1
00:00:00,396 --> 00:00:01,965
Andrzejki to świetna okazja

2
00:00:01,965 --> 00:00:03,002
aby przybliżyć Ci

3
00:00:03,002 --> 00:00:04,326
Andrzejów matematyków.

4
00:00:04,352 --> 00:00:05,841
Nie tylko tych z Polski

5
00:00:05,841 --> 00:00:07,322
ale też z zagranicy.

6
00:00:07,490 --> 00:00:09,126
Istnieją bowiem odpowiedniki

7
00:00:09,146 --> 00:00:10,244
imienia Andrzej.

8
00:00:10,244 --> 00:00:11,658
Na przykład Andrew

9
00:00:11,658 --> 00:00:12,961
o którym będzie mowa

10
00:00:12,961 --> 00:00:14,344
w dalszej części wideo.

11
00:00:14,592 --> 00:00:15,895
Zacznę od matematyków

12
00:00:15,895 --> 00:00:17,618
pochodzących z Polski.

13
00:00:17,920 --> 00:00:19,467
Profesor Andrzej Bielecki

14
00:00:19,467 --> 00:00:20,878
jest przykładem na to

15
00:00:20,878 --> 00:00:23,061
że matematyka może być wykorzystywana

16
00:00:23,061 --> 00:00:24,220
w bardzo odjechanych

17
00:00:24,220 --> 00:00:25,366
dziedzinach nauki

18
00:00:25,366 --> 00:00:27,360
takich jak sztuczna inteligencja.

19
00:00:27,538 --> 00:00:29,954
Sztuczna inteligencja umożliwia tworzenie

20
00:00:29,954 --> 00:00:31,915
komputerów zdolnych do wykonywania

21
00:00:31,915 --> 00:00:33,542
czynności będących zazwyczaj

22
00:00:33,542 --> 00:00:34,542
domeną ludzi.

23
00:00:34,560 --> 00:00:36,108
Szczególnie tych czynności

24
00:00:36,108 --> 00:00:37,010
które wymagają

25
00:00:37,010 --> 00:00:38,844
użycia ludzkiej inteligencji.

26
00:00:39,168 --> 00:00:41,300
Profesor Bielecki zajmuje się również

27
00:00:41,300 --> 00:00:43,210
opisywaniem w sposób matematyczny

28
00:00:43,210 --> 00:00:45,230
procesu przekazywania informacji

29
00:00:45,230 --> 00:00:46,942
z komórki do komórki.

30
00:00:47,320 --> 00:00:48,627
Nie mam tutaj na myśli

31
00:00:48,627 --> 00:00:49,929
telefonów komórkowych

32
00:00:49,929 --> 00:00:51,053
tylko takie komórki

33
00:00:51,053 --> 00:00:53,226
z których zbudowane są żywe organizmy.

34
00:00:53,248 --> 00:00:55,753
Gałąź nauki zajmująca się tym zagadnieniem

35
00:00:55,753 --> 00:00:57,012
to biocybernetyka.

36
00:00:57,088 --> 00:00:59,280
Oprócz tego profesor Andrzej Bielecki

37
00:00:59,280 --> 00:01:01,574
interesuje się cybernetyką ekonomiczna.

38
00:01:02,464 --> 00:01:03,893
Kolejny polski matematyk

39
00:01:03,893 --> 00:01:05,055
o imieniu Andrzej

40
00:01:05,055 --> 00:01:06,730
to Andrzej Białynicki-Birula.

41
00:01:07,072 --> 00:01:08,885
Człowiek o niezwykłym podejściu

42
00:01:08,885 --> 00:01:10,182
do królowej nauk.

43
00:01:10,400 --> 00:01:11,146
W artykule:

44
00:01:11,146 --> 00:01:13,601
„Po co matematykowi nieskończoność?”

45
00:01:13,601 --> 00:01:15,237
pięknie opisuje jak bardzo

46
00:01:15,237 --> 00:01:17,912
nieskończoność jest ważna dla matematyki.

47
00:01:18,080 --> 00:01:19,915
Przez wiele lat był pracownikiem

48
00:01:19,915 --> 00:01:21,682
Uniwersytetu Warszawskiego.

49
00:01:21,682 --> 00:01:23,228
Pracował tam jako dziekan

50
00:01:23,228 --> 00:01:25,126
a także jako prorektor i senator.

51
00:01:26,016 --> 00:01:28,334
Innym polskim Andrzejem matematykiem

52
00:01:28,334 --> 00:01:29,829
i jednocześnie filozofem

53
00:01:29,829 --> 00:01:32,208
jest profesor Andrzej Grzegorczyk.

54
00:01:32,416 --> 00:01:34,768
Jego specjalnością była logika.

55
00:01:35,150 --> 00:01:37,126
Ten matematyk filozof zajmował się

56
00:01:37,156 --> 00:01:38,309
tworzeniem własnego

57
00:01:38,309 --> 00:01:39,944
systemu filozoficznego.

58
00:01:40,104 --> 00:01:42,264
O rozważaniach profesora Grzegorczyka

59
00:01:42,264 --> 00:01:44,481
możesz dowiedzieć się więcej z wywiadu

60
00:01:44,481 --> 00:01:45,991
umieszczonego na YouTubie

61
00:01:45,991 --> 00:01:47,508
na kanale AcademiconTV.

62
00:01:47,520 --> 00:01:48,697
Link do tego wywiadu

63
00:01:48,697 --> 00:01:50,254
znajduje się w opisie.

64
00:01:50,848 --> 00:01:52,908
Za swoje wybitne osiągnięcia naukowe

65
00:01:52,908 --> 00:01:55,393
oraz zasługi na rzecz rozwoju nauki

66
00:01:55,403 --> 00:01:57,672
profesor został pośmiertnie odznaczony

67
00:01:57,672 --> 00:01:59,138
Krzyżem Oficerskim Orderu

68
00:01:59,138 --> 00:02:00,494
Odrodzenia Polski.

69
00:02:00,832 --> 00:02:02,587
Profesor Andrzej Grzegorczyk

70
00:02:02,587 --> 00:02:04,906
poświęcił matematyce całe swoje życie.

71
00:02:04,928 --> 00:02:06,370
Na sam koniec warto dodać

72
00:02:06,370 --> 00:02:07,928
że ten matematyk służył

73
00:02:07,928 --> 00:02:09,554
w Powstaniu Warszawskim.

74
00:02:10,048 --> 00:02:11,869
Teraz opowiem Ci o niepolskim

75
00:02:11,869 --> 00:02:13,308
Andrzeju matematyku

76
00:02:13,308 --> 00:02:15,858
który dokonał czegoś naprawdę niezwykłego.

77
00:02:15,936 --> 00:02:19,859
W 1637 roku matematyk o nazwisku Fermat

78
00:02:19,859 --> 00:02:22,470
sformułował pewne twierdzenie matematyczne

79
00:02:22,470 --> 00:02:24,064
które zostało opublikowane

80
00:02:24,064 --> 00:02:25,522
dopiero w roku 1670

81
00:02:25,522 --> 00:02:28,428
czyli po trzydziestu trzech latach.

82
00:02:28,992 --> 00:02:30,340
Twierdzenie odnaleziono

83
00:02:30,340 --> 00:02:31,578
po śmierci matematyka

84
00:02:31,578 --> 00:02:32,956
wśród innych zapisków

85
00:02:32,956 --> 00:02:35,078
walających się po domu geniusza.

86
00:02:35,392 --> 00:02:37,342
Owe twierdzenie od razu stało się

87
00:02:37,342 --> 00:02:39,716
wyzwaniem dla wielu pokoleń matematyków.

88
00:02:40,256 --> 00:02:42,262
Jak myślisz, ile lat matematycy

89
00:02:42,262 --> 00:02:44,021
z całego świata trudzili się

90
00:02:44,021 --> 00:02:46,318
aby udowodnić twierdzenie Fermata?

91
00:02:46,590 --> 00:02:47,618
5 lat?

92
00:02:47,680 --> 00:02:48,748
10 lat?

93
00:02:48,960 --> 00:02:50,494
A może 50 lat?

94
00:02:51,214 --> 00:02:52,433
Twierdzenie Fermata

95
00:02:52,433 --> 00:02:54,047
pozostawało nieudowodnione

96
00:02:54,047 --> 00:02:56,116
przez ponad 300 lat od publikacji.

97
00:02:56,324 --> 00:02:58,391
Właśnie dlatego twierdzenie Fermata

98
00:02:58,391 --> 00:02:59,984
należy do najsławniejszych

99
00:02:59,984 --> 00:03:01,540
problemów matematycznych.

100
00:03:01,540 --> 00:03:03,636
Jak więc brzmi twierdzenie Fermata?

101
00:03:04,064 --> 00:03:05,809
Dla każdej liczby naturalnej

102
00:03:05,809 --> 00:03:06,787
n większej niż 2

103
00:03:06,787 --> 00:03:08,926
nie istnieją takie liczby naturalne

104
00:03:08,926 --> 00:03:10,398
dodatnie x, y, z

105
00:03:10,398 --> 00:03:12,347
które spełniałyby równanie

106
00:03:12,347 --> 00:03:13,846
widoczne na ekranie.

107
00:03:14,048 --> 00:03:15,552
x do potęgi n-tej

108
00:03:15,552 --> 00:03:17,586
dodać y do potęgi n-tej

109
00:03:17,632 --> 00:03:19,964
równa się z do potęgi n-tej.

110
00:03:20,298 --> 00:03:22,244
W 1637 roku Fermat

111
00:03:22,244 --> 00:03:24,136
zanotował treść twierdzenia

112
00:03:24,136 --> 00:03:25,887
na marginesie łacińskiego

113
00:03:25,887 --> 00:03:27,388
tłumaczenia książki

114
00:03:27,388 --> 00:03:29,048
Aritmetica Diofantosa

115
00:03:29,048 --> 00:03:31,834
i dopisał następujący komentarz:

116
00:03:31,834 --> 00:03:33,744
„ znalazłem zaiste zadziwiający

117
00:03:33,744 --> 00:03:35,452
dowód tego twierdzenia

118
00:03:35,452 --> 00:03:37,922
niestety margines jest zbyt mały

119
00:03:37,922 --> 00:03:39,234
by go pomieścić".

120
00:03:39,648 --> 00:03:40,974
Dowód po trzystu latach

121
00:03:40,974 --> 00:03:42,172
przedstawił światu

122
00:03:42,172 --> 00:03:44,762
angielski matematyk Andrew John Wiles.

123
00:03:45,024 --> 00:03:48,551
Nastąpiło to w roku 1994

124
00:03:48,551 --> 00:03:50,222
co było jedną z największych

125
00:03:50,222 --> 00:03:51,936
sensacji naukowych XX wieku.

126
00:03:52,448 --> 00:03:55,860
Dowód zajmował około stu stron formatu A4.

127
00:03:56,544 --> 00:03:57,949
Wiles jako 10-latek

128
00:03:57,949 --> 00:03:59,498
mieszkający w Cambridge

129
00:03:59,498 --> 00:04:01,783
znalazł w lokalnej bibliotece książkę

130
00:04:01,783 --> 00:04:04,358
na temat wielkiego twierdzenia Fermata.

131
00:04:04,498 --> 00:04:06,634
Wspomina, że zaintrygował go problem

132
00:04:06,634 --> 00:04:09,076
który był w stanie zrozumieć jako chłopiec

133
00:04:09,076 --> 00:04:11,014
a którego nikt nie mógł rozwikłać

134
00:04:11,046 --> 00:04:12,454
od trzystu lat.

135
00:04:12,838 --> 00:04:14,234
„Od tego momentu wiedziałem

136
00:04:14,234 --> 00:04:16,440
że muszę go rozwiązać”, powiedział.

137
00:04:16,768 --> 00:04:19,579
Za dowód Wiles, otrzymał nagrodę Abela

138
00:04:19,579 --> 00:04:21,592
która jest uznawana za matematyczny

139
00:04:21,592 --> 00:04:22,899
odpowiednik Nobla.

140
00:04:23,423 --> 00:04:25,505
Nagrodę funduje norweski rząd.

141
00:04:25,727 --> 00:04:28,729
Jej wartość to 6 milionów koron norweskich

142
00:04:28,729 --> 00:04:31,001
czyli około 3 miliony złotych.

143
00:04:31,615 --> 00:04:33,639
Nagroda została wręczona Wiles'owi

144
00:04:33,639 --> 00:04:37,999
24 maja 2016 roku na Uniwersytecie w Oslo.

145
00:04:38,663 --> 00:04:41,307
Wręczał ją sam następca tronu Norwegii.

146
00:04:41,855 --> 00:04:43,401
Teraz być może zaskoczę Cię

147
00:04:43,401 --> 00:04:44,573
pewnym pytaniem.

148
00:04:44,865 --> 00:04:46,764
Jak myślisz, czy najsłynniejsze

149
00:04:46,764 --> 00:04:48,165
twierdzenie w matematyce

150
00:04:48,165 --> 00:04:49,531
może mieć coś wspólnego

151
00:04:49,531 --> 00:04:50,809
z serialem Star Trek?

152
00:04:51,187 --> 00:04:52,367
Nie Star Wars.

153
00:04:52,367 --> 00:04:53,549
Star Trek.

154
00:04:53,887 --> 00:04:55,271
Okazuje się, że ma.

155
00:04:55,423 --> 00:04:57,020
Wielkie twierdzenie Fermata

156
00:04:57,020 --> 00:04:59,303
zostało wspomniane w serialu Star Trek:

157
00:04:59,303 --> 00:05:00,507
Następne pokolenie.

158
00:05:00,543 --> 00:05:02,499
Jeden z bohaterów zastanawiał się

159
00:05:02,499 --> 00:05:04,115
nad dowodem tego twierdzenia

160
00:05:04,115 --> 00:05:05,977
w ramach gimnastyki umysłowej.

161
00:05:06,175 --> 00:05:07,690
Twórcy serialu Star Trek

162
00:05:07,690 --> 00:05:09,003
zauważyli opublikowanie

163
00:05:09,003 --> 00:05:10,111
dowodu twierdzenia

164
00:05:10,111 --> 00:05:12,399
i w jednym z innych odcinków umieścili

165
00:05:12,399 --> 00:05:14,193
wzmiankę o samym Wiles'ie.

166
00:05:14,789 --> 00:05:16,480
O wielkim twierdzeniu Fermata

167
00:05:16,480 --> 00:05:18,291
wspomina również Stieg Larsson

168
00:05:18,291 --> 00:05:19,994
w swojej powieści kryminalnej

169
00:05:19,994 --> 00:05:20,845
noszącej tytuł

170
00:05:20,845 --> 00:05:23,099
„Dziewczyna, która igrała z ogniem”.

171
00:05:23,327 --> 00:05:25,301
Główna bohaterka również próbuje

172
00:05:25,301 --> 00:05:27,687
dowieść prawdziwości tego twierdzenia.

173
00:05:28,191 --> 00:05:29,532
Widzisz, że matematyka

174
00:05:29,532 --> 00:05:31,101
otwiera wiele drzwi.

175
00:05:31,263 --> 00:05:33,863
Do sławy, bogactwa i co najważniejsze

176
00:05:33,863 --> 00:05:35,377
do zrozumienia świata.

177
00:05:35,495 --> 00:05:37,264
Świat nie mógłby się rozwijać

178
00:05:37,264 --> 00:05:38,289
bez matematyki.

179
00:05:38,431 --> 00:05:40,198
Widzisz też, że z matematyką

180
00:05:40,198 --> 00:05:41,572
można się zetknąć

181
00:05:41,572 --> 00:05:43,637
poświęcając swój czas na rozrywkę.

182
00:05:43,927 --> 00:05:46,235
Może znasz jakieś tytuły książek, filmów

183
00:05:46,235 --> 00:05:48,640
lub seriali, które opowiadają choć trochę

184
00:05:48,640 --> 00:05:49,493
o matematyce?

185
00:05:49,493 --> 00:05:51,897
Jeśli tak, to napisz je w komentarzu.

186
00:05:52,431 --> 00:05:54,068
Jeśli chcesz dowiedzieć się

187
00:05:54,068 --> 00:05:55,483
więcej ciekawych rzeczy

188
00:05:55,483 --> 00:05:57,303
to zapraszam Cię do odwiedzenia

189
00:05:57,303 --> 00:05:58,933
naszej strony pi-stacja.tv.

190
00:05:58,933 --> 00:06:01,103
Znajdziesz tam również krótkie filmy

191
00:06:01,103 --> 00:06:03,319
dzięki którym nauczysz się matematyki.

192
00:06:03,319 --> 00:06:05,913
I pamiętaj, lubisz — zasubskrybuj!