1
00:00:00,768 --> 00:00:02,922
"Verba volant, scripta manent"

2
00:00:03,012 --> 00:00:05,093
mawiali starożytni Rzymianie.

3
00:00:05,376 --> 00:00:07,655
W wolnym tłumaczeniu znaczy to 

4
00:00:07,745 --> 00:00:10,429
że słowa ulatują i łatwo je zapomnieć

5
00:00:10,519 --> 00:00:12,798
ale to, co zapisane, pozostaje.

6
00:00:13,312 --> 00:00:15,875
A w internecie to, co raz wrzucone 

7
00:00:15,965 --> 00:00:18,259
pozostaje zapisane na serwerach 

8
00:00:18,349 --> 00:00:20,092
w zasadzie na wieczność.

9
00:00:20,480 --> 00:00:23,495
Także słowa i obrazy, które krzywdzą i ranią.

10
00:00:23,808 --> 00:00:26,262
W tym filmie podamy kilka wskazówek 

11
00:00:26,352 --> 00:00:28,737
jak bronić się przed cyberprzemocą.

12
00:00:39,944 --> 00:00:42,139
Słowa rzucane w sieci są jak zaklęcie 

13
00:00:42,229 --> 00:00:43,775
którego nie da się odwołać.

14
00:00:44,032 --> 00:00:46,695
Gdy ktoś rzuca złe słowa przez ekran 

15
00:00:46,785 --> 00:00:49,549
one wracają i wracają z każdym kolejnym

16
00:00:49,639 --> 00:00:52,623
wyświetleniem. Bardzo trudno je zablokować

17
00:00:52,713 --> 00:00:53,670
czy wymazać.

18
00:00:54,016 --> 00:00:56,014
Takie działanie: celowe umieszczanie 

19
00:00:56,104 --> 00:00:59,090
w internecie treści, które mają kogoś poniżyć

20
00:00:59,180 --> 00:01:01,529
zdenerwować, zaatakować

21
00:01:01,619 --> 00:01:05,281
albo stanowią groźbę, to właśnie cyberprzemoc.

22
00:01:05,536 --> 00:01:08,162
To każda forma nękania lub obrażania

23
00:01:08,252 --> 00:01:10,655
publikowanie ośmieszających zdjęć

24
00:01:10,797 --> 00:01:13,046
czy rozsiewanie plotek na twój temat.

25
00:01:13,472 --> 00:01:15,715
W odróżnieniu od zwykłej przemocy

26
00:01:15,805 --> 00:01:18,385
gdy ktoś cię na przykład popchnie na korytarzu

27
00:01:18,475 --> 00:01:20,429
albo zwyzywa na boisku

28
00:01:20,519 --> 00:01:22,692
cyberprzemoc ma miejsce w sieci.

29
00:01:22,944 --> 00:01:25,391
Nękanie odbywa się za pomocą telefonu

30
00:01:25,481 --> 00:01:28,063
serwisów społecznościowych lub w grach.

31
00:01:28,576 --> 00:01:31,624
Może to zrobić kolega, ktoś obcy, albo ten

32
00:01:31,714 --> 00:01:33,951
kogo uważaliśmy za przyjaciela.

33
00:01:34,208 --> 00:01:37,083
Ale spokojnie. Masz moc, by to zatrzymać.

34
00:01:37,536 --> 00:01:40,335
W tym filmie dowiesz się, jak rozpoznać 

35
00:01:40,425 --> 00:01:42,539
"cyfrowe echo", czyli złe słowa

36
00:01:42,629 --> 00:01:45,241
które się rozprzestrzeniają; co zrobić

37
00:01:45,331 --> 00:01:48,512
by zablokować takie treści; jak chronić siebie

38
00:01:48,602 --> 00:01:51,839
i innych przed anonimowymi ciosami w sieci.

39
00:01:54,944 --> 00:01:56,905
Żeby wiedzieć, jak się bronić 

40
00:01:56,995 --> 00:01:59,580
przed cyberprzemocą, musisz poznać różne

41
00:01:59,670 --> 00:02:02,568
formy ataku, jakimi posługują się agresorzy.

42
00:02:03,136 --> 00:02:05,696
Pierwszy typ: obrażanie i ośmieszanie.

43
00:02:05,952 --> 00:02:07,398
Obraźliwy filmik

44
00:02:07,488 --> 00:02:09,792
wyjątkowo nietwarzowe zdjęcie

45
00:02:09,882 --> 00:02:12,752
krzywdzący komentarz, dotyczący na przykład

46
00:02:12,842 --> 00:02:15,532
twojego ubioru albo kondycji, to wszystko

47
00:02:15,622 --> 00:02:18,108
metody, którymi atakujący próbują Cię 

48
00:02:18,198 --> 00:02:20,345
ośmieszyć, wywołać poczucie winy 

49
00:02:20,435 --> 00:02:23,102
albo niższości, wpędzić Cię w kompleksy.

50
00:02:23,360 --> 00:02:24,543
Często robią to po to 

51
00:02:24,633 --> 00:02:26,757
żeby sami mogli poczuć się lepsi.

52
00:02:26,944 --> 00:02:29,739
Są złośliwi, bo sami mają niskie poczucie 

53
00:02:29,829 --> 00:02:32,849
własnej wartości i chcą zabłysnąć, albo tylko 

54
00:02:32,939 --> 00:02:35,756
Cię testują, żeby zobaczyć, jak zareagujesz

55
00:02:35,846 --> 00:02:37,694
i zabawić się Twoim kosztem.

56
00:02:38,208 --> 00:02:40,317
To jak obrzucanie kogoś błotem 

57
00:02:40,407 --> 00:02:43,071
albo kłucie go szpilkami; w internecie.

58
00:02:43,840 --> 00:02:46,160
Drugi typ - podszywanie się

59
00:02:46,656 --> 00:02:49,507
Ktoś zakłada fałszywy profil i udaje Ciebie

60
00:02:49,597 --> 00:02:51,775
żeby zaszkodzić twojej reputacji.

61
00:02:52,032 --> 00:02:54,902
Na przykład publikuje obraźliwe wpisy o twoich

62
00:02:54,992 --> 00:02:57,608
koleżankach, kolegach, albo nauczycielach.

63
00:02:58,176 --> 00:03:00,753
To kradzież cyfrowej tożsamości.

64
00:03:01,295 --> 00:03:03,964
Trzeci typ - nękanie i trolling

65
00:03:05,088 --> 00:03:07,584
Natrętne wiadomości od wielbiciela

66
00:03:07,674 --> 00:03:10,274
na komunikatorze, albo losowe SMS-y 

67
00:03:10,364 --> 00:03:12,964
wysyłane co 5 minut na twój telefon 

68
00:03:13,054 --> 00:03:15,326
w środku nocy, to cybernękanie.

69
00:03:15,584 --> 00:03:18,137
Jeśli te wiadomości, SMS-y lub maile 

70
00:03:18,227 --> 00:03:20,525
są dodatkowo nieprzyjemne w tonie 

71
00:03:20,615 --> 00:03:23,941
albo obraźliwe, mamy do czynienia z trollingiem.

72
00:03:24,032 --> 00:03:26,035
Ta forma cyberprzemocy polega na

73
00:03:26,125 --> 00:03:28,275
prowokowaniu do negatywnej reakcji 

74
00:03:28,365 --> 00:03:30,944
testowaniu twojej psychicznej odporności.

75
00:03:32,175 --> 00:03:35,454
Ostatni, ale nie mniej ważny typ - wykluczanie

76
00:03:35,808 --> 00:03:38,422
To sytuacja, gdy celowo ignoruje się kogoś

77
00:03:38,512 --> 00:03:39,751
albo usuwa go z grup 

78
00:03:39,841 --> 00:03:41,890
lub społeczności internetowych

79
00:03:42,208 --> 00:03:45,024
odcina od przyjaciół w grze lub na czacie.

80
00:03:45,413 --> 00:03:47,468
Osoba potraktowana w ten sposób 

81
00:03:47,558 --> 00:03:49,896
może się poczuć jak w dawnych wiekach

82
00:03:49,986 --> 00:03:52,455
trędowaci, których wyrzucano poza obręb

83
00:03:52,545 --> 00:03:55,518
społeczności, by nikt się od nich nie zaraził.

84
00:03:59,450 --> 00:04:02,086
Co robić, by ukrócić cyberprzemoc?

85
00:04:02,176 --> 00:04:04,383
Pamiętaj, nie reaguj w gniewie.

86
00:04:04,480 --> 00:04:06,989
Kiedy widzisz fałszywe treści dotyczące

87
00:04:07,079 --> 00:04:10,111
twojej osoby albo coś niemiłego o sobie w sieci

88
00:04:10,368 --> 00:04:12,585
Masz prawo poczuć złość, strach 

89
00:04:12,675 --> 00:04:15,271
lub zawstydzenie. To normalne odczuwać

90
00:04:15,361 --> 00:04:17,790
takie emocje, gdy ktoś Cię atakuje.

91
00:04:17,880 --> 00:04:20,510
Jeśli poczujesz chęć odpłacenia agresorowi

92
00:04:20,600 --> 00:04:23,422
tym samym, spróbuj się przed tym powstrzymać.

93
00:04:23,679 --> 00:04:26,716
Uwierz nam, zwykle to tylko pogarsza sprawę

94
00:04:26,806 --> 00:04:29,054
i będzie nakręcać spiralę hejtu.

95
00:04:29,311 --> 00:04:32,166
Zanim podejmiesz jakiekolwiek działanie

96
00:04:32,256 --> 00:04:34,516
ochłoń, zatrzymaj się i pomyśl.

97
00:04:34,943 --> 00:04:36,231
W pierwszej kolejności 

98
00:04:36,321 --> 00:04:38,014
zachowaj otrzymane wiadomości.

99
00:04:38,271 --> 00:04:41,484
Utrwal je, na przykład robiąc zrzuty ekranu 

100
00:04:41,574 --> 00:04:42,714
czy kopie maili.

101
00:04:42,879 --> 00:04:45,316
To dowody, które pomogą ci udowodnić 

102
00:04:45,406 --> 00:04:47,933
swoje racje, jeśli internetowy oprawca 

103
00:04:48,023 --> 00:04:49,789
będzie chciał ukryć prawdę.

104
00:04:49,937 --> 00:04:52,609
Podziel się swoim problemem z dorosłym

105
00:04:52,699 --> 00:04:55,040
któremu ufasz. Może to być rodzic 

106
00:04:55,130 --> 00:04:57,757
nauczyciel, pedagog szkolny, moderator

107
00:04:57,847 --> 00:04:59,518
lub administrator grupy.

108
00:04:59,775 --> 00:05:01,567
To nie jest donosicielstwo.

109
00:05:01,698 --> 00:05:04,520
To dbanie o bezpieczeństwo twoje i innych

110
00:05:04,610 --> 00:05:06,942
potencjalnych ofiar cyberprzemocy.

111
00:05:07,455 --> 00:05:08,735
Zablokuj hejtera.

112
00:05:08,825 --> 00:05:11,400
Możesz to zrobić także w telefonie.

113
00:05:11,807 --> 00:05:13,328
W podobny sposób reaguj 

114
00:05:13,418 --> 00:05:15,722
również na inne formy cyberprzemocy.

115
00:05:15,903 --> 00:05:18,405
Na przykład, jeśli ktoś podszywa się pod Ciebie

116
00:05:18,500 --> 00:05:22,058
w sieci, najlepiej zrób screen fałszywego profilu 

117
00:05:22,148 --> 00:05:25,043
i zapisuj wiadomości wysyłane w twoim imieniu.

118
00:05:25,375 --> 00:05:26,703
Zgłoś to platformie. 

119
00:05:26,793 --> 00:05:29,188
Podszywanie się jest naruszeniem zasad

120
00:05:29,278 --> 00:05:31,195
każdej sieci społecznościowej.

121
00:05:35,654 --> 00:05:39,434
Działaj mądrze. Zobacz, jak zrobić zrzut ekranu.

122
00:05:40,802 --> 00:05:44,229
W systemie Windows wciśnij ctrl + prtscr

123
00:05:44,319 --> 00:05:46,549
W systemie macOS ekran zapisuje 

124
00:05:46,639 --> 00:05:49,438
kombinacja klawiszy: Command + shift + 3

125
00:05:50,719 --> 00:05:53,842
Masz już zrobiony zrzut? Wklej go do programu

126
00:05:53,932 --> 00:05:56,351
graficznego albo do edytora tekstu.

127
00:05:56,607 --> 00:05:58,911
W systemie Windows najprościej to zrobić

128
00:05:59,167 --> 00:06:00,703
wciskając ctrl + v.

129
00:06:02,495 --> 00:06:05,554
Zrzut ekranu z przemocową treścią zapisany?

130
00:06:05,644 --> 00:06:08,126
To co jest twoim następnym krokiem?

131
00:06:11,711 --> 00:06:13,925
Zgłoś to moderatorowi platformy

132
00:06:14,015 --> 00:06:15,747
nauczycielowi, rodzicowi 

133
00:06:15,837 --> 00:06:18,780
albo innej dorosłej osobie, której ufasz.

134
00:06:22,719 --> 00:06:25,023
Nie wolno ignorować cyberprzemocy.

135
00:06:25,279 --> 00:06:27,839
Także tej, która nie dotyczy Cię bezpośrednio.

136
00:06:28,213 --> 00:06:31,505
Jeśli widzisz, że w sieci nękany jest ktoś z twoich

137
00:06:31,595 --> 00:06:34,494
kolegów lub koleżanek, postępuj analogicznie.

138
00:06:34,584 --> 00:06:36,457
Zabezpiecz dostępne dowody 

139
00:06:36,547 --> 00:06:38,659
i zgłoś takie nękanie dorosłym.

140
00:06:38,749 --> 00:06:40,790
Nie dołączaj do cyberhejterów.

141
00:06:40,880 --> 00:06:43,250
Nie podbijaj nienawistnych postów.

142
00:06:43,470 --> 00:06:46,271
Wspieraj ofiary, nie przyklaskuj sprawcom.

143
00:06:47,551 --> 00:06:48,962
Praktyczne informacje 

144
00:06:49,052 --> 00:06:51,390
jak chronić swoją prywatność w sieci

145
00:06:51,647 --> 00:06:54,207
znajdziesz w innym filmie tej playlisty.

146
00:06:58,815 --> 00:07:00,815
Pamiętaj, że w cyfrowym świecie

147
00:07:00,905 --> 00:07:03,190
Twoja ostrożność jest tak samo ważna

148
00:07:03,280 --> 00:07:05,214
jak odwaga, by prosić o pomoc.

149
00:07:05,471 --> 00:07:08,781
Jeśli ktoś Cię obraża w sieci, grozi Ci, albo rozsyła

150
00:07:08,871 --> 00:07:11,358
Twoje zdjęcia, czy ujawnia osobiste dane

151
00:07:11,871 --> 00:07:14,498
zbierz dowody i powiedz o tym komuś

152
00:07:14,588 --> 00:07:17,246
komu ufasz: rodzicowi, nauczycielowi

153
00:07:17,336 --> 00:07:20,574
albo zadzwoń na bezpłatny i anonimowy numer

154
00:07:20,691 --> 00:07:23,045
116 111

155
00:07:23,135 --> 00:07:24,850
Tam zawsze ktoś cię wysłucha

156
00:07:24,940 --> 00:07:27,480
i pomoże znaleźć rozwiązanie.

157
00:07:30,815 --> 00:07:32,863
Każdy ma prawo czuć się bezpiecznie

158
00:07:32,953 --> 00:07:34,295
także w internecie.

159
00:07:34,385 --> 00:07:37,587
Subskrybuj pistacja.tv, żeby wiedzieć

160
00:07:37,677 --> 00:07:41,370
jak dbać o siebie i innych online.