowców

105
00:04:54,700 --> 00:04:57,537
takich jak węgiel kamienny i rudy żelaza.

106
00:04:57,727 --> 00:05:00,637
Pracowali w nich ludzie, którzy przenieśli się

107
00:05:00,737 --> 00:05:03,275
tu z regionów rolniczych, ale też miliony

108
00:05:03,375 --> 00:05:05,720
imigrantów którzy przypływali statkami

109
00:05:05,820 --> 00:05:07,007
na przykład z Europy

110
00:05:07,107 --> 00:05:08,987
w poszukiwaniu lepszego życia.

111
00:05:09,247 --> 00:05:11,245
Na podróż przez ocean decydowały się

112
00:05:11,345 --> 00:05:13,343
głównie jednostki najbardziej prężne

113
00:05:13,454 --> 00:05:14,974
i przedsiębiorcze.

114
00:05:15,135 --> 00:05:17,932
Ich kapitałem były nie tylko silne ręce

115
00:05:18,032 --> 00:05:20,172
do pracy, ale i otwarte głowy.

116
00:05:20,511 --> 00:05:21,842
Przy ich udziale przemysł 

117
00:05:21,942 --> 00:05:23,326
szybko zaczął się rozwijać.

118
00:05:23,839 --> 00:05:26,753
Dziś amerykańskie firmy to między innymi

119
00:05:26,853 --> 00:05:29,939
potentaci w branży motoryzacyjnej, jak Ford

120
00:05:30,039 --> 00:05:31,865
General Motors i John Deer

121
00:05:31,965 --> 00:05:33,495
lotniczej, jak Boeing 

122
00:05:33,595 --> 00:05:35,569
i General Electric Aerospace

123
00:05:35,669 --> 00:05:37,916
wydobywczej, farmaceutycznej...

124
00:05:38,175 --> 00:05:39,913
Można by długo wymieniać.

125
00:05:40,223 --> 00:05:41,806
Duże znaczenie ma dla świata 

126
00:05:41,906 --> 00:05:43,038
przemysł zbrojeniowy.

127
00:05:43,551 --> 00:05:45,805
Jego ogromne możliwości produkcyjne 

128
00:05:45,905 --> 00:05:48,415
i zaawansowanie technologiczne sprawiają

129
00:05:48,671 --> 00:05:50,641
że USA jest dostawcą uzbrojenia

130
00:05:50,741 --> 00:05:53,052
dla wielu krajów, a przez to ma wpływ

131
00:05:53,152 --> 00:05:55,838
na przebieg licznych konfliktów zbrojnych.

132
00:05:56,351 --> 00:05:58,597
Drugim przemysłem o porównywalnym

133
00:05:58,697 --> 00:06:00,823
zasięgu, ale zdecydowanie innych

134
00:06:00,923 --> 00:06:03,517
konsekwencjach, jest przemysł filmowy.

135
00:06:04,031 --> 00:06:06,847
Hollywoodzkie superprodukcje oglądają miliony

136
00:06:07,103 --> 00:06:09,919
i miliony też płyną do kieszeni ich twórców.

137
00:06:10,643 --> 00:06:12,840
Z czasem amerykańskie firmy zaczęły

138
00:06:12,940 --> 00:06:15,137
budować fabryki w innych państwach.

139
00:06:15,362 --> 00:06:17,937
Także ze względu na niższe koszty.

140
00:06:18,111 --> 00:06:20,651
Doprowadziło to do wielu niekorzystnych

141
00:06:20,751 --> 00:06:23,441
zjawisk społecznych, takich jak bankructwa

142
00:06:23,541 --> 00:06:26,031
całych miast zbudowanych na tradycyjnym

143
00:06:26,131 --> 00:06:28,605
przemyśle, na przykład motoryzacyjnym.

144
00:06:31,679 --> 00:06:35,775
Gdy tworzymy ten film, czyli w 2024 roku

145
00:06:36,031 --> 00:06:37,977
dane statystyczne pokazują

146
00:06:38,077 --> 00:06:41,201
że Stany Zjednoczone wytwarzają i zużywają

147
00:06:41,301 --> 00:06:44,475
15% całej energii elektrycznej na świecie.

148
00:06:44,763 --> 00:06:46,602
Są największym importerem 

149
00:06:46,702 --> 00:06:48,250
i eksporterem towarów.

150
00:06:49,855 --> 00:06:52,170
To także niekwestionowany numer 1

151
00:06:52,270 --> 00:06:55,230
w wydobyciu gazu ziemnego i ropy naftowej.

152
00:06:55,999 --> 00:06:57,938
Ponadto zajmują czołowe miejsca 

153
00:06:58,038 --> 00:07:00,350
w wydobyciu wielu surowców mineralnych

154
00:07:00,607 --> 00:07:04,191
takich jak siarka, ołów i krzem oraz rudy miedzi.

155
00:07:04,447 --> 00:07:06,239
Pokazujemy je na planszy.

156
00:07:08,167 --> 00:07:10,177
Nie wszystkie surowce mineralne 

157
00:07:10,277 --> 00:07:11,514
się jednak wydobywa.

158
00:07:11,615 --> 00:07:14,555
Część stanowi tak zwane rezerwy strategiczne

159
00:07:14,655 --> 00:07:16,186
które można wykorzystać 

160
00:07:16,286 --> 00:07:17,817
w sytuacjach kryzysowych

161
00:07:17,917 --> 00:07:19,294
jak klęski żywiołowe.

162
00:07:19,807 --> 00:07:22,722
Taka polityka gospodarcza dodatkowo umacnia

163
00:07:22,822 --> 00:07:25,619
kraj na arenie międzynarodowej, czyniąc go

164
00:07:25,719 --> 00:07:28,653
godnym zaufania partnerem nie tylko dla Unii

165
00:07:28,753 --> 00:07:31,600
Europejskiej, ale też wielu innych krajów.

166
00:07:31,906 --> 00:07:33,892
Obecnie w Stanach Zjednoczonych 

167
00:07:33,992 --> 00:07:35,546
coraz większą rolę odgrywa

168
00:07:35,646 --> 00:07:37,886
przemysł zaawansowanych technologii.

169
00:07:37,986 --> 00:07:40,787
Swoje siedziby mają tu informatyczni

170
00:07:40,887 --> 00:07:44,638
potentaci: Apple, Google, Microsoft, czy Nvidia.

171
00:07:45,407 --> 00:07:47,032
Taka nowoczesna gospodarka 

172
00:07:47,132 --> 00:07:49,824
nie mogłaby istnieć bez sprawnie działającego

173
00:07:49,924 --> 00:07:52,306
sektora handlu i usług, w którym działa 

174
00:07:52,406 --> 00:07:55,036
między innymi gigant handlu internetowego - 

175
00:07:55,136 --> 00:07:57,394
- Amazon, czy największa pod względem 

176
00:07:57,494 --> 00:07:59,628
bezpośredniej sprzedaży konsumentom 

177
00:07:59,728 --> 00:08:02,379
sieć sklepów na świecie - Walmart.

178
00:08:03,583 --> 00:08:06,351
Najważniejszą rolę odgrywają usługi 

179
00:08:06,451 --> 00:08:09,689
telekomunikacyjne, edukacyjne i finansowe.

180
00:08:10,239 --> 00:08:12,543
Istotny wpływ ma też transport.

181
00:08:12,793 --> 00:08:16,090
USA dysponują najdłuższą na świecie siecią

182
00:08:16,190 --> 00:08:19,966
linii kolejowych, dróg kołowych oraz rurociągów.

183
00:08:20,479 --> 00:08:23,039
Wynika to przede wszystkim z wielkości kraju.

184
00:08:23,551 --> 00:08:25,864
Z tych samych powodów ogromną rolę

185
00:08:25,964 --> 00:08:28,158
odgrywa tu też transport lotniczy

186
00:08:28,258 --> 00:08:29,876
szczególnie ten krajowy.

187
00:08:30,207 --> 00:08:32,445
W Stanach Zjednoczonych znajduje się też

188
00:08:32,545 --> 00:08:35,070
największe na świecie lotnisko międzynarodowe

189
00:08:35,170 --> 00:08:37,524
Hartsfield-Jackson w Atlancie.

190
00:08:42,239 --> 00:08:44,501
Stany Zjednoczone Ameryki, mimo że 

191
00:08:44,601 --> 00:08:46,334
to państwo stosunkowo młode

192
00:08:46,591 --> 00:08:48,442
są największą potęgą gospodarczą

193
00:08:48,542 --> 00:08:49,918
we współczesnym świecie.

194
00:08:50,431 --> 00:08:52,293
Do ich sukcesu gospodarczego 

195
00:08:52,393 --> 00:08:54,600
przyczyniają się: dogodne położenie

196
00:08:54,700 --> 00:08:56,446
korzystne warunki naturalne 

197
00:08:56,546 --> 00:08:59,133
oraz bogate zasoby surowców mineralnych.

198
00:08:59,647 --> 00:09:01,940
Niemałe znaczenie ma też pracowitość 

199
00:09:02,040 --> 00:09:04,093
mieszkańców, spośród których wielu

200
00:09:04,193 --> 00:09:05,789
jest potomkami imigrantów.

201
00:09:06,303 --> 00:09:08,007
Stany są czołowym producentem

202
00:09:08,107 --> 00:09:09,630
wielu artykułów rolniczych

203
00:09:09,887 --> 00:09:11,281
surowców mineralnych 

204
00:09:11,381 --> 00:09:12,794
wyrobów przemysłowych 

205
00:09:12,894 --> 00:09:14,494
i myśli technologicznej.

206
00:09:14,751 --> 00:09:18,079
Niektóre produkty rolnictwa i przemysłu USA

207
00:09:18,179 --> 00:09:20,139
pokazujemy na planszy.

208
00:09:23,818 --> 00:09:26,527
Stany Zjednoczone to potęga gospodarcza

209
00:09:26,783 --> 00:09:29,343
a pi-stacja to potęga informacji.

210
00:09:29,625 --> 00:09:33,480
Warto do nas zaglądać na pistacja.tv