1
00:00:01,024 --> 00:00:03,370
Ten piękny rysunek to Róża Wiatrów

2
00:00:03,470 --> 00:00:05,887
międzynarodowy symbol podróżowania.

3
00:00:06,400 --> 00:00:09,728
Różą Wiatrów nazwali go starożytni żeglarze

4
00:00:09,984 --> 00:00:12,999
bo jego regularny kształt nieco kojarzy się 

5
00:00:13,099 --> 00:00:15,437
z kwiatem róży, a ramiona wskazują 

6
00:00:15,537 --> 00:00:18,571
kierunki geograficzne, z których wieją wiatry

7
00:00:18,671 --> 00:00:20,554
 o określonych nazwach.

8
00:00:20,736 --> 00:00:23,319
Takie róże wiatrów umieszczano kiedyś 

9
00:00:23,419 --> 00:00:25,883
na wszystkich mapach, aby użytkownicy

10
00:00:25,983 --> 00:00:28,377
wiedzieli, gdzie jest na nich północ

11
00:00:28,477 --> 00:00:29,605
a gdzie południe.

12
00:00:29,952 --> 00:00:32,102
Z tego filmu Ty też dowiesz się 

13
00:00:32,202 --> 00:00:34,559
jak określać te kierunki w terenie.

14
00:00:46,336 --> 00:00:49,766
Na pewno wiesz, że słońce wschodzi i zachodzi

15
00:00:49,866 --> 00:00:51,931
południe jest środkiem dnia 

16
00:00:52,031 --> 00:00:53,873
a północ środkiem nocy.

17
00:00:54,016 --> 00:00:56,219
Z drugiej strony pewnie mówiono Ci

18
00:00:56,319 --> 00:00:58,671
że w naszym kraju nad morze jeździmy 

19
00:00:58,771 --> 00:01:00,842
na północ, a w góry na południe.

20
00:01:01,184 --> 00:01:03,706
Widzisz więc, że północ, południe 

21
00:01:03,806 --> 00:01:06,733
a także wschód i zachód mogą być używane

22
00:01:06,833 --> 00:01:09,003
do nazywania zarówno położenia

23
00:01:09,103 --> 00:01:10,263
jak i pory dnia.

24
00:01:10,656 --> 00:01:12,646
Nic dziwnego, bo te nazwy 

25
00:01:12,746 --> 00:01:14,344
są ze sobą powiązane.

26
00:01:14,496 --> 00:01:17,697
Wyjaśniamy to w innym filmie tej playlisty.

27
00:01:18,194 --> 00:01:20,586
W tym filmie opowiemy, jak używa się

28
00:01:20,686 --> 00:01:22,943
tych nazw do określania położenia.

29
00:01:25,663 --> 00:01:28,832
Wyobraź sobie, że jesteś na rozległej łące.

30
00:01:29,088 --> 00:01:31,392
Drzewa i domy są bardzo daleko.

31
00:01:31,904 --> 00:01:33,966
Czy widzisz linię, wzdłuż której 

32
00:01:34,066 --> 00:01:36,000
niebo jakby styka się z ziemią?

33
00:01:36,410 --> 00:01:38,204
Ta linia ma swoją nazwę.

34
00:01:38,304 --> 00:01:40,864
To horyzont albo widnokrąg.

35
00:01:41,120 --> 00:01:43,634
Widno-krąg, bo jest okręgiem 

36
00:01:43,734 --> 00:01:45,983
a Ty stoisz w jego środku.

37
00:01:46,240 --> 00:01:48,800
Rozejrzyj się na wszystkie strony.

38
00:01:52,084 --> 00:01:53,599
A teraz wyobraź sobie 

39
00:01:53,699 --> 00:01:56,282
że jesteś w tym miejscu pierwszy raz.

40
00:01:56,480 --> 00:01:58,019
Zupełnie go nie znasz. 

41
00:01:58,119 --> 00:02:00,141
Nie wiesz, jak wrócić do domu.

42
00:02:00,320 --> 00:02:02,451
Nie masz telefonu, albo masz

43
00:02:02,551 --> 00:02:04,838
ale nie ma zasięgu. Co robisz?

44
00:02:08,000 --> 00:02:10,223
Oczywiście najbezpieczniej pójść

45
00:02:10,323 --> 00:02:12,823
do najbliższego domu i po prostu zapytać 

46
00:02:12,923 --> 00:02:16,474
o drogę, ale jeśli masz mapę lub ktoś wcześniej

47
00:02:16,574 --> 00:02:19,244
powiedział Ci, że masz iść na przykład 

48
00:02:19,344 --> 00:02:21,848
na północny-zachód, to poradzisz sobie

49
00:02:21,948 --> 00:02:23,004
 bez pomocy.

50
00:02:23,104 --> 00:02:24,363
Musisz tylko umieć 

51
00:02:24,463 --> 00:02:26,617
znajdować kierunki geograficzne.

52
00:02:26,944 --> 00:02:29,504
Najważniejszym kierunkiem jest północ.

53
00:02:29,760 --> 00:02:31,453
Dlaczego akurat północ?

54
00:02:31,808 --> 00:02:34,368
Cóż, ludzie po prostu tak się umówili.

55
00:02:34,624 --> 00:02:36,397
Pokażę ci kilka sposobów 

56
00:02:36,497 --> 00:02:38,561
pozwalających znaleźć północ.

57
00:02:41,792 --> 00:02:43,996
Pierwsza metoda wymaga słońca.

58
00:02:44,096 --> 00:02:46,094
By zadziałała musi być dzień

59
00:02:46,194 --> 00:02:47,680
 i to dość słoneczny.

60
00:02:47,936 --> 00:02:50,958
Pamiętasz, południe to środek dnia.

61
00:02:51,264 --> 00:02:54,533
Wtedy, czyli mniej więcej o godzinie dwunastej

62
00:02:54,633 --> 00:02:57,130
południe jest tam, gdzie jest słońce

63
00:02:57,230 --> 00:03:00,016
a północ dokładnie po przeciwnej stronie

64
00:03:00,116 --> 00:03:02,014
czyli tam, gdzie twój cień.

65
00:03:02,528 --> 00:03:05,989
Niestety, ta metoda działa tylko około 12:00 

66
00:03:06,089 --> 00:03:07,109
w słoneczny dzień 

67
00:03:07,209 --> 00:03:09,438
i tylko w naszej części świata.

68
00:03:09,809 --> 00:03:11,312
O tym, dlaczego tak jest 

69
00:03:11,412 --> 00:03:13,566
dowiesz się na lekcjach geografii.

70
00:03:14,048 --> 00:03:17,371
A co zrobić, gdy nie chcesz czekać do 12:00 

71
00:03:17,471 --> 00:03:20,192
albo, co gorsza, jest już dawno po południu?

72
00:03:20,593 --> 00:03:22,343
Wtedy pomoże Ci gnomon.

73
00:03:22,496 --> 00:03:26,450
To mądra nazwa na długi, prosty patyk lub pręt.

74
00:03:26,592 --> 00:03:28,798
Im dłuższy, tym lepszy.

75
00:03:29,152 --> 00:03:30,979
Wbij patyk pionowo w ziemię.

76
00:03:31,079 --> 00:03:32,722
Zaznacz dokładnie miejsce 

77
00:03:32,822 --> 00:03:34,783
w którym kończy się jego cień.

78
00:03:35,040 --> 00:03:37,478
Możesz użyć do tego małego kamienia

79
00:03:37,578 --> 00:03:38,879
 lub innego patyka.

80
00:03:39,392 --> 00:03:41,696
Teraz poczekaj 10-15 minut.

81
00:03:47,658 --> 00:03:49,888
Zauważ, że cień się przesunął.

82
00:03:50,144 --> 00:03:52,208
Ponownie zaznacz jego koniec.

83
00:03:52,704 --> 00:03:56,141
Stań dokładnie na łączącej te dwa punkty linii 

84
00:03:56,241 --> 00:03:57,823
z rozstawionymi nogami

85
00:03:58,080 --> 00:04:01,664
tak, by słońce i gnomon znajdowały się za tobą.

86
00:04:01,951 --> 00:04:03,885
Spójrz prosto przed siebie.

87
00:04:04,097 --> 00:04:06,988
Kierunek, w którym patrzysz, to północ.

88
00:04:07,552 --> 00:04:10,218
Wiedząc, gdzie jest północ, bez problemu

89
00:04:10,318 --> 00:04:12,577
określisz pozostałe trzy kierunki.

90
00:04:12,928 --> 00:04:14,290
Kierunek południowy 

91
00:04:14,390 --> 00:04:17,023
jest dokładnie odwrotny do północnego.

92
00:04:17,536 --> 00:04:20,863
Stojąc na linii masz południe dokładnie za sobą.

93
00:04:21,375 --> 00:04:23,528
Teraz wyciągnij ręce na boki.

94
00:04:23,935 --> 00:04:27,263
Kierunek wschodni wskazuje twoja prawa ręka

95
00:04:27,519 --> 00:04:29,744
kierunek zachodni - lewa.

96
00:04:29,947 --> 00:04:33,507
Zapamiętaj: gdy stoisz twarzą na północ

97
00:04:33,607 --> 00:04:36,890
prawa ręka to wschód, lewa - zachód.

98
00:04:40,063 --> 00:04:43,154
Gdy nie widać słońca, możemy ustalić kierunek

99
00:04:43,254 --> 00:04:44,670
za pomocą przyrządów.

100
00:04:44,912 --> 00:04:47,307
Jeśli masz telefon komórkowy, to może 

101
00:04:47,407 --> 00:04:49,752
jest w nim aplikacja, która wyświetla 

102
00:04:49,852 --> 00:04:51,218
kierunki geograficzne.

103
00:04:51,583 --> 00:04:53,641
To lepsze niż nic, ale lepiej 

104
00:04:53,741 --> 00:04:55,166
skorzystać z kompasu.

105
00:04:55,423 --> 00:04:57,821
Ten przyrząd od wieków był używany

106
00:04:57,921 --> 00:05:00,031
do ustalania kierunku północy.

107
00:05:00,287 --> 00:05:02,725
Być może aplikacja w twoim telefonie

108
00:05:02,825 --> 00:05:05,766
dokładnie tak się nazywa, ale to nie to samo

109
00:05:05,866 --> 00:05:07,198
co prawdziwy kompas.

110
00:05:07,711 --> 00:05:09,939
Najprostszy kompas składa się

111
00:05:10,039 --> 00:05:12,767
z dwukolorowej wskazówki zwanej igłą

112
00:05:12,867 --> 00:05:15,645
która kręci się swobodnie wokół osi.

113
00:05:15,745 --> 00:05:18,984
Pomalowany na czerwono koniec igły kompasu

114
00:05:19,084 --> 00:05:22,558
zawsze pokazuje północ, a ten drugi południe.

115
00:05:25,887 --> 00:05:28,481
Jeśli trzymając kompas obrócisz się 

116
00:05:28,581 --> 00:05:31,125
w taki sposób, aby patrzeć na północ

117
00:05:31,225 --> 00:05:34,504
czyli tam, gdzie wskazuje czerwony koniec igły

118
00:05:34,604 --> 00:05:36,831
to po prawej stronie będzie co?

119
00:05:39,807 --> 00:05:42,527
Wschód. Dobrze! A po lewej?

120
00:05:45,599 --> 00:05:49,183
Zachód. Wspaniale! A gdzie będzie południe?

121
00:05:52,255 --> 00:05:54,756
Jeśli mówisz, że za twoimi plecami

122
00:05:54,856 --> 00:05:56,606
to masz całkowitą rację.

123
00:05:59,935 --> 00:06:01,885
Wyróżniamy cztery główne 

124
00:06:01,985 --> 00:06:05,005
kierunki geograficzne: północ, południe

125
00:06:05,105 --> 00:06:06,335
wschód i zachód.

126
00:06:06,847 --> 00:06:08,493
Aby odnaleźć je w terenie 

127
00:06:08,593 --> 00:06:10,174
wystarczy znaleźć północ.

128
00:06:10,431 --> 00:06:12,952
Można to zrobić za pomocą gnomonu

129
00:06:13,052 --> 00:06:16,224
jeśli świeci słońce, lub za pomocą kompasu

130
00:06:16,324 --> 00:06:17,598
 przez całą dobę.

131
00:06:17,855 --> 00:06:20,622
Linia, wzdłuż której niebo jakby styka się

132
00:06:20,722 --> 00:06:22,492
z ziemią, to widnokrąg 

133
00:06:22,639 --> 00:06:24,877
zwany także horyzontem.

134
00:06:26,559 --> 00:06:29,289
Jeśli lubisz orientować się w każdym miejscu

135
00:06:29,389 --> 00:06:32,308
w którym jesteś - ta playlista jest dla Ciebie.

136
00:06:32,703 --> 00:06:35,842
Obejrzyj pozostałe filmy i daj nam łapkę w górę

137
00:06:35,942 --> 00:06:39,409
zanim ruszysz w kierunku widnokręgu.