1
00:00:01,024 --> 00:00:04,501
W dzisiejszych mapach na górze jest...? Północ

2
00:00:04,601 --> 00:00:06,927
ale nie zawsze tak je rysowano.

3
00:00:07,168 --> 00:00:10,349
W Średniowieczu większość map powstających

4
00:00:10,449 --> 00:00:13,041
w Europie, miała na górze... wschód

5
00:00:13,141 --> 00:00:15,502
a że po łacinie wschód to Oriens

6
00:00:15,602 --> 00:00:18,425
właściwe trzymanie mapy oznaczało jej 

7
00:00:18,525 --> 00:00:22,259
z-orientowanie, żeby dobrze określić kierunki.

8
00:00:22,528 --> 00:00:25,325
Stąd wzięło się też słowo "orientacja".

9
00:00:25,600 --> 00:00:27,772
W dzisiejszej lekcji opowiemy Ci 

10
00:00:27,872 --> 00:00:30,868
jak mapa pomaga zorientować się w terenie.

11
00:00:42,240 --> 00:00:45,240
O tym, czym jest mapa i jak się różne mapy

12
00:00:45,340 --> 00:00:47,709
tworzy, mówimy w innej wideolekcji

13
00:00:47,809 --> 00:00:50,105
ale pewnie masz jakąś w telefonie

14
00:00:50,205 --> 00:00:52,478
więc wiesz, do czego mapy służą.

15
00:00:52,902 --> 00:00:54,608
Przygotuj więc sobie mapę.

16
00:00:54,784 --> 00:00:57,387
Najlepiej papierową. Taką, którą można

17
00:00:57,487 --> 00:00:59,391
rozłożyć na ławce czy stole.

18
00:00:59,648 --> 00:01:02,226
Z jej pomocą zaplanujesz naprawdę

19
00:01:02,326 --> 00:01:04,585
fajną wycieczkę. Pomożemy Ci!

20
00:01:04,924 --> 00:01:07,637
Choć nie wiemy, jaką mapę Ty masz pod ręką

21
00:01:07,737 --> 00:01:10,203
zobaczysz, że pewne zasady korzystania 

22
00:01:10,303 --> 00:01:13,082
z takiej wycieczkowej pomocy są niezmienne.

23
00:01:13,472 --> 00:01:16,287
My wzięliśmy sobie mapę Łańcuta i okolic.

24
00:01:16,544 --> 00:01:18,089
Co na niej widzisz?

25
00:01:19,752 --> 00:01:23,893
Dużo przecinających się linii, jakieś kwadraciki

26
00:01:23,993 --> 00:01:25,988
plamy w zielonym kolorze

27
00:01:26,088 --> 00:01:28,395
jednym słowem - galimatias.

28
00:01:28,576 --> 00:01:30,890
Do tego mapy bywają w różnej skali 

29
00:01:30,990 --> 00:01:32,561
i pokazują różne rzeczy.

30
00:01:32,928 --> 00:01:36,184
Mapa topograficzna ukształtowanie terenu

31
00:01:36,284 --> 00:01:39,821
mapa turystyczna - szlaki piesze i rowerowe 

32
00:01:39,921 --> 00:01:43,375
oraz atrakcyjne obiekty, a mapa samochodowa

33
00:01:43,475 --> 00:01:46,235
sieć dróg wraz z ich oznaczeniami.

34
00:01:46,575 --> 00:01:49,443
Żeby zrozumieć, co pokazuje nam mapa i jak

35
00:01:49,543 --> 00:01:52,897
coś na niej znaleźć, najlepiej zacząć od legendy.

36
00:01:53,210 --> 00:01:55,394
Legenda to taka ramka, obecna 

37
00:01:55,494 --> 00:01:58,795
na każdej mapie, pełna malutkich rysuneczków.

38
00:01:59,296 --> 00:02:02,469
Te zwykle różnobarwne oznaczenia opowiadają

39
00:02:02,569 --> 00:02:05,692
o zmapowanym terenie. Pozwalają go zobaczyć

40
00:02:05,792 --> 00:02:07,716
niczym z perspektywy drona 

41
00:02:07,816 --> 00:02:10,047
lecącego wysoko nad ziemią.

42
00:02:10,560 --> 00:02:13,601
Jeśli masz przed sobą mapę Twojej okolicy

43
00:02:13,701 --> 00:02:15,938
spróbuj zlokalizować na niej to

44
00:02:16,038 --> 00:02:17,521
co widzisz przez okno

45
00:02:17,621 --> 00:02:20,285
albo z perspektywy szkolnego boiska.

46
00:02:23,104 --> 00:02:25,107
I jak? Udało Ci się dopasować to 

47
00:02:25,207 --> 00:02:27,273
co za oknem do tego, co na planie?

48
00:02:27,820 --> 00:02:29,171
Mam nadzieję, że tak.

49
00:02:29,336 --> 00:02:31,252
Na pewno pomogła w tym legenda

50
00:02:31,352 --> 00:02:33,268
bo mapa to pewne uproszczenie.

51
00:02:33,600 --> 00:02:36,272
Na przykład, choć każdy kościół wygląda

52
00:02:36,372 --> 00:02:38,994
trochę inaczej, na mapie wszystkie będą

53
00:02:39,094 --> 00:02:41,208
oznaczone jednakowym znaczkiem.

54
00:02:41,894 --> 00:02:44,134
Przed wyruszeniem w drogę dobrze jest

55
00:02:44,234 --> 00:02:46,908
dokładnie zapoznać się z mapą i jej legendą.

56
00:02:47,168 --> 00:02:49,972
Dzięki temu będziesz wiedzieć, jak daleko

57
00:02:50,072 --> 00:02:52,896
i w których miejscach na trasie napotkasz 

58
00:02:52,996 --> 00:02:56,079
stare zamki, schroniska, czy punkty widokowe.

59
00:02:56,515 --> 00:02:58,905
Więcej pro-tipów takiego planowania 

60
00:02:59,005 --> 00:03:00,109
po orzeszku.

61
00:03:03,040 --> 00:03:04,919
Zwiedzając okolicę piechotą 

62
00:03:05,019 --> 00:03:06,623
masz ograniczony zasięg.

63
00:03:06,880 --> 00:03:09,290
Zwykle nie przejdziesz w jeden dzień więcej

64
00:03:09,390 --> 00:03:12,431
niż trzydzieści kilometrów, za to możesz 

65
00:03:12,531 --> 00:03:14,816
dotrzeć do miejsc, do których nie docierają 

66
00:03:14,916 --> 00:03:18,032
pociągi i nie mogą tam jeździć samochody

67
00:03:18,132 --> 00:03:20,166
dlatego na wycieczkach pieszych 

68
00:03:20,266 --> 00:03:22,750
warto korzystać z mapy wielkoskalowej.

69
00:03:23,264 --> 00:03:25,807
Taka mapa jest sporządzana na podstawie 

70
00:03:25,907 --> 00:03:28,093
zdjęć i pomiarów w terenie

71
00:03:28,240 --> 00:03:32,597
a jej skala to 1 : 100 do 1 : 10 000.

72
00:03:32,992 --> 00:03:35,936
Jak się zapewne domyślasz, im większa skala

73
00:03:36,036 --> 00:03:38,095
tym więcej informacji o terenie

74
00:03:38,195 --> 00:03:40,114
ale tym mniejszy obszar mapa 

75
00:03:40,214 --> 00:03:42,817
o określonych rozmiarach pokrywa.

76
00:03:43,232 --> 00:03:45,450
Pamiętasz, jak czytać skalę mapy?

77
00:03:45,792 --> 00:03:47,347
To powiedz, co znaczy

78
00:03:47,447 --> 00:03:50,143
że mapa jest w skali 1:1000?

79
00:03:53,728 --> 00:03:56,700
To znaczy, że każdy centymetr na takiej mapie

80
00:03:56,800 --> 00:03:59,234
odpowiada tysiącowi centymetrów

81
00:03:59,334 --> 00:04:01,368
czyli 10 metrom w terenie.

82
00:04:01,920 --> 00:04:04,736
Wiedząc to, możesz lepiej zaplanować wyprawę

83
00:04:04,992 --> 00:04:07,736
bo potrafisz przeliczyć, jak daleko jest 

84
00:04:07,836 --> 00:04:10,053
do miejsca, które chcesz zwiedzić 

85
00:04:10,153 --> 00:04:12,915
albo zaplanować postój o określonej porze 

86
00:04:13,015 --> 00:04:15,764
w jakimś widokowym miejscu na szlaku.

87
00:04:19,134 --> 00:04:21,391
Szlak to kolejne ważne pojęcie 

88
00:04:21,491 --> 00:04:23,896
związane i z wycieczką, i z mapą.

89
00:04:24,322 --> 00:04:26,589
W terenie szlak to nic innego 

90
00:04:26,689 --> 00:04:29,266
jak oznaczenie turystycznej trasy.

91
00:04:29,567 --> 00:04:31,807
Zwykle ma postać kolorowych znaków

92
00:04:31,907 --> 00:04:33,289
malowanych na drzewach

93
00:04:33,389 --> 00:04:35,242
kamieniach, albo ustawianych 

94
00:04:35,342 --> 00:04:37,245
na specjalnych drogowskazach.

95
00:04:37,902 --> 00:04:41,093
Z kolei na mapie szlak turystyczny ma postać

96
00:04:41,193 --> 00:04:43,869
kolorowej, na ogół przerywanej linii.

97
00:04:44,159 --> 00:04:46,485
Jej kolor odpowiada kolorowi znaków 

98
00:04:46,585 --> 00:04:49,059
malowanych w terenie, dlatego łatwo się

99
00:04:49,159 --> 00:04:52,079
zorientujesz, czy idziesz właściwym szlakiem.

100
00:04:52,863 --> 00:04:55,354
Często na szlakach, zarówno w terenie

101
00:04:55,454 --> 00:04:58,238
jak i na mapie, podaje się szacowany czas 

102
00:04:58,338 --> 00:05:01,260
pokonania danego odcinka drogi, albo dojścia

103
00:05:01,360 --> 00:05:04,213
do jakiegoś konkretnego miejsca: schroniska

104
00:05:04,313 --> 00:05:07,307
punktu widokowego, czy... końca szlaku.

105
00:05:07,711 --> 00:05:10,292
Dzięki temu możesz zawczasu ocenić

106
00:05:10,392 --> 00:05:12,122
kiedy dojdziesz do celu.

107
00:05:13,599 --> 00:05:14,756
Teraz zabawa.

108
00:05:14,879 --> 00:05:18,117
Przyjrzyj się uważnie naszej mapie i wiedząc

109
00:05:18,217 --> 00:05:21,704
jaka jest jej skala oblicz, ile czasu może zająć

110
00:05:21,804 --> 00:05:24,918
dojście pieszo od pałacu Julin do kempingu 

111
00:05:25,018 --> 00:05:27,773
w Brzózie Królewskiej szlakiem niebieskim

112
00:05:27,873 --> 00:05:30,008
wiedząc, że człowiek przeciętnie 

113
00:05:30,108 --> 00:05:32,291
pokonuje w godzinę 4 km.

114
00:05:36,127 --> 00:05:38,011
Mnie wyszło około godziny.

115
00:05:38,175 --> 00:05:40,150
Tobie też? Brawo!

116
00:05:44,319 --> 00:05:47,209
Mapa przydaje się przy planowaniu wycieczki.

117
00:05:47,309 --> 00:05:50,154
Korzystając z niej, trzeba poznać legendę

118
00:05:50,254 --> 00:05:52,625
czyli kolorowy, graficzny opis tego

119
00:05:52,725 --> 00:05:54,440
co się na mapie znajduje.

120
00:05:54,815 --> 00:05:57,057
Na piesze wycieczki najlepsza jest mapa 

121
00:05:57,157 --> 00:06:01,361
wielkoskalowa, bo pokazuje więcej szczegółów.

122
00:06:04,031 --> 00:06:07,290
Na wycieczkę warto zabrać mapę, a na naukę?

123
00:06:07,390 --> 00:06:10,522
...najlepsza jest pistacja. Pomóż szerzyć 

124
00:06:10,622 --> 00:06:13,314
naszą legendę udostępniając koleżankom 

125
00:06:13,414 --> 00:06:16,527
i kolegom link na pistacja.tv