1
00:00:00,512 --> 00:00:03,550
Macie ochotę przywitać Nowy Rok dwa razy?

2
00:00:03,840 --> 00:00:06,089
Bez maszyny do podróży w czasie 

3
00:00:06,189 --> 00:00:07,935
wydaje się to niemożliwe?

4
00:00:08,383 --> 00:00:10,723
Wcale nie. Dzięki międzynarodowej

5
00:00:10,823 --> 00:00:13,258
linii zmiany daty, która przebiega 

6
00:00:13,358 --> 00:00:16,639
niemal przez środek Oceanii, da się to zrobić.

7
00:00:17,152 --> 00:00:19,218
Można obejrzeć fajerwerki w Sydney 

8
00:00:19,318 --> 00:00:21,708
następnie wsiąść do samolotu który leci

9
00:00:21,808 --> 00:00:24,661
na Hawaje, by po mniej więcej 10 godzinach

10
00:00:24,761 --> 00:00:28,748
podróży wylądować w Honolulu 31. grudnia 

11
00:00:28,848 --> 00:00:32,867
o godzinie 14:40 i za parę godzin

12
00:00:32,967 --> 00:00:35,323
powitać Nowy Rok raz jeszcze.

13
00:00:46,848 --> 00:00:49,323
Oceania to nie kontynent, lecz region

14
00:00:49,423 --> 00:00:51,780
złożony z tysięcy wysp rozrzuconych 

15
00:00:51,880 --> 00:00:54,014
na bezkresnym Oceanie Spokojnym.

16
00:00:54,528 --> 00:00:58,071
Ciągnie się od Filipin w Azji aż po Hawaje.

17
00:00:59,392 --> 00:01:03,035
Niemal przez sam środek jej czterech regionów

18
00:01:03,135 --> 00:01:06,974
geograficznych: Melanezji, Mikronezji, Polinezji

19
00:01:07,074 --> 00:01:10,881
i Nowej Zelandii przebiega południk 180 stopni.

20
00:01:11,168 --> 00:01:14,519
Wyznacza międzynarodową linię zmiany daty.

21
00:01:14,752 --> 00:01:17,683
Przekraczając tę linię z półkuli wschodniej 

22
00:01:17,783 --> 00:01:20,800
na zachodnią, cofa się kalendarz o jeden dzień

23
00:01:20,900 --> 00:01:23,560
a w drugą stronę jeden dzień się dodaje.

24
00:01:23,712 --> 00:01:26,461
Dlatego podróżując z Australii w stronę

25
00:01:26,561 --> 00:01:29,044
Ameryki Północnej, możemy przywitać 

26
00:01:29,144 --> 00:01:31,699
Nowy Rok dwukrotnie, lub kolejny raz 

27
00:01:31,799 --> 00:01:33,686
świętować te same urodziny.

28
00:01:34,720 --> 00:01:37,554
Chociaż większość wysp Oceanii położona jest

29
00:01:37,654 --> 00:01:40,095
w klimatach: równikowym i zwrotnikowym

30
00:01:40,254 --> 00:01:42,849
gdzie średnia miesięczna temperatura

31
00:01:42,949 --> 00:01:45,862
powietrza sięga ponad 27 stopni Celsjusza

32
00:01:45,962 --> 00:01:47,699
to jej południowe krańce 

33
00:01:47,799 --> 00:01:49,880
leżą w klimacie umiarkowanym.

34
00:01:50,080 --> 00:01:52,317
W najchłodniejszych miesiącach roku

35
00:01:52,417 --> 00:01:54,343
temperatura powietrza spada tu 

36
00:01:54,443 --> 00:01:56,223
nawet do 6 stopni Celsjusza.

37
00:01:56,736 --> 00:01:59,240
Zróżnicowanie termiczne tego regionu

38
00:01:59,340 --> 00:02:01,632
pokazują nam wykresy klimatyczne.

39
00:02:05,952 --> 00:02:07,210
Część wysp Oceanii

40
00:02:07,310 --> 00:02:09,536
zwłaszcza południowej Polinezji 

41
00:02:09,636 --> 00:02:12,444
nawiedzana jest przez cyklony tropikalne

42
00:02:12,544 --> 00:02:14,675
zwane w tym rejonie tajfunami.

43
00:02:15,168 --> 00:02:17,599
Zachodnia część Oceanii położona jest 

44
00:02:17,699 --> 00:02:20,326
w obrębie Pacyficznego Pierścienia Ognia.

45
00:02:20,544 --> 00:02:22,704
To oznacza, że często nawiedzana jest

46
00:02:22,804 --> 00:02:25,598
przez wybuchy wulkanów, trzęsienia ziemi 

47
00:02:25,698 --> 00:02:27,956
i następujące po nich fale tsunami

48
00:02:28,056 --> 00:02:30,314
niebezpieczne zwłaszcza dla małych

49
00:02:30,414 --> 00:02:31,675
nizinnych wysp.

50
00:02:32,064 --> 00:02:34,451
W Nowej Zelandii występują gejzery

51
00:02:34,551 --> 00:02:35,836
i gorące źródła.

52
00:02:36,672 --> 00:02:38,589
Wyspy w Oceanii można podzielić

53
00:02:38,689 --> 00:02:41,445
na trzy rodzaje. Te największe oddzieliły się

54
00:02:41,545 --> 00:02:44,351
w przeszłości geologicznej od większego lądu.

55
00:02:44,608 --> 00:02:47,148
To tak zwane wyspy kontynentalne.

56
00:02:47,424 --> 00:02:49,649
Przykłady to Nowa Zelandia

57
00:02:51,264 --> 00:02:52,541
czy Nowa Gwinea.

58
00:02:53,568 --> 00:02:55,953
Drugi rodzaj to wyspy, które powstały

59
00:02:56,053 --> 00:02:58,175
na otwartym oceanie jako wulkany.

60
00:02:58,532 --> 00:03:01,104
Rosły i rosły, aż w końcu ich szczyty

61
00:03:01,204 --> 00:03:03,705
wynurzyły się nad powierzchnię wody.

62
00:03:04,064 --> 00:03:06,112
To tak zwane wyspy wulkaniczne

63
00:03:06,368 --> 00:03:07,831
takie jak Hawaje

64
00:03:08,160 --> 00:03:09,429
czy Tahiti.

65
00:03:10,464 --> 00:03:12,752
Czyste i ciepłe przez cały rok wody 

66
00:03:12,852 --> 00:03:15,725
tworzą idealne warunki do rozwoju koralowców.

67
00:03:16,096 --> 00:03:18,996
To właśnie one stworzyły trzeci rodzaj wysp:

68
00:03:19,168 --> 00:03:20,192
wyspy koralowe

69
00:03:20,448 --> 00:03:23,645
powstałe z przekształcenia wysp drugiego typu.

70
00:03:24,032 --> 00:03:25,807
Gdy podmorski wulkan wygaśnie

71
00:03:25,907 --> 00:03:27,871
jego szczyt zaczyna się zapadać.

72
00:03:28,384 --> 00:03:30,258
Koralowce stopniowo obrastają

73
00:03:30,358 --> 00:03:31,967
takie stożki wulkaniczne.

74
00:03:32,480 --> 00:03:35,349
Z czasem szczyt wulkanu znika całkowicie

75
00:03:35,449 --> 00:03:38,268
pod wodą, a na powierzchni zostaje tylko

76
00:03:38,368 --> 00:03:41,479
pierścień wysp nazywany atolem, który otacza

77
00:03:41,579 --> 00:03:44,594
lagunę - odcięty od oceanu zbiornik wodny.

78
00:03:44,889 --> 00:03:47,891
Dobrym przykładem jest atol Bora-Bora.

79
00:03:51,424 --> 00:03:54,372
Oceania to jeden z najbardziej zróżnicowanych

80
00:03:54,472 --> 00:03:56,370
środowiskowo obszarów na Ziemi

81
00:03:56,470 --> 00:03:58,102
obejmujących między innymi

82
00:03:58,202 --> 00:04:00,700
jedne z najpiękniejszych raf koralowych

83
00:04:00,800 --> 00:04:03,231
na świecie, w tym Wielką Rafę Koralową

84
00:04:03,331 --> 00:04:06,329
położoną u wschodnich wybrzeży Australii.

85
00:04:06,536 --> 00:04:07,603
To największa 

86
00:04:07,703 --> 00:04:09,528
wytworzona przez organizmy żywe

87
00:04:09,628 --> 00:04:11,379
struktura widoczna z kosmosu.

88
00:04:11,648 --> 00:04:15,744
Rozciąga się na ponad 2300 km długości

89
00:04:16,000 --> 00:04:18,531
i zajmuje powierzchnię większą od Polski.

90
00:04:18,815 --> 00:04:21,631
Żyje tu ponad 1500 gatunków ryb.

91
00:04:22,399 --> 00:04:25,505
Wielka Rafa Koralowa stanowi istotny wskaźnik

92
00:04:25,605 --> 00:04:27,610
stanu środowiska naturalnego

93
00:04:27,744 --> 00:04:30,591
służący naukowcom do oceny jego kondycji.

94
00:04:30,847 --> 00:04:33,321
Jest tak zwanym bioindykatorem.

95
00:04:33,663 --> 00:04:36,884
Rolę tę pełnią zarówno całe ekosystemy rafowe

96
00:04:36,991 --> 00:04:38,946
jak i pojedyncze organizmy.

97
00:04:39,092 --> 00:04:41,967
Wraz z rosnącą temperaturą wód oceanicznych

98
00:04:42,067 --> 00:04:44,670
koralowce doświadczają większego stresu

99
00:04:45,183 --> 00:04:47,302
co zaburza ich symbiozę z glonami

100
00:04:47,402 --> 00:04:50,046
nadającymi rafie charakterystyczne barwy.

101
00:04:50,526 --> 00:04:53,229
Bielenie raf stanowi wyraźny sygnał 

102
00:04:53,329 --> 00:04:54,808
zmian klimatycznych.

103
00:04:55,423 --> 00:04:57,243
Wyspy Oceanii zachwycają 

104
00:04:57,343 --> 00:05:00,286
bogactwem roślinności, fascynującą fauną

105
00:05:00,543 --> 00:05:02,079
oraz pięknymi plażami.

106
00:05:02,591 --> 00:05:05,151
Występuje tu wiele gatunków endemicznych.

107
00:05:08,223 --> 00:05:11,047
Między innymi kangury drzewne

108
00:05:11,147 --> 00:05:13,575
kazuary, kiwi i kuskuśce.

109
00:05:15,135 --> 00:05:17,995
W wodach Oceanii występują koralowce

110
00:05:18,095 --> 00:05:21,278
ryby tropikalne, rekiny oraz bezkręgowce

111
00:05:21,535 --> 00:05:25,107
takie jak meduzy, rozgwiazdy, jeżowce.

112
00:05:26,462 --> 00:05:28,859
W lasach deszczowych tego regionu można

113
00:05:28,959 --> 00:05:31,293
spotkać na przykład drzewa kauczukowe.

114
00:05:31,519 --> 00:05:34,340
Na wybrzeżach i w wodach przybrzeżnych

115
00:05:34,440 --> 00:05:36,808
rosną trawy morskie i mangrowce.

116
00:05:40,223 --> 00:05:41,554
Oceania jest regionem 

117
00:05:41,654 --> 00:05:43,550
bardzo zróżnicowanym kulturowo.

118
00:05:43,807 --> 00:05:46,603
Zdaniem antropologów ludzie przybyli

119
00:05:46,703 --> 00:05:49,182
na te wyspy około 30000 lat temu

120
00:05:49,439 --> 00:05:51,123
z Azji i Australii.

121
00:05:51,487 --> 00:05:53,949
Początkowo łączyła ich wspólna kultura

122
00:05:54,049 --> 00:05:56,329
ale rozproszenie i lokalna specyfika

123
00:05:56,429 --> 00:05:59,106
każdej z wysp przyczyniły się do powstania

124
00:05:59,206 --> 00:06:01,139
wielu różnych grup etnicznych.

125
00:06:01,727 --> 00:06:04,737
Rodzimą ludność Oceanii stanowią Papuasi

126
00:06:04,837 --> 00:06:07,388
zamieszkujący głównie Nową Gwineę.

127
00:06:07,871 --> 00:06:09,940
Region ten zamieszkują też Zambosi

128
00:06:10,040 --> 00:06:12,370
czyli potomkowie rdzennych mieszkańców 

129
00:06:12,470 --> 00:06:15,284
i przybyszów z Azji południowo-wschodniej.

130
00:06:15,551 --> 00:06:17,165
Osiedlili się oni głównie 

131
00:06:17,265 --> 00:06:19,391
na wyspach Polinezji i Mikronezji.

132
00:06:20,159 --> 00:06:22,469
W Oceanii znajdziemy również osadników

133
00:06:22,569 --> 00:06:24,581
z innych kontynentów, na przykład 

134
00:06:24,681 --> 00:06:26,755
potomków kolonizatorów brytyjskich 

135
00:06:26,855 --> 00:06:28,991
w Nowej Zelandii, czy bardzo liczną 

136
00:06:29,091 --> 00:06:31,401
społeczność hinduską na wyspach Fidżi.

137
00:06:32,703 --> 00:06:34,449
Oceania opiera swoją gospodarkę

138
00:06:34,549 --> 00:06:35,774
głównie na rolnictwie.

139
00:06:36,287 --> 00:06:39,103
Ze względu na wyjątkowo sprzyjające warunki

140
00:06:39,359 --> 00:06:41,987
powstają tam bardzo liczne plantacje 

141
00:06:42,087 --> 00:06:44,810
palmy kokosowej, która dostarcza owoców

142
00:06:44,910 --> 00:06:46,851
drewna, liści i włókna.

143
00:06:47,039 --> 00:06:50,492
Innymi ważnymi produktami eksportowymi

144
00:06:50,592 --> 00:06:54,782
są owoce cytrusowe, wanilia i trzcina cukrowa.

145
00:06:55,539 --> 00:06:58,139
Duże znaczenie w gospodarce mają także

146
00:06:58,239 --> 00:07:01,118
połowy ryb, mięczaków oraz pereł i korali.

147
00:07:01,375 --> 00:07:04,485
W niektórych krajach regionu eksploatuje się

148
00:07:04,585 --> 00:07:07,429
także surowce mineralne: boksyty na Fidżi

149
00:07:07,529 --> 00:07:09,799
czy srebro, złoto i ropę naftową 

150
00:07:09,899 --> 00:07:11,357
w Papui-Nowej Gwinei.

151
00:07:12,127 --> 00:07:15,143
Zaletą państw Oceanii są unikatowe walory

152
00:07:15,243 --> 00:07:17,311
turystyczne. Wspaniały klimat

153
00:07:17,411 --> 00:07:19,330
ciepłe i czyste wody oceanu

154
00:07:19,430 --> 00:07:21,797
a także lokalny folklor sprawiają

155
00:07:21,897 --> 00:07:24,688
że można tu wypoczywać przez cały rok.

156
00:07:25,439 --> 00:07:27,838
Niewątpliwą perełką dla turystów 

157
00:07:27,938 --> 00:07:30,881
jest leżąca na wschodnim krańcu Polinezji

158
00:07:30,981 --> 00:07:34,072
wyspa Rapa Nui, szerzej znana Europejczykom

159
00:07:34,172 --> 00:07:35,829
jako Wyspa Wielkanocna.

160
00:07:36,191 --> 00:07:38,056
Zachowały się tam tajemnicze 

161
00:07:38,156 --> 00:07:40,368
kamienne posągi, będące świadectwem

162
00:07:40,468 --> 00:07:42,701
istnienia dawnej cywilizacji.

163
00:07:43,359 --> 00:07:46,454
Atrakcyjny i niecodzienny krajobraz Oceanii

164
00:07:46,554 --> 00:07:48,815
często stanowi inspirację dla filmowców

165
00:07:48,915 --> 00:07:51,255
którzy wykorzystali go w produkcjach takich

166
00:07:51,355 --> 00:07:54,855
jak "Avatar", trylogia "Władca Pierścieni"

167
00:07:55,623 --> 00:07:58,259
i "Cast Away - poza światem".

168
00:08:03,327 --> 00:08:06,360
Zapamiętaj: Oceania to obszar obejmujący

169
00:08:06,460 --> 00:08:09,135
liczne wyspy rozrzucone w środkowej 

170
00:08:09,235 --> 00:08:11,497
i południowej części Pacyfiku.

171
00:08:12,031 --> 00:08:14,821
Wyspy Oceanii różnią się od siebie wielkością

172
00:08:14,921 --> 00:08:16,638
 pochodzeniem i krajobrazem.

173
00:08:16,895 --> 00:08:18,978
Wyróżniamy wyspy kontynentalne

174
00:08:19,078 --> 00:08:20,734
 wulkaniczne i koralowe.

175
00:08:21,407 --> 00:08:23,956
Ludność Oceanii jest zróżnicowana

176
00:08:24,056 --> 00:08:25,738
etnicznie i kulturowo.

177
00:08:26,178 --> 00:08:28,105
Podstawą gospodarki Oceanii

178
00:08:28,205 --> 00:08:31,669
 jest rolnictwo i turystyka.

179
00:08:34,303 --> 00:08:36,513
Po obejrzeniu tego filmu wiesz już

180
00:08:36,613 --> 00:08:39,422
że Wielką Rafę Koralową widać aż z kosmosu.

181
00:08:39,935 --> 00:08:42,810
Portal pistacja.tv też łatwo zobaczyć.

182
00:08:43,007 --> 00:08:45,555
Wystarczy wpisać tę nazwę w wyszukiwarkę

183
00:08:45,655 --> 00:08:47,358
albo kliknąć w podany link.

184
00:08:47,615 --> 00:08:50,949
Zobaczysz, że warto.