1
00:00:00,768 --> 00:00:02,667
Kiedy na pytanie: "Co na obiad?" 

2
00:00:02,767 --> 00:00:04,262
słyszysz: "Pyry z chabasem"

3
00:00:04,362 --> 00:00:06,275
wiesz, że jesteś w poznańskiem.

4
00:00:06,656 --> 00:00:07,931
W górach powiedzieliby

5
00:00:08,031 --> 00:00:09,833
że dostaniesz grule z mięsem.

6
00:00:10,496 --> 00:00:13,283
Śląska "gruba" nie oznacza osoby z nadwagą

7
00:00:13,383 --> 00:00:15,782
lecz kopalnię, a gdy w białostockiem 

8
00:00:15,882 --> 00:00:17,673
chcą Ci ofiarować gościniec 

9
00:00:17,773 --> 00:00:20,222
nie dostaniesz drogi, lecz podarunek.

10
00:00:20,736 --> 00:00:22,621
Takie różnice w słownictwie

11
00:00:22,721 --> 00:00:24,319
nazywamy regionalizmami

12
00:00:24,832 --> 00:00:27,268
A w dzisiejszym filmie opowiemy o tym

13
00:00:27,368 --> 00:00:30,207
czym różnią się między sobą regiony Polski.

14
00:00:30,464 --> 00:00:33,049
Pod względem geograficznym.

15
00:00:43,776 --> 00:00:45,568
Każdy z nas gdzieś mieszka.

16
00:00:46,080 --> 00:00:47,906
To może być dom pośród pól 

17
00:00:48,006 --> 00:00:50,943
albo mieszkanie w centrum wielkiego miasta.

18
00:00:51,556 --> 00:00:53,432
Spójrz na mapę Polski.

19
00:00:53,635 --> 00:00:56,768
Może pamiętasz ją już z innych naszych filmów.

20
00:00:57,344 --> 00:00:59,959
Członkowie zespołu tworzącego Pi-stację

21
00:01:00,059 --> 00:01:03,999
mieszkają między innymi tu i tu, i tu...

22
00:01:04,512 --> 00:01:07,328
a nawet poza granicami naszego kraju.

23
00:01:08,096 --> 00:01:10,025
A ty gdzie mieszkasz?

24
00:01:10,856 --> 00:01:13,370
Znajdź swoją miejscowość na mapie.

25
00:01:16,032 --> 00:01:18,592
Miejscowości w Polsce są tysiące.

26
00:01:18,969 --> 00:01:22,575
Każda jest częścią większej całości - gminy.

27
00:01:22,944 --> 00:01:25,527
Gminy z kolei łączą się w powiaty

28
00:01:25,627 --> 00:01:29,087
a te w województwa, których mamy w kraju 16.

29
00:01:29,856 --> 00:01:32,672
Opowiadamy o nich więcej w innym filmie.

30
00:01:33,440 --> 00:01:36,084
Podział administracyjny opisany powyżej

31
00:01:36,184 --> 00:01:37,791
nie jest jednak jedynym.

32
00:01:38,304 --> 00:01:40,490
Miejscowości można też przypisać 

33
00:01:40,590 --> 00:01:42,911
do regionów fizycznogeograficznych.

34
00:01:43,680 --> 00:01:45,343
One też podlegają podziałowi 

35
00:01:45,443 --> 00:01:46,751
ze względu na wielkość.

36
00:01:47,264 --> 00:01:49,176
Największe są megaregiony.

37
00:01:49,568 --> 00:01:51,877
W Europie kontynentalnej jest ich 9 

38
00:01:51,977 --> 00:01:55,073
ale Polska leży na obszarze tylko trzech z nich.

39
00:01:55,968 --> 00:01:58,784
Każdy megaregion dzieli się na prowincje

40
00:01:59,040 --> 00:02:00,637
te na podprowincje

41
00:02:00,737 --> 00:02:03,340
a te z kolei na makroregiony.

42
00:02:03,904 --> 00:02:05,231
W ramach każdego z nich 

43
00:02:05,331 --> 00:02:07,231
znajdziesz jeszcze mniejsze krainy

44
00:02:07,488 --> 00:02:10,304
o unikalnych cechach ukształtowania terenu

45
00:02:10,560 --> 00:02:13,376
swoistym klimacie i cechach przyrodniczych.

46
00:02:13,632 --> 00:02:15,118
To mezoregiony.

47
00:02:15,936 --> 00:02:17,984
I to one są najmniejsze.

48
00:02:18,496 --> 00:02:20,779
Potrafisz powiedzieć, w jakich regionach

49
00:02:20,879 --> 00:02:23,103
mieszkają członkowie zespołu Pi-stacji?

50
00:02:26,557 --> 00:02:28,480
Olsztyn leży na terenie...

51
00:02:28,992 --> 00:02:31,040
Pojezierza Olsztyńskiego.

52
00:02:31,552 --> 00:02:34,626
Krotoszyn znajdziesz na Wysoczyźnie Kaliskiej

53
00:02:34,726 --> 00:02:35,898
a Warszawę...?

54
00:02:36,323 --> 00:02:38,208
Z Warszawą już nie jest tak prosto.

55
00:02:38,464 --> 00:02:40,694
To wielkie miasto. Leży na granicy 

56
00:02:40,794 --> 00:02:42,559
kilku mezoregionów, o tu.

57
00:02:43,584 --> 00:02:46,195
Jeśli masz tak, jak my, gratulacje.

58
00:02:46,656 --> 00:02:48,974
Wiedząc, gdzie leży twoja miejscowość

59
00:02:49,074 --> 00:02:51,264
przypisz ją do konkretnego regionu.

60
00:02:51,520 --> 00:02:53,363
Dla ułatwienia pokazujemy Ci

61
00:02:53,463 --> 00:02:55,103
największe miasta Polski.

62
00:02:58,350 --> 00:03:00,574
Udało się? Świetnie!

63
00:03:03,808 --> 00:03:06,087
Przed orzeszkiem mówiliśmy już trochę

64
00:03:06,187 --> 00:03:07,647
o tym, czym jest region.

65
00:03:08,160 --> 00:03:10,575
To wydzielony, względnie jednolity

66
00:03:10,675 --> 00:03:13,402
pod względem środowiskowo-krajobrazowym

67
00:03:13,502 --> 00:03:16,519
obszar, różniący się od terenów sąsiednich 

68
00:03:16,619 --> 00:03:18,984
cechami naturalnymi, bądź nabytymi

69
00:03:19,084 --> 00:03:20,840
na przestrzeni dziejów.

70
00:03:21,728 --> 00:03:24,544
Najważniejsze cechy, jakie bierze się pod uwagę

71
00:03:24,800 --> 00:03:27,616
wyróżniając jeden region spośród innych, to:

72
00:03:27,872 --> 00:03:29,664
Położenie geograficzne.

73
00:03:29,920 --> 00:03:32,532
Przykładem jest Międzyrzecze Łomżyńskie

74
00:03:32,632 --> 00:03:34,580
ograniczone od północy Narwią 

75
00:03:34,680 --> 00:03:36,063
a od południa Bugiem,

76
00:03:38,207 --> 00:03:39,648
Klimat i wody.

77
00:03:39,904 --> 00:03:42,976
Tu przykładem może być Kraina Wielkich Jezior.

78
00:03:43,232 --> 00:03:45,896
Znajdziesz tu największe polskie jeziora:

79
00:03:45,996 --> 00:03:47,071
Śniardwy i Mamry.

80
00:03:47,963 --> 00:03:49,798
Takimi cechami mogą być także:

81
00:03:49,898 --> 00:03:51,167
ukształtowanie terenu

82
00:03:51,424 --> 00:03:53,866
występowanie surowców mineralnych

83
00:03:53,966 --> 00:03:56,031
czy rodzaj gleb i roślinność

84
00:03:56,665 --> 00:03:58,079
ale żeby to sprawdzić

85
00:03:58,179 --> 00:04:00,639
potrzebujesz więcej niż jednej mapy.

86
00:04:01,510 --> 00:04:04,176
Region ma swoją własną, niepowtarzalną

87
00:04:04,276 --> 00:04:07,320
historię i budowę geologiczną, zaś wszystkie

88
00:04:07,420 --> 00:04:10,107
elementy jego środowiska przyrodniczego

89
00:04:10,207 --> 00:04:12,158
są ze sobą silnie powiązane.

90
00:04:12,736 --> 00:04:15,454
Od sąsiednich regionów oddzielają go

91
00:04:15,554 --> 00:04:18,914
naturalne elementy, takie jak wysokość terenu

92
00:04:19,014 --> 00:04:21,886
płynące rzeki, czy łańcuchy wzniesień.

93
00:04:25,325 --> 00:04:27,890
Czas na Ciebie. Jeśli uważnie oglądasz

94
00:04:27,990 --> 00:04:30,849
bez trudu wymienisz przynajmniej trzy cechy

95
00:04:30,949 --> 00:04:33,445
dzięki którym wyodrębnia się regiony.

96
00:04:36,991 --> 00:04:39,551
Wśród twoich odpowiedzi mogą się znaleźć:

97
00:04:39,807 --> 00:04:41,599
położenie geograficzne

98
00:04:41,855 --> 00:04:43,647
ukształtowanie terenu

99
00:04:43,747 --> 00:04:45,183
klimat i wody

100
00:04:45,369 --> 00:04:48,767
surowce mineralne, gleby i roślinność.

101
00:04:49,791 --> 00:04:51,839
To może jeszcze taka zagadka?

102
00:04:52,095 --> 00:04:54,823
Wskaż na mapie region najbardziej wysunięty

103
00:04:54,923 --> 00:04:56,682
na wschód i południe Polski.

104
00:05:00,473 --> 00:05:03,359
Mówisz, że to Bieszczady Zachodnie? Brawo!

105
00:05:08,735 --> 00:05:11,486
Regiony to obszary o charakterystycznych

106
00:05:11,586 --> 00:05:13,586
cechach fizycznogeograficznych

107
00:05:13,686 --> 00:05:15,616
które odróżniają je od innych

108
00:05:15,716 --> 00:05:17,836
w tym także sąsiednich terenów.

109
00:05:18,535 --> 00:05:20,529
Głównym kryterium wyróżniającym 

110
00:05:20,629 --> 00:05:23,070
region geograficzny jest rzeźba terenu.

111
00:05:23,505 --> 00:05:25,882
Kolejnymi ważnymi czynnikami są: 

112
00:05:25,982 --> 00:05:27,794
budowa geologiczna, klimat

113
00:05:27,894 --> 00:05:31,006
wody powierzchniowe, roślinność oraz gleby.

114
00:05:34,925 --> 00:05:38,073
Nasz kraj tworzy wiele regionów, a pistację

115
00:05:38,173 --> 00:05:41,246
tworzy mnóstwo filmów z wielu przedmiotów.

116
00:05:41,503 --> 00:05:45,435
Sprawdź to na pistacja.tv