1
00:00:01,536 --> 00:00:04,651
Cześć! Dziś przyjrzymy się fascynującym

2
00:00:04,751 --> 00:00:08,191
choć bardzo niegościnnym obszarom polarnym.

3
00:00:08,960 --> 00:00:11,380
Poszukamy tam odpowiedzi na pytanie: 

4
00:00:11,480 --> 00:00:13,717
dlaczego niedźwiedź polarny nie wie

5
00:00:13,817 --> 00:00:15,345
jak wygląda pingwin.

6
00:00:30,976 --> 00:00:33,423
Obszary położone wokół biegunów Ziemi 

7
00:00:33,523 --> 00:00:36,116
nazywamy często obszarami polarnymi.

8
00:00:38,144 --> 00:00:40,192
Ten na północy, to Arktyka.

9
00:00:40,960 --> 00:00:42,938
Tworzy ją Ocean Arktyczny

10
00:00:43,038 --> 00:00:46,345
położone na nim wyspy oraz północne krańce

11
00:00:46,445 --> 00:00:49,671
trzech dobrze ci już znanych kontynentów:

12
00:00:49,771 --> 00:00:52,780
 Europy, Azji i Ameryki Północnej.

13
00:00:53,248 --> 00:00:55,688
Za umowną granicę Arktyki uznaje się

14
00:00:55,788 --> 00:00:58,367
najczęściej koło podbiegunowe północne

15
00:00:58,624 --> 00:01:02,286
położone na 66 stopniu i 34 minucie

16
00:01:02,386 --> 00:01:06,048
szerokości geograficznej północnej.

17
00:01:07,328 --> 00:01:09,559
Nazwa "Arktyka" pochodzi od greckiego 

18
00:01:09,659 --> 00:01:12,191
słowa "arctos", oznaczającego niedźwiedzia.

19
00:01:12,704 --> 00:01:14,324
Nawiązuje do gwiazdozbioru 

20
00:01:14,424 --> 00:01:17,169
Wielkiej Niedźwiedzicy, gdyż kierunek północny

21
00:01:17,269 --> 00:01:18,963
wyznaczano niegdyś za pomocą 

22
00:01:19,063 --> 00:01:20,807
położenia tego gwiazdozbioru.

23
00:01:22,688 --> 00:01:25,134
Co ciekawe, na samym Biegunie Północnym

24
00:01:25,234 --> 00:01:26,784
 nie ma nawet grama lądu.

25
00:01:27,296 --> 00:01:29,600
Jak więc człowiek mógł na nim stanąć?

26
00:01:30,368 --> 00:01:33,016
To dlatego, że ocean jest w tym miejscu

27
00:01:33,116 --> 00:01:35,160
pokryty wieloletnim, pływającym

28
00:01:35,260 --> 00:01:38,526
lodem morskim, tak zwanym pakiem lodowym.

29
00:01:43,936 --> 00:01:45,176
Przenieśmy się teraz 

30
00:01:45,276 --> 00:01:47,007
do drugiej z polarnych krain.

31
00:01:47,520 --> 00:01:49,305
Obszar ten leży po przeciwnej stronie

32
00:01:49,405 --> 00:01:52,685
kuli ziemskiej niż Arktyka, dlatego jego nazwa

33
00:01:52,785 --> 00:01:54,464
 to zlepek wyrazów: "anty"

34
00:01:54,564 --> 00:01:58,066
czyli po grecku "naprzeciwko" oraz "Arktyka"

35
00:01:58,314 --> 00:02:00,465
czyli?... Antarktyka.

36
00:02:01,088 --> 00:02:03,392
Hmmm..., czy na pewno "Antarktyka"?

37
00:02:03,904 --> 00:02:05,906
Pewnie częściej zdarzyło ci się

38
00:02:06,006 --> 00:02:07,743
słyszeć nazwę "Antarktyda".

39
00:02:08,512 --> 00:02:10,626
Antarktyda to nazwa kontynentu 

40
00:02:10,726 --> 00:02:13,887
czyli znajdującego się pod lodem stałego lądu.

41
00:02:14,400 --> 00:02:16,061
Jest to piąty co do wielkości 

42
00:02:16,161 --> 00:02:17,372
kontynent na świecie.

43
00:02:17,472 --> 00:02:21,312
Antarktyda jest większa od Australii i od Europy.

44
00:02:23,104 --> 00:02:25,395
Stojąc na biegunie południowym mamy więc

45
00:02:25,495 --> 00:02:27,377
pod stopami grubą warstwę lodu

46
00:02:27,477 --> 00:02:30,104
zwaną lądolodem, bo leżącą

47
00:02:30,204 --> 00:02:31,549
na skalnym podłożu.

48
00:02:32,064 --> 00:02:33,935
Warstwa lodu przekracza miejscami

49
00:02:34,035 --> 00:02:36,415
nawet 4 km grubości!

50
00:02:37,440 --> 00:02:40,552
Natomiast Antarktyka, to kontynent Antarktydy

51
00:02:40,652 --> 00:02:43,433
plus jego pokrywa lodowa rozciągająca się

52
00:02:43,533 --> 00:02:45,330
na wody Oceanu Południowego

53
00:02:45,430 --> 00:02:48,190
a także owe wody i leżące na nich wyspy.

54
00:02:48,448 --> 00:02:51,681
Umowną granicą Antarktyki jest równoleżnik

55
00:02:51,781 --> 00:02:55,404
60 stopni szerokości geograficznej południowej.

56
00:02:59,712 --> 00:03:02,019
Na obszary podbiegunowe słońce pada 

57
00:03:02,119 --> 00:03:03,525
pod bardzo małym kątem 

58
00:03:03,625 --> 00:03:05,343
a więc i słabo je nagrzewa.

59
00:03:05,600 --> 00:03:07,218
Nic więc dziwnego, że są to

60
00:03:07,318 --> 00:03:09,183
najzimniejsze miejsca na Ziemi.

61
00:03:10,208 --> 00:03:12,543
Najsilniejsze mrozy występują tu w czasie

62
00:03:12,643 --> 00:03:15,327
nocy polarnej, kiedy Słońce nie świeci w ogóle.

63
00:03:15,840 --> 00:03:18,643
W ciągu lata polarnego mróz nieco odpuszcza

64
00:03:18,743 --> 00:03:21,363
lecz we wnętrzu Antarktydy przez cały rok

65
00:03:21,463 --> 00:03:23,138
panuje ujemna temperatura.

66
00:03:24,032 --> 00:03:26,542
Na antarktycznej stacji badawczej Wostok

67
00:03:26,642 --> 00:03:29,123
zarejestrowano najniższą temperaturę na Ziemi

68
00:03:29,223 --> 00:03:33,248
wynoszącą minus 89,2 stopnia Celsjusza.

69
00:03:34,784 --> 00:03:37,568
Cechą charakterystyczną klimatu Antarktydy

70
00:03:37,668 --> 00:03:39,052
są także silne wiatry 

71
00:03:39,152 --> 00:03:42,206
oraz niewielkie ilości opadów atmosferycznych.

72
00:03:42,584 --> 00:03:44,539
W centralnej części kontynentu 

73
00:03:44,639 --> 00:03:47,739
roczna ilość opadów nie przekracza 100 mm.

74
00:03:47,840 --> 00:03:49,632
Mniej niż na Saharze.

75
00:03:50,400 --> 00:03:51,724
Bardzo niskie opady

76
00:03:51,824 --> 00:03:53,822
ekstremalnie suche powietrze 

77
00:03:53,922 --> 00:03:57,150
oraz brak roślinności sprawiają, że Antarktydę

78
00:03:57,250 --> 00:04:00,383
często nazywa się pustynią. Pustynią lodową.

79
00:04:00,896 --> 00:04:02,292
W tym sensie Antarktyda

80
00:04:02,392 --> 00:04:04,479
to największa pustynia na świecie.

81
00:04:07,040 --> 00:04:09,856
Lądolód Antarktydy jest w ciągłym ruchu.

82
00:04:10,112 --> 00:04:12,464
Ponieważ wewnątrz kontynentu lądolód

83
00:04:12,564 --> 00:04:15,533
grubieje od padającego śniegu, rozpływa się on

84
00:04:15,633 --> 00:04:17,868
na wszystkie strony, sprawiając że 

85
00:04:17,968 --> 00:04:20,069
ogromne masy lodu przesuwają się 

86
00:04:20,169 --> 00:04:22,738
od środka kontynentu w kierunku wybrzeży

87
00:04:22,838 --> 00:04:24,189
docierając do oceanu.

88
00:04:24,703 --> 00:04:26,991
Lodowiec zsuwa się po dnie morskim

89
00:04:27,091 --> 00:04:29,398
a potem zaczyna unosić się w wodzie

90
00:04:29,498 --> 00:04:31,805
tworząc tak zwany lodowiec szelfowy

91
00:04:31,905 --> 00:04:33,918
nieraz o ogromnych rozmiarach.

92
00:04:36,223 --> 00:04:38,722
Największym lodowcem szelfowym na świecie

93
00:04:38,822 --> 00:04:40,574
jest lodowiec szelfowy Rossa.

94
00:04:40,831 --> 00:04:43,069
Zajmuje on większą powierzchnię 

95
00:04:43,169 --> 00:04:45,694
niż razem Polska, Czechy i Słowacja.

96
00:04:47,231 --> 00:04:49,568
Gdy końce lodowca szelfowego topnieją

97
00:04:49,668 --> 00:04:51,891
w kontakcie z cieplejszą wodą oceanu

98
00:04:51,991 --> 00:04:54,328
odrywają się od niego fragmenty lodu.

99
00:04:54,655 --> 00:04:57,727
Ten proces nazywamy cieleniem się lodowca.

100
00:04:58,239 --> 00:05:00,486
Największe bryły tworzą góry lodowe

101
00:05:00,586 --> 00:05:03,358
które mogą dryfować po oceanie nawet 10 lat

102
00:05:03,458 --> 00:05:05,693
i docierać nawet do równika.

103
00:05:08,401 --> 00:05:10,357
Antarktyda to nie tylko lód.

104
00:05:10,527 --> 00:05:13,165
Ponad pokrywę lodową wystają pojedyncze

105
00:05:13,265 --> 00:05:15,903
skaliste wzniesienia, zwane nunatakami.

106
00:05:16,159 --> 00:05:17,620
Największym nunatakiem

107
00:05:17,720 --> 00:05:20,367
a zarazem najwyższym szczytem Antarktydy

108
00:05:20,467 --> 00:05:21,790
 jest Masyw Vinsona.

109
00:05:22,047 --> 00:05:27,423
Jego wysokość to 4892 m n.p.m.

110
00:05:27,935 --> 00:05:30,573
To, co wystaje ponad powierzchnię lądolodu

111
00:05:30,673 --> 00:05:33,567
to zaledwie niewielka część tej potężnej góry.

112
00:05:36,895 --> 00:05:38,163
Wolne od lodu są także

113
00:05:38,263 --> 00:05:39,710
niektóre części wybrzeża.

114
00:05:39,967 --> 00:05:42,054
W trakcie lata polarnego temperatura

115
00:05:42,154 --> 00:05:44,062
przekracza tu 0 stopni Celsjusza.

116
00:05:44,509 --> 00:05:47,156
Porównując wykresy klimatyczne wybrzeża

117
00:05:47,256 --> 00:05:49,231
i centralnej części kontynentu

118
00:05:49,331 --> 00:05:51,997
widać, że na wybrzeżu średnie miesięczne

119
00:05:52,097 --> 00:05:54,833
temperatury są wyższe, a roczna amplituda

120
00:05:54,933 --> 00:05:57,373
temperatury niższa niż w głębi lądu.

121
00:05:57,784 --> 00:06:00,315
W połączeniu z większą ilością opadów

122
00:06:00,415 --> 00:06:03,155
sprawia to, że klimat jest łagodniejszy.

123
00:06:03,775 --> 00:06:06,079
Występują tu ubogie gleby tundrowe.

124
00:06:06,335 --> 00:06:08,612
Tereny te pokrywa skąpa roślinność 

125
00:06:08,712 --> 00:06:11,454
składająca się głównie z mchów i porostów.

126
00:06:11,711 --> 00:06:13,261
Taka sytuacja ma miejsce 

127
00:06:13,361 --> 00:06:15,039
na Półwyspie Antarktycznym.

128
00:06:20,245 --> 00:06:21,951
A co ze zwierzętami?

129
00:06:22,719 --> 00:06:25,023
Nawiązując do pytania z początku filmu

130
00:06:25,279 --> 00:06:27,484
niedźwiedź polarny nie spotka się w naturze

131
00:06:27,584 --> 00:06:30,582
z pingwinem dlatego, że niedźwiedzie polarne

132
00:06:30,682 --> 00:06:33,475
żyją w Arktyce, na półkuli północnej

133
00:06:33,899 --> 00:06:35,750
a pingwiny żyją w Antarktyce

134
00:06:35,850 --> 00:06:38,015
czyli na półkuli południowej.

135
00:06:38,529 --> 00:06:40,594
W Arktyce nie występują pingwiny

136
00:06:40,694 --> 00:06:42,974
natomiast w Antarktyce nie występują

137
00:06:43,074 --> 00:06:44,478
 niedźwiedzie polarne.

138
00:06:46,122 --> 00:06:48,352
W Arktyce oprócz niedźwiedzi polarnych

139
00:06:48,452 --> 00:06:51,149
występują także orki i inne walenie

140
00:06:51,352 --> 00:06:55,467
renifery, lisy polarne, zające bielaki

141
00:06:55,567 --> 00:06:59,226
morsy, foki oraz takie ryby, jak łososie

142
00:06:59,326 --> 00:07:01,628
dorsze, mintaje i halibuty.

143
00:07:03,423 --> 00:07:05,047
W Antarktyce natomiast

144
00:07:05,147 --> 00:07:07,482
oprócz wielu gatunków pingwinów 

145
00:07:07,582 --> 00:07:10,069
spotkać można także między innymi 

146
00:07:10,169 --> 00:07:13,189
lamparty morskie, orki, płetwale błękitne

147
00:07:13,289 --> 00:07:14,685
 oraz inne walenie.

148
00:07:16,479 --> 00:07:19,245
Dla zwierząt zamieszkujących obszary polarne

149
00:07:19,345 --> 00:07:21,855
dużym zagrożeniem są zmiany klimatyczne.

150
00:07:22,111 --> 00:07:24,938
Szczegółowo omówimy je w innym filmie.

151
00:07:31,451 --> 00:07:33,478
Arktyka nie jest kontynentem.

152
00:07:33,631 --> 00:07:34,897
To obszar za kołem

153
00:07:34,997 --> 00:07:36,702
podbiegunowym północnym.

154
00:07:37,027 --> 00:07:39,267
Antarktyka to obszar ograniczony 

155
00:07:39,367 --> 00:07:41,765
równoleżnikiem o wartości 60 stopni 

156
00:07:41,865 --> 00:07:44,382
szerokości geograficznej południowej.

157
00:07:44,895 --> 00:07:47,878
Obejmuje kontynent: Antarktydę, a także

158
00:07:47,978 --> 00:07:51,038
otaczającą ją część Oceanu Południowego.

159
00:07:51,551 --> 00:07:53,149
Wieloletnia warstwa lodu 

160
00:07:53,249 --> 00:07:55,902
pokrywająca duży obszar lądu, to lądolód.

161
00:07:56,671 --> 00:07:58,738
Skalisty szczyt górski, wystający 

162
00:07:58,838 --> 00:08:01,278
ponad powierzchnią lądolodu, to nunatak.

163
00:08:01,791 --> 00:08:04,322
Niedźwiedzie polarne żyją w Arktyce

164
00:08:04,422 --> 00:08:07,444
a pingwiny w Antarktyce.

165
00:08:09,727 --> 00:08:11,498
Niedźwiedzie polarne i pingwiny

166
00:08:11,598 --> 00:08:13,310
w naturze nie mogą się spotkać

167
00:08:13,567 --> 00:08:15,615
ale Ty zawsze możesz spotkać nas.

168
00:08:15,871 --> 00:08:18,497
Wystarczy, że wejdziesz na pistacja.tv

169
00:08:18,597 --> 00:08:20,250
Czekamy!