1
00:00:00,512 --> 00:00:03,584
Naukowe odkrycia bywają dziełem przypadku

2
00:00:03,840 --> 00:00:07,168
ale ten przypadek musi trafić na otwarty umysł.

3
00:00:07,680 --> 00:00:11,300
W 1921 roku późniejszy noblista

4
00:00:11,400 --> 00:00:14,347
Aleksander Fleming, hodował w laboratorium

5
00:00:14,447 --> 00:00:16,804
rozmaite bakterie na szklanych tackach.

6
00:00:17,152 --> 00:00:20,124
Traf chciał, że dostał paskudnego kataru.

7
00:00:20,224 --> 00:00:23,109
Z nosa kapało mu bez przerwy i zdarzało się

8
00:00:23,209 --> 00:00:26,367
że taka kapka spadła też na tackę z bakteriami.

9
00:00:26,880 --> 00:00:29,570
Ku swemu zdziwieniu Fleming zaobserwował

10
00:00:29,670 --> 00:00:31,743
że na takich okichanych tackach

11
00:00:32,000 --> 00:00:34,703
niektóre bakterie przestawały rosnąć.

12
00:00:35,072 --> 00:00:37,811
Postanowił dokładniej zbadać tę kwestię

13
00:00:37,911 --> 00:00:39,935
i w ten sposób odkrył lizozym

14
00:00:40,192 --> 00:00:42,921
białko rozkładające komórki mikrobów.

15
00:00:43,264 --> 00:00:46,910
Wykazał, że lizozym występuje nie tylko w... 

16
00:00:47,010 --> 00:00:49,620
smarkach, ale też we łzach, mleku

17
00:00:49,720 --> 00:00:51,066
 czy białku jaja.

18
00:00:51,480 --> 00:00:53,398
W tej lekcji będę Cię zachęcać 

19
00:00:53,498 --> 00:00:54,527
do eksperymentów.

20
00:00:54,784 --> 00:00:57,485
Przyda się uważność i otwarty umysł.

21
00:00:57,600 --> 00:00:58,620
Zaczynamy!

22
00:01:10,024 --> 00:01:12,531
W innym filmie pokazywaliśmy, jak można

23
00:01:12,631 --> 00:01:15,007
poznawać przyrodę dzięki obserwacjom.

24
00:01:15,264 --> 00:01:18,080
Weźmy prostą sytuację z codziennego życia.

25
00:01:18,336 --> 00:01:20,635
Widzisz że twój kolega ma kwaśną minę

26
00:01:20,735 --> 00:01:23,162
i wydaje ci się, że jest na ciebie zły.

27
00:01:23,456 --> 00:01:26,710
Zamiast już gotować się do kłótni, obserwuj.

28
00:01:26,810 --> 00:01:29,087
Patrz uważnie, bez zaczepiania.

29
00:01:29,437 --> 00:01:32,314
Pomyśl, może jest tylko zamyślony?

30
00:01:32,416 --> 00:01:35,438
Wspomnij sobie, może źle mu poszła klasówka?

31
00:01:35,538 --> 00:01:38,560
A może jednak się uśmiechnie, zagajony miło?

32
00:01:39,072 --> 00:01:40,501
Czasami sama obserwacja 

33
00:01:40,601 --> 00:01:42,399
daje odpowiedź na wiele pytań.

34
00:01:42,656 --> 00:01:45,728
Nie trzeba dociekać, skąd, jak i dlaczego.

35
00:01:45,919 --> 00:01:47,164
Jest, jak jest.

36
00:01:47,264 --> 00:01:49,377
Często chcielibyśmy jednak zyskać 

37
00:01:49,477 --> 00:01:51,540
większą pewność, że dobrze myślimy

38
00:01:51,640 --> 00:01:53,689
czy prawidłowo oceniamy sytuację.

39
00:01:54,176 --> 00:01:56,477
O sposobach zyskania takiej pewności

40
00:01:56,602 --> 00:01:57,722
- po orzeszku.

41
00:02:01,344 --> 00:02:04,447
Wstajesz i nie wiesz, jak się ubrać do szkoły.

42
00:02:04,547 --> 00:02:07,600
Zza szyby ciężko stwierdzić, czy piękne słońce

43
00:02:07,700 --> 00:02:10,273
to zapowiedź ciepełka, czy tylko pozory

44
00:02:10,373 --> 00:02:12,397
bo na zewnątrz trzaskający mróz

45
00:02:12,497 --> 00:02:13,886
albo porywisty wiatr.

46
00:02:14,144 --> 00:02:15,549
Jak to sprawdzić?

47
00:02:15,680 --> 00:02:17,728
Wystarczy wychylić się za okno

48
00:02:17,984 --> 00:02:20,800
i doświadczyć pogody na własnej skórze.

49
00:02:21,056 --> 00:02:22,848
Wiesz, że to sprawdzony sposób

50
00:02:23,104 --> 00:02:25,664
ale czy możemy go nazwać doświadczeniem?

51
00:02:25,764 --> 00:02:26,844
Nie do końca.

52
00:02:26,944 --> 00:02:29,019
Żeby móc nazwać jakieś działanie 

53
00:02:29,119 --> 00:02:31,968
doświadczeniem, trzeba spełnić kilka wymogów.

54
00:02:32,320 --> 00:02:34,880
Najpierw formułujesz problem badawczy:

55
00:02:35,904 --> 00:02:38,464
Na zewnątrz jest zimno, czy ciepło?

56
00:02:39,744 --> 00:02:42,716
To pytanie prowadzi cię do postawienia hipotezy

57
00:02:42,816 --> 00:02:45,269
czyli założenia, jaka będzie odpowiedź.

58
00:02:45,511 --> 00:02:47,517
Stawiasz na przykład hipotezę 

59
00:02:47,617 --> 00:02:50,239
że skoro świeci słońce, to jest ciepło.

60
00:02:51,776 --> 00:02:54,080
Czas na zaplanowane sprawdzenie.

61
00:02:54,848 --> 00:02:57,760
Otwierasz okno, a jeszcze lepiej - wychodzisz

62
00:02:57,860 --> 00:02:59,471
na balkon w takim odzieniu

63
00:02:59,571 --> 00:03:01,759
w jakim masz zamiar wyjść na dwór.

64
00:03:02,172 --> 00:03:03,552
Czy jest Ci ciepło?

65
00:03:03,808 --> 00:03:06,369
A może jednak musisz coś na siebie założyć

66
00:03:06,469 --> 00:03:08,159
 żeby poczuć się komfortowo?

67
00:03:08,928 --> 00:03:12,000
Badasz sytuację, tworząc próbę badawczą.

68
00:03:12,768 --> 00:03:15,201
Zakładasz, że pogoda się nie zmieni

69
00:03:15,301 --> 00:03:17,755
zanim zdążysz wrócić, ale co by było

70
00:03:17,855 --> 00:03:19,934
gdyby słońce zaszło za chmury?

71
00:03:21,397 --> 00:03:24,176
Warto to sprawdzić próbą kontrolną.

72
00:03:24,800 --> 00:03:27,983
Jak? Najprościej znaleźć miejsce, które jest 

73
00:03:28,083 --> 00:03:30,210
w pełnym cieniu i wychylić się 

74
00:03:30,310 --> 00:03:32,990
byle bezpiecznie, w tym samym ubraniu.

75
00:03:33,248 --> 00:03:35,040
Czy nadal jest Ci ciepło?

76
00:03:36,832 --> 00:03:39,887
Analizujesz wyniki i wyciągasz wnioski.

77
00:03:40,928 --> 00:03:43,352
Gdy jest słonecznie, twoje ubranie 

78
00:03:43,452 --> 00:03:45,826
jest odpowiednie, ale warto zabrać 

79
00:03:45,926 --> 00:03:47,734
dodatkowy sweter na wypadek

80
00:03:47,834 --> 00:03:49,763
gdyby zrobiło się pochmurno.

81
00:03:50,144 --> 00:03:52,532
Jutro pewnie powtórzysz to doświadczenie

82
00:03:52,632 --> 00:03:53,983
bo pogoda jest zmienna.

83
00:03:54,496 --> 00:03:57,312
Wiesz, że to też element metody naukowej?

84
00:03:57,568 --> 00:03:58,992
Prawdziwe doświadczenie 

85
00:03:59,092 --> 00:04:01,080
trzeba przeprowadzić kilkakrotnie 

86
00:04:01,180 --> 00:04:04,337
żeby upewnić się, że wnioski są prawdziwe.

87
00:04:11,136 --> 00:04:13,582
Załóżmy teraz, że chcesz coś sprawdzić 

88
00:04:13,682 --> 00:04:15,758
po raz pierwszy, a w każdym razie 

89
00:04:15,858 --> 00:04:17,280
w zupełnie nowy sposób.

90
00:04:17,791 --> 00:04:19,853
Na przykład znaleźć taki kształt 

91
00:04:19,953 --> 00:04:22,029
papierowego samolotu, który sprawi

92
00:04:22,129 --> 00:04:23,693
że zabawka poleci najdalej

93
00:04:23,793 --> 00:04:26,239
albo najdłużej utrzyma się w powietrzu.

94
00:04:26,751 --> 00:04:29,723
Można śmiało powiedzieć, że eksperymentujesz.

95
00:04:29,823 --> 00:04:31,565
Nie masz gotowej instrukcji. 

96
00:04:31,665 --> 00:04:33,418
Samodzielnie wymyślasz sposób 

97
00:04:33,518 --> 00:04:35,198
składania papieru w samolot.

98
00:04:35,455 --> 00:04:38,527
Dobierasz sztywność kartek, obciążasz dziób

99
00:04:38,627 --> 00:04:41,649
dodajesz ogon, puszczasz kolejne prototypy 

100
00:04:41,749 --> 00:04:43,972
w powietrze, by wreszcie znaleźć

101
00:04:44,072 --> 00:04:45,833
ten latający najlepiej.

102
00:04:48,182 --> 00:04:50,192
Zawsze pamiętaj, żeby twoje 

103
00:04:50,292 --> 00:04:52,743
eksperymentowanie było bezpieczne.

104
00:04:56,447 --> 00:04:59,263
Tak poznaliśmy trzy metody badania przyrody:

105
00:04:59,519 --> 00:05:02,450
obserwacje, czyli przyglądanie się przyrodzie

106
00:05:02,550 --> 00:05:05,150
bez zakłócania naturalnego biegu zdarzeń

107
00:05:05,461 --> 00:05:07,914
doświadczenia, czyli badanie otoczenia

108
00:05:08,014 --> 00:05:10,270
zmieniając je w sposób kontrolowany

109
00:05:10,498 --> 00:05:13,087
według znanego planu lub instrukcji

110
00:05:13,343 --> 00:05:15,647
i wreszcie eksperymentowanie

111
00:05:15,903 --> 00:05:17,748
czyli samodzielne planowanie 

112
00:05:17,848 --> 00:05:19,447
i przeprowadzanie badania 

113
00:05:19,547 --> 00:05:21,000
bez gotowej instrukcji.

114
00:05:22,303 --> 00:05:23,727
Zadanie dla Ciebie.

115
00:05:24,095 --> 00:05:26,128
Połącz pojęcia "próba badawcza"

116
00:05:26,228 --> 00:05:27,472
i "próba kontrolna" 

117
00:05:27,572 --> 00:05:29,470
z ich właściwymi definicjami.

118
00:05:33,055 --> 00:05:35,522
Masz tak samo, jak ja? Brawo!

119
00:05:40,223 --> 00:05:42,702
Poznając przyrodę posługujemy się 

120
00:05:42,802 --> 00:05:45,201
trzema podstawowymi metodami badawczymi:

121
00:05:45,301 --> 00:05:48,925
obserwacją, doświadczeniem i eksperymentem.

122
00:05:49,183 --> 00:05:51,860
Obserwacja, to działanie, które nie narusza

123
00:05:51,960 --> 00:05:54,002
środowiska obserwowanego obiektu.

124
00:05:54,303 --> 00:05:56,601
W doświadczeniu badanie wykonujemy 

125
00:05:56,701 --> 00:05:58,613
według instrukcji, zmieniając 

126
00:05:58,713 --> 00:06:01,162
w sposób kontrolowany jeden z warunków

127
00:06:01,262 --> 00:06:04,029
środowiska, a inne pozostawiamy bez zmian.

128
00:06:04,543 --> 00:06:06,857
Eksperyment to badanie wykonywane 

129
00:06:06,957 --> 00:06:09,291
po raz pierwszy, albo w nowy sposób

130
00:06:09,391 --> 00:06:11,029
bez instrukcji. Nie wiemy

131
00:06:11,129 --> 00:06:12,678
jaki będzie jego wynik.

132
00:06:15,039 --> 00:06:17,153
Zanim pobiegniesz, by doświadczalnie

133
00:06:17,253 --> 00:06:19,636
sprawdzić, jak przyjemnie jest na dworze

134
00:06:19,736 --> 00:06:22,772
zaeksperymentuj. Podziel się tym linkiem

135
00:06:22,872 --> 00:06:25,551
z koleżankami i kolegami, i sprawdź

136
00:06:25,651 --> 00:06:28,715
czy też spodoba im się pistacja.tv