1
00:00:00,512 --> 00:00:02,766
Czy wiesz, jakie zwierzę jest najbardziej

2
00:00:02,866 --> 00:00:05,120
rozpowszechnionym szkodnikiem w Australii

3
00:00:05,376 --> 00:00:07,694
i czemu to na tym kontynencie powstał

4
00:00:07,794 --> 00:00:09,472
najdłuższy na świecie płot?

5
00:00:09,984 --> 00:00:11,733
Koniecznie obejrzyj nasz film

6
00:00:11,833 --> 00:00:14,079
żeby poznać odpowiedzi na te pytania.

7
00:00:25,600 --> 00:00:28,717
Australia to ogromny, pradawny ląd.

8
00:00:28,928 --> 00:00:31,049
Być może wiesz już, że jest to 

9
00:00:31,149 --> 00:00:33,500
zwarty kontynent, w obrębie którego

10
00:00:33,600 --> 00:00:36,021
nie znajdziemy ani dużej ilości wysp

11
00:00:36,121 --> 00:00:37,611
ani mórz śródlądowych.

12
00:00:37,735 --> 00:00:39,188
Dominują tu obszary 

13
00:00:39,288 --> 00:00:41,217
o suchym i gorącym klimacie

14
00:00:41,317 --> 00:00:42,995
bardzo trudne do życia.

15
00:00:50,944 --> 00:00:53,977
Kontynent już około 50 milionów lat temu

16
00:00:54,077 --> 00:00:57,214
oddzielił się od reszty lądów i przez cały

17
00:00:57,314 --> 00:00:59,962
ten czas pozostawał w odosobnieniu.

18
00:01:00,416 --> 00:01:03,164
Wszystkie te czynniki sprawiły, że ssaki

19
00:01:03,264 --> 00:01:05,402
jakie znasz z innych kontynentów

20
00:01:05,502 --> 00:01:08,390
pojawiły się w Australii stosunkowo późno.

21
00:01:08,864 --> 00:01:10,902
To z kolei umożliwiło przetrwanie 

22
00:01:11,002 --> 00:01:12,990
gatunków zwierząt, które na innych

23
00:01:13,090 --> 00:01:15,248
kontynentach już dawno wyginęły.

24
00:01:15,776 --> 00:01:19,104
Flora i fauna Australii są bardzo unikalne.

25
00:01:19,360 --> 00:01:22,032
Zdecydowana większość roślin i zwierząt

26
00:01:22,132 --> 00:01:23,967
żyjących na tym kontynencie

27
00:01:24,224 --> 00:01:27,020
To organizmy występujące tylko tu.

28
00:01:27,552 --> 00:01:30,308
Zamieszkują niewielki obszar i nie spotkasz ich

29
00:01:30,408 --> 00:01:31,969
nigdzie indziej na świecie.

30
00:01:32,672 --> 00:01:35,607
Gatunki, które występują tylko na jednym

31
00:01:35,707 --> 00:01:38,144
stosunkowo małym obszarze i które 

32
00:01:38,244 --> 00:01:40,905
dostosowały się do lokalnych warunków

33
00:01:41,005 --> 00:01:43,641
środowiskowych, nazywamy endemitami.

34
00:01:48,032 --> 00:01:51,724
Gatunki endemiczne stanowią aż 85% 

35
00:01:51,836 --> 00:01:54,455
ogółu australijskiej roślinności.

36
00:01:54,688 --> 00:01:57,695
Najpopularniejszym gatunkiem występującym

37
00:01:57,795 --> 00:02:00,876
na kontynencie jest oczywiście eukaliptus.

38
00:02:01,256 --> 00:02:04,176
W Australii tworzy on wiecznie zielone lasy.

39
00:02:04,416 --> 00:02:06,720
Niektóre jego gatunki osiągają nawet

40
00:02:06,820 --> 00:02:09,523
100 m wysokości, co czyni je jednymi 

41
00:02:09,623 --> 00:02:11,879
z najwyższych drzew na świecie.

42
00:02:12,352 --> 00:02:15,748
Ich trujące liście nie szkodzą tylko koalom.

43
00:02:16,448 --> 00:02:18,992
Występuje tu też drzewo butelkowe.

44
00:02:19,264 --> 00:02:21,689
Swoją nazwę zawdzięcza bulwiastemu

45
00:02:21,789 --> 00:02:24,746
kształtowi pnia, który przypomina butelkę 

46
00:02:24,846 --> 00:02:27,565
i osiąga średnicę nawet 2 metrów.

47
00:02:27,968 --> 00:02:30,721
W jego pniu, pod korą gromadzi się woda 

48
00:02:30,821 --> 00:02:33,855
która może służyć zwierzętom w czasie suszy.

49
00:02:38,208 --> 00:02:41,180
W Australii wśród gadów spotkać można:

50
00:02:41,280 --> 00:02:45,011
krokodyle, żółwie, węże i jaszczurki.

51
00:02:45,376 --> 00:02:47,537
Także świat ptaków jest tutaj 

52
00:02:47,637 --> 00:02:49,135
niezwykle imponujący.

53
00:02:49,292 --> 00:02:52,062
Występują tu papugi, cudowronki

54
00:02:52,162 --> 00:02:55,064
szerzej znane jako ptaki rajskie 

55
00:02:55,164 --> 00:02:58,298
oraz ptaki nielotne: emu i kazuary.

56
00:02:58,688 --> 00:03:00,974
Pokaźną i niezwykłą grupę zwierząt 

57
00:03:01,074 --> 00:03:03,226
na kontynencie stanowią stekowce.

58
00:03:03,595 --> 00:03:05,544
Są prymitywnymi ssakami 

59
00:03:05,644 --> 00:03:08,510
posiadającymi cechy gadów i ptaków.

60
00:03:08,928 --> 00:03:12,000
Choć są jajorodne, karmią swoje młode mlekiem

61
00:03:12,256 --> 00:03:13,792
podobnie jak inne ssaki.

62
00:03:14,330 --> 00:03:17,632
Stekowcami są: dziobak, zamieszkujący wody

63
00:03:17,888 --> 00:03:19,866
oraz kolczatka, żyjąca głównie

64
00:03:19,966 --> 00:03:21,632
na terenach pustynnych.

65
00:03:22,496 --> 00:03:25,821
Kolejną charakterystyczną grupą dla Australii

66
00:03:25,921 --> 00:03:29,271
są torbacze. Ich nazwa pochodzi od fałdu skóry

67
00:03:29,371 --> 00:03:32,346
tworzącego torbę lęgową spotykaną u samic

68
00:03:32,446 --> 00:03:34,271
wielu gatunków tej grupy.

69
00:03:34,784 --> 00:03:37,411
Od większości innych ssaków różni je

70
00:03:37,511 --> 00:03:39,245
 sposób rozwoju zarodka.

71
00:03:39,648 --> 00:03:42,208
Ciąża u torbaczy trwa bardzo krótko.

72
00:03:42,464 --> 00:03:45,188
Młode rodzą się już po kilkunastu dniach.

73
00:03:45,536 --> 00:03:48,443
Następnie o własnych siłach przedostają się

74
00:03:48,543 --> 00:03:51,194
do torby lęgowej matki, gdzie pozostają 

75
00:03:51,294 --> 00:03:53,394
przez kilka tygodni lub miesięcy

76
00:03:53,494 --> 00:03:54,750
kontynuując rozwój.

77
00:03:55,520 --> 00:03:58,592
Torbacze to niekwestionowane symbole Australii

78
00:03:58,848 --> 00:04:02,564
Należą do nich między innymi koale, kangury

79
00:04:02,664 --> 00:04:06,067
wombaty, a także workowate drapieżniki: 

80
00:04:06,167 --> 00:04:09,445
diabeł tasmański oraz niełaz plamisty.

81
00:04:10,112 --> 00:04:12,909
Pozostałe ssaki, w tym drobne gryzonie

82
00:04:13,009 --> 00:04:16,255
nietoperze, czy zdziczałe już dziś psy dingo

83
00:04:16,512 --> 00:04:18,815
Dotarły do Australii dość późno.

84
00:04:19,327 --> 00:04:21,174
Sprowadzili je Aborygeni 

85
00:04:21,274 --> 00:04:23,803
będący rdzenną ludnością Australii

86
00:04:23,935 --> 00:04:26,485
oraz pierwsi europejscy kolonizatorzy

87
00:04:26,585 --> 00:04:28,030
 tych terenów.

88
00:04:31,615 --> 00:04:33,964
Działalność człowieka, który masowo 

89
00:04:34,064 --> 00:04:36,963
zasiedlał Australię w XIX wieku, doprowadziła

90
00:04:37,063 --> 00:04:39,678
do zmiany w ekosystemach australijskich.

91
00:04:40,063 --> 00:04:41,949
Przyczyniła się do wprowadzenia

92
00:04:42,049 --> 00:04:44,010
gatunków obcych i wyginięcia tych

93
00:04:44,110 --> 00:04:46,746
miejscowych, na przykład wilka workowanego.

94
00:04:47,231 --> 00:04:52,176
W roku 1859 jeden z angielskich farmerów

95
00:04:52,276 --> 00:04:55,359
i pasjonatów polowań sprowadził do Australii

96
00:04:55,459 --> 00:04:58,719
24 króliki, by móc na nie polować.

97
00:04:59,077 --> 00:05:02,008
Sytuacja szybko wymknęła się spod kontroli.

98
00:05:02,335 --> 00:05:04,378
Ciepła, łagodna zima w Australii 

99
00:05:04,478 --> 00:05:07,106
i brak naturalnych drapieżników spowodowały

100
00:05:07,206 --> 00:05:10,146
gwałtowny wzrost populacji tych zwierząt.

101
00:05:10,527 --> 00:05:12,921
Zaczęły one zagrażać rodzimym gatunkom

102
00:05:13,021 --> 00:05:14,657
doprowadzając w ten sposób 

103
00:05:14,757 --> 00:05:16,443
do katastrofy ekologicznej.

104
00:05:16,927 --> 00:05:19,611
Po siedmiu latach jedna z australijskich gazet

105
00:05:19,711 --> 00:05:21,673
doniosła, że lokalni myśliwi 

106
00:05:21,773 --> 00:05:24,749
zabili 50 tysięcy królików.

107
00:05:25,119 --> 00:05:27,653
Po dekadzie okazało się, że mimo zabicia

108
00:05:27,753 --> 00:05:30,237
2 milionów tych zwierząt, ich populacja 

109
00:05:30,337 --> 00:05:32,742
na kontynencie nie spadła zauważalnie.

110
00:05:33,311 --> 00:05:35,505
Było to najszybsze w dziejach świata 

111
00:05:35,605 --> 00:05:37,859
rozprzestrzenienie się gatunku ssaków.

112
00:05:38,431 --> 00:05:40,838
Wydaje Ci się to niemożliwe, że mały

113
00:05:40,938 --> 00:05:43,090
puchaty króliczek mógł zdemolować

114
00:05:43,190 --> 00:05:44,523
środowisko naturalne 

115
00:05:44,623 --> 00:05:46,502
na niemal całym kontynencie? 

116
00:05:46,602 --> 00:05:48,668
A jednak tak właśnie się stało.

117
00:05:49,183 --> 00:05:51,655
Króliki początkowo zaczęły zjadać trawy

118
00:05:51,755 --> 00:05:54,047
i uprawy, a następnie przeniosły się 

119
00:05:54,147 --> 00:05:56,834
na krzewy i drzewa. Obierały z nich korę

120
00:05:56,934 --> 00:05:59,074
co doprowadziło do ich wymarcia.

121
00:05:59,423 --> 00:06:01,376
W ten sposób odsłoniły glebę 

122
00:06:01,476 --> 00:06:03,774
która stała się podatna na erozję.

123
00:06:04,287 --> 00:06:07,012
Kiedy ludzie zorientowali się, co się stało

124
00:06:07,112 --> 00:06:08,739
zaczęli grodzić Australię.

125
00:06:09,030 --> 00:06:12,018
Wzniesiono kilka płotów, z których najdłuższy

126
00:06:12,118 --> 00:06:14,526
rozciągał się w poprzek całego kontynentu 

127
00:06:14,626 --> 00:06:17,489
na odcinku prawie 2000 km.

128
00:06:17,855 --> 00:06:20,171
Choć królikom dużo ciężej było się

129
00:06:20,271 --> 00:06:22,606
rozprzestrzeniać, w końcu pokonały 

130
00:06:22,706 --> 00:06:25,598
przeszkodę. Mimo licznych późniejszych prób

131
00:06:25,698 --> 00:06:28,729
pozbycia się królików, zwierzę to w Australii

132
00:06:28,829 --> 00:06:31,303
ma się całkiem dobrze. Jego populacja

133
00:06:31,403 --> 00:06:34,504
liczy obecnie ponad 200 milionów sztuk i nadal

134
00:06:34,604 --> 00:06:37,755
z upodobaniem niszczy australijską roślinność.

135
00:06:41,407 --> 00:06:44,379
Dziś w Australii istnieje jeszcze jeden płot

136
00:06:44,479 --> 00:06:46,877
powszechnie znany jako Dingo Fence.

137
00:06:47,295 --> 00:06:50,353
Został zbudowany 100 lat temu, żeby chronić

138
00:06:50,453 --> 00:06:53,438
wypasane na południu Australii stada owiec

139
00:06:53,695 --> 00:06:56,777
przed psami dingo.

140
00:06:57,023 --> 00:07:00,351
Jego długość wynosi ponad 5500 km

141
00:07:00,607 --> 00:07:02,574
a wysokość prawie 2 metry.

142
00:07:02,911 --> 00:07:05,814
Doprowadził on do ograniczenia liczebności

143
00:07:05,914 --> 00:07:07,431
drapieżnych psów dingo 

144
00:07:07,531 --> 00:07:09,892
w południowej Australii, ale też...

145
00:07:09,992 --> 00:07:12,634
wzrostu liczebności królików i kangurów

146
00:07:12,734 --> 00:07:15,708
które zjadają trawę przeznaczoną dla owiec.

147
00:07:20,319 --> 00:07:22,818
Endemit to gatunek unikatowy 

148
00:07:22,918 --> 00:07:24,400
dla danego miejsca

149
00:07:24,500 --> 00:07:26,441
występujący na ograniczonym obszarze

150
00:07:26,541 --> 00:07:29,039
niespotykany poza nim naturalnie.

151
00:07:29,273 --> 00:07:31,971
W Australii występuje wiele endemitów.

152
00:07:32,082 --> 00:07:36,508
Najpopularniejsze z nich to: eukaliptus, kangur

153
00:07:36,608 --> 00:07:40,797
koala, emu, dziobak i kolczatka.

154
00:07:41,311 --> 00:07:43,999
W ciągu ostatnich 200 lat na kontynencie

155
00:07:44,099 --> 00:07:47,198
australijskim za sprawą działalności człowieka

156
00:07:47,455 --> 00:07:51,179
doszło do znaczących zmian w ekosystemach.

157
00:07:54,623 --> 00:07:56,363
Na dzisiaj to już wszystko.

158
00:07:56,463 --> 00:07:59,071
Obejrzyj pozostałe filmy z tej playlisty

159
00:07:59,171 --> 00:08:00,632
a po więcej materiałów 

160
00:08:00,732 --> 00:08:05,091
zajrzyj na naszą stronę pistacja.tv