1
00:00:00,512 --> 00:00:03,328
Może znasz taki wierszyk Juliana Tuwima

2
00:00:03,584 --> 00:00:05,532
Murarz domy buduje

3
00:00:05,632 --> 00:00:07,540
Krawiec szyje ubrania

4
00:00:07,716 --> 00:00:09,524
ale gdzieżby coś uszył

5
00:00:09,624 --> 00:00:11,135
gdyby nie miał mieszkania?

6
00:00:11,520 --> 00:00:14,352
A i murarz by przecież na robotę nie ruszył 

7
00:00:14,452 --> 00:00:17,789
gdyby krawiec mu spodni i fartucha nie uszył.

8
00:00:18,176 --> 00:00:20,480
Przykładem takiej współpracy 

9
00:00:20,580 --> 00:00:24,265
dla wspólnej korzyści, jest też ludzkie ciało.

10
00:00:24,832 --> 00:00:26,432
Ta lekcja wprowadzi Cię 

11
00:00:26,532 --> 00:00:29,439
w fascynujący świat tego, co masz w środku.

12
00:00:40,448 --> 00:00:43,520
Ludzkie ciało to skomplikowana układanka.

13
00:00:43,776 --> 00:00:46,080
Składa się z bardzo wielu części

14
00:00:46,336 --> 00:00:49,249
które, choć wykonują bardzo różne zadania

15
00:00:49,349 --> 00:00:52,479
sprawnie i nieustannie ze sobą współpracują.

16
00:00:52,992 --> 00:00:55,700
Jak bardzo ta współpraca jest potrzebna

17
00:00:55,800 --> 00:00:58,367
możesz się przekonać na każdym kroku.

18
00:00:58,880 --> 00:01:01,696
Dosłownie. Spróbuj. Zrób krok.

19
00:01:02,464 --> 00:01:04,698
Twoja noga porusza się, a Ty 

20
00:01:04,798 --> 00:01:07,454
zmieniasz położenie dzięki mięśniom

21
00:01:07,554 --> 00:01:09,630
poruszającym kości i stawy.

22
00:01:10,144 --> 00:01:12,738
Wszystkie kości i stawy razem wzięte

23
00:01:12,838 --> 00:01:15,896
tworzą szkielet. Taki, jaki możesz zobaczyć

24
00:01:15,996 --> 00:01:18,590
na przykład w pracowni biologicznej.

25
00:01:19,360 --> 00:01:21,548
To rusztowanie dla mięśni i ochrona 

26
00:01:21,648 --> 00:01:23,711
dla wszystkiego, co w środku ciała

27
00:01:24,224 --> 00:01:27,162
ale żeby mięsień mógł pracować i poruszać

28
00:01:27,262 --> 00:01:29,713
kośćmi, musi do niego dopływać krew

29
00:01:29,813 --> 00:01:33,065
którą pompuje serce - najbardziej niestrudzony

30
00:01:33,165 --> 00:01:34,718
mięsień w twoim ciele.

31
00:01:35,232 --> 00:01:37,830
Krew zaś nie mogłaby pełnić swoich funkcji

32
00:01:37,930 --> 00:01:40,080
bez płuc, które dostarczają jej 

33
00:01:40,180 --> 00:01:43,208
życiodajnego tlenu. Żeby zaś płuca 

34
00:01:43,308 --> 00:01:45,982
działały prawidłowo, co musisz robić?

35
00:01:46,496 --> 00:01:51,616
Wdech i wydech. Wdech i wydech.

36
00:01:52,896 --> 00:01:54,688
Bez tego ani rusz.

37
00:01:55,200 --> 00:01:58,528
A każdy wydech wymaga skurczu mięśni

38
00:01:58,784 --> 00:02:00,832
by wypchnąć powietrze z płuc.

39
00:02:01,344 --> 00:02:04,582
Płuca i drogi doprowadzające powietrze

40
00:02:04,682 --> 00:02:07,487
od nosa po rurki zwane oskrzelami

41
00:02:07,590 --> 00:02:09,629
tworzą układ oddechowy.

42
00:02:13,004 --> 00:02:15,602
Jak myślisz, czego jeszcze z zewnątrz

43
00:02:15,702 --> 00:02:17,727
potrzebuje ciało prócz tlenu?

44
00:02:18,496 --> 00:02:20,288
Jasne, pożywienia.

45
00:02:20,800 --> 00:02:23,065
Za dostarczanie paliwa potrzebnego 

46
00:02:23,165 --> 00:02:24,851
do pracy wszystkich układów

47
00:02:24,951 --> 00:02:26,687
 odpowiada układ pokarmowy.

48
00:02:27,200 --> 00:02:30,507
To w nim zachodzi zamiana kanapki, soku

49
00:02:30,607 --> 00:02:34,466
czy kotleta, w proste związki: cukry, tłuszcze

50
00:02:34,566 --> 00:02:37,650
i inne składniki, które potem budują 

51
00:02:37,750 --> 00:02:41,093
nasze ciało, a także są źródłem energii 

52
00:02:41,193 --> 00:02:44,363
wykorzystywanej, gdy chodzimy, myślimy

53
00:02:44,463 --> 00:02:46,909
rośniemy, czy naprawiamy się.

54
00:02:47,680 --> 00:02:50,336
To, czego nie uda nam się spożytkować

55
00:02:50,436 --> 00:02:53,311
organizm usuwa w postaci moczu i stolca.

56
00:02:53,824 --> 00:02:56,786
Stolec, czyli kupa, to po prostu niestrawione

57
00:02:56,886 --> 00:02:59,932
resztki pożywienia, które przeszło przez jelita

58
00:03:00,032 --> 00:03:02,750
z domieszką rezydujących tam bakterii.

59
00:03:03,552 --> 00:03:05,979
Produkcją moczu zajmuje się nasza 

60
00:03:06,079 --> 00:03:09,257
wewnętrzna oczyszczalnia ścieków, czyli nerki

61
00:03:09,357 --> 00:03:11,515
które są podstawowym elementem 

62
00:03:11,615 --> 00:03:13,288
układu wydalniczego.

63
00:03:17,632 --> 00:03:19,974
Żeby cała skomplikowana maszyna

64
00:03:20,074 --> 00:03:23,215
jaką jest nasze ciało, działała jak należy

65
00:03:23,315 --> 00:03:25,375
potrzebny jest koordynator. 

66
00:03:25,475 --> 00:03:28,126
Ktoś, kto czuwa i wydaje polecenia.

67
00:03:28,384 --> 00:03:30,761
Tę rolę pełni układ nerwowy 

68
00:03:30,861 --> 00:03:33,759
czyli mózg, rdzeń kręgowy i nerwy.

69
00:03:34,272 --> 00:03:36,782
Ta praca wymaga zbierania bardzo wielu

70
00:03:36,882 --> 00:03:39,392
informacji, których dostarczają nerwy.

71
00:03:40,160 --> 00:03:42,208
Część pochodzi z wnętrza ciała.

72
00:03:42,464 --> 00:03:45,140
Wiesz na przykład, kiedy jesteś głodny

73
00:03:45,280 --> 00:03:47,584
kiedy chce ci się pić albo spać.

74
00:03:47,978 --> 00:03:50,924
Mnóstwo informacji i dociera do nas jednak 

75
00:03:51,024 --> 00:03:52,855
z zewnątrz, dzięki zmysłom.

76
00:03:53,216 --> 00:03:55,940
Pomyśl chwilę, które części twojego ciała

77
00:03:56,040 --> 00:03:59,103
zapewniają Ci odbieranie informacji ze świata?

78
00:04:03,712 --> 00:04:08,047
Jeśli przyszły Ci do głowy oczy, uszy, nos i język

79
00:04:08,147 --> 00:04:10,415
Brawo! Dołóż do tego dotyk 

80
00:04:10,515 --> 00:04:13,096
i mamy komplet pięciu zmysłów.

81
00:04:13,440 --> 00:04:16,000
A może znasz wyrażenie "szósty zmysł"?

82
00:04:16,768 --> 00:04:19,997
Potocznie określa się tym terminem intuicję

83
00:04:20,097 --> 00:04:22,819
ale tak naprawdę każdy z nas ma taki 

84
00:04:22,919 --> 00:04:25,641
szósty zmysł. To poczucie równowagi. 

85
00:04:25,741 --> 00:04:28,844
Obsługują je uszy i specjalne zakończenia 

86
00:04:28,944 --> 00:04:31,868
w mięśniach i ich przyczepach do kości.

87
00:04:32,383 --> 00:04:34,943
O mięśniach i kościach już mówiliśmy

88
00:04:35,199 --> 00:04:37,759
ale i tu okazują się niezastąpione.

89
00:04:38,271 --> 00:04:41,330
Jak widzisz, wszystkie układy w ciele człowieka

90
00:04:41,430 --> 00:04:44,158
są sobie wzajemnie niezbędne do działania.

91
00:04:47,487 --> 00:04:50,559
Na koniec naszej wycieczki jeszcze jeden układ

92
00:04:50,767 --> 00:04:53,631
choć ten akurat do działania musi dorosnąć

93
00:04:53,887 --> 00:04:57,139
i nie jest, jak inne, aktywny od urodzenia.

94
00:04:57,471 --> 00:05:00,288
Chodzi o układ rozrodczy, który zapewnia

95
00:05:00,388 --> 00:05:02,846
przetrwanie ludzkości jako gatunku.

96
00:05:03,359 --> 00:05:05,450
Ten układ służy do rozmnażania 

97
00:05:05,550 --> 00:05:07,710
czyli tworzenia nowych osobników

98
00:05:08,223 --> 00:05:10,861
ale o nim opowiem Ci w innym odcinku

99
00:05:10,961 --> 00:05:13,599
serii pod tytułem "Ja i moje ciało".

100
00:05:14,111 --> 00:05:16,817
Swoje odcinki mają też inne układy 

101
00:05:16,917 --> 00:05:19,495
więc jeśli chcesz wiedzieć więcej 

102
00:05:19,595 --> 00:05:21,277
zachęcam do oglądania.

103
00:05:22,047 --> 00:05:23,839
A teraz sprawdź się.

104
00:05:24,607 --> 00:05:26,829
Pamiętasz funkcje poszczególnych układów

105
00:05:26,929 --> 00:05:28,147
ludzkiego ciała?

106
00:05:28,703 --> 00:05:31,519
Dobierz parami układ i jego funkcję.

107
00:05:34,847 --> 00:05:38,070
Już? To sprawdzamy.

108
00:05:43,551 --> 00:05:45,199
Ciało człowieka tworzą 

109
00:05:45,299 --> 00:05:47,390
współpracujące ze sobą układy

110
00:05:47,647 --> 00:05:50,929
w tym kostny, oddechowy, pokarmowy

111
00:05:51,029 --> 00:05:54,261
krwionośny, rozrodczy oraz nerwowy

112
00:05:54,361 --> 00:05:57,789
i zestaw zmysłów: wzrok, słuch, węch

113
00:05:57,889 --> 00:06:00,711
smak, dotyk i równowaga.

114
00:06:04,287 --> 00:06:06,218
Zanim przetestujesz współpracę

115
00:06:06,318 --> 00:06:08,199
różnych układów twojego ciała 

116
00:06:08,299 --> 00:06:10,429
na przykład zbiegając po schodach

117
00:06:10,529 --> 00:06:14,317
na szkolne boisko, wysil kilka mięśni ręki 

118
00:06:14,417 --> 00:06:17,441
i kliknij łapkę w górę. Dziękujemy 

119
00:06:17,541 --> 00:06:20,539
i zapraszamy na pistacja.tv