1
00:00:00,768 --> 00:00:03,727
Gdy myślisz o tym, co możesz zaobserwować

2
00:00:03,827 --> 00:00:06,515
w swoim otoczeniu, może przychodzi Ci 

3
00:00:06,615 --> 00:00:09,524
na myśl tęcza po burzy, albo ciekawy ptak

4
00:00:09,624 --> 00:00:11,555
 na gałęzi drzewa za oknem?

5
00:00:11,776 --> 00:00:13,824
A co powiesz na... wulkan?

6
00:00:14,336 --> 00:00:17,618
Narodziny wulkanu Paricutin, najmłodszego

7
00:00:17,718 --> 00:00:20,544
wulkanu na świecie, mógł obserwować 

8
00:00:20,644 --> 00:00:22,657
na własnym polu kukurydzy 

9
00:00:22,757 --> 00:00:25,633
meksykański rolnik, Dionisio Pulido.

10
00:00:25,856 --> 00:00:29,960
W 1943 roku wulkan wybuchł

11
00:00:30,060 --> 00:00:32,191
i - jak twierdził Meksykanin - 

12
00:00:32,291 --> 00:00:36,607
w ciągu ledwie 24 godzin urósł o 2,5 metra!

13
00:00:36,864 --> 00:00:41,216
Od tamtej pory rósł do 1952 roku

14
00:00:41,351 --> 00:00:44,243
pochłaniając po drodze między innymi 

15
00:00:44,343 --> 00:00:46,042
dwie wioski i kościół.

16
00:00:46,276 --> 00:00:48,277
W tej lekcji opowiem Ci

17
00:00:48,377 --> 00:00:51,002
jak można obserwować przyrodę.

18
00:01:02,464 --> 00:01:04,256
Szykujesz się do wyjścia na dwór

19
00:01:04,512 --> 00:01:06,560
na przykład na wycieczkę.

20
00:01:06,816 --> 00:01:09,376
Jak się ubrać, myślisz.

21
00:01:09,632 --> 00:01:11,367
Wyglądasz przez okno 

22
00:01:11,467 --> 00:01:13,627
i widzisz słoneczne niebo.

23
00:01:13,728 --> 00:01:16,188
Już chcesz wybiegać w samej bluzie

24
00:01:16,288 --> 00:01:17,567
a tu mama krzyczy:

25
00:01:17,824 --> 00:01:20,128
Załóż kurtkę, jest zimno!

26
00:01:20,384 --> 00:01:23,302
Zastanawiasz się, jak może być chłodno 

27
00:01:23,402 --> 00:01:26,015
skoro na niebie ani jednej chmurki.

28
00:01:26,272 --> 00:01:29,329
Możesz zaufać swoim oczom albo mamie

29
00:01:29,429 --> 00:01:32,523
ale najlepiej wychylić się przez okno

30
00:01:32,623 --> 00:01:36,148
albo wyjść na balkon i przekonać się o tym

31
00:01:36,248 --> 00:01:39,928
czy jest zimno, czy ciepło, na własnej skórze. 

32
00:01:40,028 --> 00:01:41,276
Dosłownie.

33
00:01:41,376 --> 00:01:43,703
Odczucia płynące z rozmieszczonych 

34
00:01:43,803 --> 00:01:46,080
w niej receptorów pozwolą Ci ocenić

35
00:01:46,180 --> 00:01:48,031
 jak ubrać się na wycieczkę.

36
00:01:48,131 --> 00:01:51,523
W ten właśnie sposób: za pomocą zmysłów

37
00:01:51,623 --> 00:01:54,876
czyli posługując się wzrokiem, słuchem

38
00:01:54,976 --> 00:01:57,876
dotykiem, a często również węchem 

39
00:01:57,976 --> 00:02:00,573
i smakiem, poznajesz przyrodę.

40
00:02:01,088 --> 00:02:03,689
Ale czym właściwie jest przyroda?

41
00:02:03,789 --> 00:02:07,595
Pomyśl chwilę, z czym kojarzy Ci się to pojęcie?

42
00:02:10,560 --> 00:02:14,641
Wśród twoich odpowiedzi pojawiły się 

43
00:02:14,741 --> 00:02:18,995
zapewne: las, łąka, góry, morze z plażą

44
00:02:19,095 --> 00:02:21,054
jezioro, rzeka,...

45
00:02:21,312 --> 00:02:23,916
A może przyroda to dla Ciebie krajobraz

46
00:02:24,016 --> 00:02:26,714
lato, pogoda, burza,...

47
00:02:26,944 --> 00:02:30,164
Wszystko to prawda, bo przyrodą określamy

48
00:02:30,264 --> 00:02:32,477
wszystkie składniki otoczenia

49
00:02:32,577 --> 00:02:35,348
które powstały naturalnie, to znaczy

50
00:02:35,448 --> 00:02:38,189
że nie stworzył ich żaden człowiek.

51
00:02:38,464 --> 00:02:41,280
Choć ludzie od wieków zmieniają przyrodę

52
00:02:41,380 --> 00:02:43,662
nie tworzą zjawisk przyrodniczych.

53
00:02:43,840 --> 00:02:45,888
Co najwyżej je modyfikują.

54
00:02:46,144 --> 00:02:49,728
Temu zagadnieniu dedykujemy inną playlistę.

55
00:02:49,984 --> 00:02:52,994
Modyfikują, to znaczy, że na przykład 

56
00:02:53,094 --> 00:02:55,570
mogą ściąć, albo zasadzić drzewo

57
00:02:55,670 --> 00:02:58,680
ale nie umieją stworzyć go z nasionka.

58
00:03:01,760 --> 00:03:04,064
Wróćmy jeszcze na chwilę do zmysłów.

59
00:03:04,320 --> 00:03:06,773
Wiemy już, że możesz je wykorzystać

60
00:03:06,873 --> 00:03:09,183
do sprawdzenia, jaka jest pogoda.

61
00:03:09,696 --> 00:03:12,574
Twoje zmysły to jednak o wiele bogatsze

62
00:03:12,674 --> 00:03:15,327
instrumentarium do badania przyrody.

63
00:03:15,584 --> 00:03:18,400
Wyobraź sobie, że jesteś na łące 

64
00:03:18,500 --> 00:03:22,354
pełnej kwiatów. Wzrokiem możesz ocenić 

65
00:03:22,458 --> 00:03:26,319
ich kształty i kolory, twoje ucho wychwytuje 

66
00:03:26,419 --> 00:03:28,789
na pewno bzyczenie fruwających między nimi 

67
00:03:28,889 --> 00:03:32,298
owadów. Możesz też dotknąć kwiatu

68
00:03:32,398 --> 00:03:36,381
by przekonać się, czy jest gładki, czy szorstki

69
00:03:36,481 --> 00:03:39,645
miękki i giętki, czy twardy i kruchy.

70
00:03:39,777 --> 00:03:41,403
Co jeszcze możesz zrobić?

71
00:03:42,332 --> 00:03:44,156
Jasne, powąchać.

72
00:03:44,256 --> 00:03:47,627
Warto używać zmysłu węchu do eksplorowania

73
00:03:47,727 --> 00:03:49,631
otaczającego Cię świata.

74
00:03:50,208 --> 00:03:51,543
A smak?

75
00:03:51,680 --> 00:03:54,743
Tu lepiej być ostrożnym i nie wkładać do ust

76
00:03:54,843 --> 00:03:57,290
wszystkiego, co nam pod rękę wpadnie

77
00:03:57,390 --> 00:03:59,908
ale przecież, zwłaszcza w połączeniu 

78
00:04:00,008 --> 00:04:02,101
z węchem, to świetne narzędzie 

79
00:04:02,201 --> 00:04:05,236
poznawania świata. Jeśli coś brzydko pachnie

80
00:04:05,336 --> 00:04:07,039
lepiej tego nie próbować.

81
00:04:07,468 --> 00:04:09,485
Zobacz. Ustaliliśmy właśnie

82
00:04:09,585 --> 00:04:12,778
że nie potrzebujesz skomplikowanego sprzętu

83
00:04:12,878 --> 00:04:14,206
by badać przyrodę.

84
00:04:14,464 --> 00:04:18,361
Na pewno przyda Ci się jednak uważność

85
00:04:18,461 --> 00:04:21,630
spostrzegawczość i cierpliwość.

86
00:04:21,887 --> 00:04:24,915
Warto uważnie patrzeć na to, co wokoło

87
00:04:25,015 --> 00:04:28,167
starać się zauważyć jak najwięcej szczegółów.

88
00:04:31,359 --> 00:04:34,158
Przed orzeszkiem mówiliśmy, że nasze zmysły

89
00:04:34,258 --> 00:04:36,990
to świetne narzędzia do badania otoczenia.

90
00:04:37,247 --> 00:04:38,643
W wielu przypadkach 

91
00:04:38,743 --> 00:04:40,574
same jednak nie wystarczą.

92
00:04:40,831 --> 00:04:43,873
Nasz wzrok często potrzebuje wsparcia

93
00:04:43,973 --> 00:04:46,715
by dokładniej, z większą precyzją 

94
00:04:46,815 --> 00:04:49,021
zobaczyć przedmiot badania.

95
00:04:49,279 --> 00:04:51,984
Zastanów się, czego możesz użyć

96
00:04:52,084 --> 00:04:53,501
by lepiej widzieć?

97
00:04:56,703 --> 00:04:59,627
Jasne, to zależy od wielkości tego

98
00:04:59,727 --> 00:05:01,514
co chcemy obserwować.

99
00:05:01,823 --> 00:05:04,804
Gdy chcesz przybliżyć to, co daleko 

100
00:05:04,904 --> 00:05:08,222
sięgniesz po lornetkę, a może i lunetę.

101
00:05:08,479 --> 00:05:11,551
Gdy pragniesz jednak powiększyć jakiś szczegół

102
00:05:11,651 --> 00:05:14,025
przyda się lupa lub mikroskop.

103
00:05:14,443 --> 00:05:17,258
Podobnie z uszami. Słyszane dźwięki 

104
00:05:17,358 --> 00:05:20,760
możesz wzmocnić. Najprościej? - przykładając

105
00:05:20,860 --> 00:05:23,147
do ucha zwiniętą dłoń, ale są 

106
00:05:23,247 --> 00:05:26,141
i bardziej profesjonalne wzmacniacze.

107
00:05:26,399 --> 00:05:29,319
Choćby lekarskie słuchawki, dzięki którym

108
00:05:29,419 --> 00:05:31,999
możesz wyraźnie usłyszeć, na przykład

109
00:05:32,099 --> 00:05:34,077
jak bije twoje własne serce.

110
00:05:37,407 --> 00:05:39,711
A co ułatwia orientację w terenie?

111
00:05:39,967 --> 00:05:44,017
Na przykład zawarty w telefonie GPS i kompas 

112
00:05:44,117 --> 00:05:45,550
służący do określania 

113
00:05:45,654 --> 00:05:47,134
kierunków geograficznych.

114
00:05:47,391 --> 00:05:50,722
Gdy wyładuje się bateria, zawsze są jeszcze

115
00:05:50,822 --> 00:05:53,709
stare, dobre, papierowe mapy i plany. 

116
00:05:53,809 --> 00:05:57,404
O korzystaniu z nich dowiesz się w innej lekcji

117
00:05:57,504 --> 00:06:00,329
ale pewnie wiesz, że dzięki nim 

118
00:06:00,429 --> 00:06:04,197
możesz określić, jak daleko i w jakim kierunku

119
00:06:04,297 --> 00:06:05,973
trzeba będzie iść do schroniska

120
00:06:06,073 --> 00:06:09,404
czy jakie zabytki możesz spotkać po drodze.

121
00:06:10,431 --> 00:06:13,373
Jeśli chcesz coś zmierzyć, na pewno 

122
00:06:13,473 --> 00:06:16,282
przyda Ci się jakaś miarka, sztywna

123
00:06:16,382 --> 00:06:20,105
czy zwijana, jak na przykład taśma miernicza. 

124
00:06:20,205 --> 00:06:23,263
To przyrząd, za pomocą którego możesz 

125
00:06:23,363 --> 00:06:26,338
określić obwód pnia drzewa, wysokość 

126
00:06:26,438 --> 00:06:29,793
źdźbła trawy, czy długość żabiego susa.

127
00:06:30,143 --> 00:06:33,429
Aparat fotograficzny też pozwala nie tylko

128
00:06:33,529 --> 00:06:37,004
robić zdjęcia, ale też powiększać, przybliżać

129
00:06:37,104 --> 00:06:39,358
albo oddalać obrazy obiektów.

130
00:06:39,615 --> 00:06:42,431
Dzięki aplikacjom dostępnym w telefonie

131
00:06:42,687 --> 00:06:45,350
możesz też całkiem precyzyjnie 

132
00:06:45,450 --> 00:06:48,675
dowiadywać się, co właśnie obserwujesz

133
00:06:48,775 --> 00:06:51,475
określać gatunki roślin, grzybów

134
00:06:51,575 --> 00:06:53,199
owadów i ptaków.

135
00:06:53,695 --> 00:06:56,546
Wystarczy zrobić zdjęcie albo nagrać 

136
00:06:56,646 --> 00:07:00,387
głos zwierzęcia i przesłać je na serwer aplikacji

137
00:07:00,487 --> 00:07:03,338
by otrzymać w miarę wiarygodny wynik.

138
00:07:03,513 --> 00:07:04,826
Spróbuj.

139
00:07:06,751 --> 00:07:08,699
Czas na zadanie dla Ciebie.

140
00:07:08,799 --> 00:07:11,918
Wymień przybory służące przyrodnikowi

141
00:07:12,018 --> 00:07:14,965
do obserwacji niewielkich obiektów.

142
00:07:18,783 --> 00:07:21,855
Lupa, mikroskop. Brawo!

143
00:07:22,367 --> 00:07:23,903
To jeszcze jedna zagadka.

144
00:07:24,159 --> 00:07:27,189
Wymień trzy gadżety, dzięki którym 

145
00:07:27,289 --> 00:07:29,879
możesz odnaleźć się w terenie.

146
00:07:33,375 --> 00:07:38,941
Kompas, mapa / plan, GPS w telefonie. Brawo!

147
00:07:43,871 --> 00:07:46,788
Przyrodę poznajemy dzięki obserwacjom.

148
00:07:46,888 --> 00:07:50,195
Możemy wykorzystywać do nich własne zmysły:

149
00:07:50,370 --> 00:07:55,225
wzrok, słuch, węch, smak, dotyk

150
00:07:55,400 --> 00:07:58,087
albo korzystać z rozmaitych gadżetów

151
00:07:58,187 --> 00:08:01,949
takich, jak lupa, lornetka, kompas

152
00:08:02,049 --> 00:08:05,747
mapa, taśma miernicza, mikroskop.

153
00:08:05,887 --> 00:08:08,623
Współcześnie w wielu obserwacjach 

154
00:08:08,723 --> 00:08:10,934
pomóc nam może smartfon 

155
00:08:11,034 --> 00:08:13,507
wyposażony w odpowiednie aplikacje.

156
00:08:17,407 --> 00:08:20,223
Jeśli chcesz nadal poznawać przyrodę

157
00:08:20,479 --> 00:08:24,183
obejrzyj pozostałe filmy z tej playlisty.