1
00:00:00,768 --> 00:00:02,703
Jak odczuwasz smak? 

2
00:00:02,803 --> 00:00:05,532
Nosem i językiem, odpowiesz.

3
00:00:05,632 --> 00:00:07,805
Ale czy na pewno tylko te narządy

4
00:00:07,905 --> 00:00:09,471
 mają w nim swój udział?

5
00:00:09,728 --> 00:00:13,245
Okazuje się, że smakujesz także... wzrokiem.

6
00:00:13,466 --> 00:00:16,676
Możesz to sprawdzić, smakując z zamkniętymi

7
00:00:16,776 --> 00:00:19,455
oczyma kilka różnych rodzajów lodów.

8
00:00:23,495 --> 00:00:25,895
Założę się, że będziesz mieć trudności 

9
00:00:25,995 --> 00:00:27,905
nawet z odróżnieniem waniliowych

10
00:00:28,005 --> 00:00:29,085
 od truskawkowych.

11
00:00:29,952 --> 00:00:32,057
W tym filmie zajmiemy się jednak 

12
00:00:32,157 --> 00:00:34,865
bardziej przyziemnym problemem: jak to jest

13
00:00:34,965 --> 00:00:36,955
że gdy masz katar, możesz zjeść 

14
00:00:37,055 --> 00:00:39,306
nawet najbardziej nielubianą potrawę

15
00:00:39,406 --> 00:00:41,184
bo... nie czujesz jej smaku.

16
00:00:52,224 --> 00:00:53,784
Chyba zgodzisz się ze mną 

17
00:00:53,884 --> 00:00:56,063
że przeziębienie to nic przyjemnego.

18
00:00:56,320 --> 00:00:59,317
Poza tym, że boli głowa i cieknie Ci z nosa 

19
00:00:59,417 --> 00:01:02,207
katar odbiera też przyjemność z jedzenia.

20
00:01:02,720 --> 00:01:05,550
Wydaje się, że wszystko smakuje jak wata 

21
00:01:05,650 --> 00:01:09,526
albo papier. Dlaczego? Bo okazuje się

22
00:01:09,626 --> 00:01:12,724
że nawet 80% wrażeń, które odbieramy

23
00:01:12,824 --> 00:01:15,393
jako smak, tak naprawdę zależy od węchu

24
00:01:15,493 --> 00:01:19,102
czyli naszego nosa, sponiewieranego katarem.

25
00:01:19,616 --> 00:01:21,920
Możesz to sprawdzić doświadczalnie.

26
00:01:22,176 --> 00:01:24,080
Oczywiście nie będziemy Cię namawiać 

27
00:01:24,180 --> 00:01:25,503
do złapania przeziębienia.

28
00:01:25,760 --> 00:01:29,409
Wystarczy nam klamerka do bielizny albo inny 

29
00:01:29,509 --> 00:01:32,697
zacisk, którym możesz czasowo zatkać nos

30
00:01:32,797 --> 00:01:34,670
i chusteczka albo szalik

31
00:01:34,770 --> 00:01:37,022
którym zasłonisz sobie oczy.

32
00:01:37,536 --> 00:01:40,268
Potrzebujesz też kogoś do pomocy. Ten ktoś

33
00:01:40,368 --> 00:01:43,167
będzie Ci podawał kawałki różnego jedzenia.

34
00:01:43,424 --> 00:01:45,552
Mogą to być warzywa, owoce

35
00:01:45,652 --> 00:01:48,031
ale i jakiś serek, czy pasta.

36
00:01:48,288 --> 00:01:51,104
Najpierw test z zawiązanymi oczyma.

37
00:01:51,616 --> 00:01:54,176
Ile pokarmów udało Ci się rozpoznać?

38
00:01:57,760 --> 00:01:59,552
A teraz powtórz eksperyment

39
00:01:59,714 --> 00:02:01,856
ale dodatkowo zatkaj sobie nos.

40
00:02:02,112 --> 00:02:03,328
Nie oszukuj!

41
00:02:06,720 --> 00:02:08,512
Jak Ci poszło tym razem?

42
00:02:08,892 --> 00:02:10,816
Założę się, że gorzej.

43
00:02:13,735 --> 00:02:15,584
Skąd taka różnica?

44
00:02:15,806 --> 00:02:19,008
Otóż na języku mamy tzw. kubki smakowe.

45
00:02:19,264 --> 00:02:22,145
Obecne w nich receptory są trochę jak 

46
00:02:22,245 --> 00:02:25,385
czytniki kodów. Można powiedzieć, że smaki

47
00:02:25,485 --> 00:02:28,393
to takie kody, umiemy jednak rozróżnić 

48
00:02:28,493 --> 00:02:30,526
zaledwie pięć smaków. Mało.

49
00:02:30,784 --> 00:02:33,930
To jakbyś w sklepie mógł kupić tylko bułkę

50
00:02:34,030 --> 00:02:36,415
brukselkę, orzechy, mleko i sok.

51
00:02:36,672 --> 00:02:38,580
Do tego tylko jabłkowy.

52
00:02:39,163 --> 00:02:40,641
Jakie mamy smaki?

53
00:02:43,584 --> 00:02:46,311
Słodki, słony, kwaśny i gorzki 

54
00:02:46,411 --> 00:02:48,959
przychodzą na myśl bez trudu.

55
00:02:49,059 --> 00:02:51,776
Mamy jeszcze piąty smak - umami.

56
00:02:52,288 --> 00:02:55,255
Jest charakterystyczny dla mięsa i grzybów

57
00:02:55,616 --> 00:02:57,689
Nawet kombinacja wrażeń z tych 

58
00:02:57,789 --> 00:03:00,360
pięciu smaków nie jest jednak w stanie 

59
00:03:00,460 --> 00:03:02,963
wytłumaczyć, jak odróżniamy kalafiora 

60
00:03:03,063 --> 00:03:05,342
od brukselki, a cebulę od czosnku.

61
00:03:05,856 --> 00:03:08,306
Za bogactwo wrażeń smakowych

62
00:03:08,406 --> 00:03:09,695
 odpowiada nos.

63
00:03:10,208 --> 00:03:13,230
On jest jak prawdziwa kasa samoobsługowa.

64
00:03:13,330 --> 00:03:16,352
Ma jakieś 400 różnych rodzajów receptorów

65
00:03:16,452 --> 00:03:19,314
rozpoznających tysiące zapachów-kodów.

66
00:03:19,936 --> 00:03:22,752
Ich kombinacji może być nawet bilion.

67
00:03:22,900 --> 00:03:24,666
Imponujące, prawda?

68
00:03:25,568 --> 00:03:27,834
A i to jeszcze nie wszystko.

69
00:03:27,934 --> 00:03:31,226
Na smak potrawy wpływa także temperatura 

70
00:03:31,326 --> 00:03:33,758
zimne potrawy mają mniej smaku

71
00:03:34,272 --> 00:03:37,489
i wrażenia takie, jak ostrość, która sama 

72
00:03:37,589 --> 00:03:40,572
nie jest smakiem, ale ten smak zmienia.

73
00:03:40,928 --> 00:03:42,564
Pomyśl o czekoladzie 

74
00:03:42,664 --> 00:03:45,023
a potem o czekoladzie z chili.

75
00:03:48,512 --> 00:03:50,620
Jak myślisz, co jeszcze ma wpływ

76
00:03:50,720 --> 00:03:52,828
na odczuwanie smaków i zapachów?

77
00:03:53,728 --> 00:03:55,102
Przyzwyczajenie.

78
00:03:55,435 --> 00:03:57,409
Nie, nie chodzi o to, że marchewka 

79
00:03:57,509 --> 00:03:58,847
zawsze smakuje tak samo.

80
00:03:59,360 --> 00:04:01,920
Chodzi o to, że receptory się męczą.

81
00:04:02,176 --> 00:04:04,833
Gdy wystarczająco długo są bombardowane

82
00:04:04,933 --> 00:04:06,915
tym samym smakiem lub zapachem

83
00:04:07,015 --> 00:04:09,205
przestają go czuć tak intensywnie

84
00:04:09,305 --> 00:04:10,557
jak na początku.

85
00:04:10,880 --> 00:04:13,484
Z jednej strony to dobrze, bo prawie 

86
00:04:13,584 --> 00:04:16,281
każdy smród przestaje po jakimś czasie 

87
00:04:16,381 --> 00:04:19,293
przeszkadzać, z drugiej źle, bo żeby znów 

88
00:04:19,393 --> 00:04:21,588
poczuć wyraźnie smak albo zapach

89
00:04:21,688 --> 00:04:23,933
musisz swoje receptory oczyścić.

90
00:04:24,191 --> 00:04:26,851
To dlatego jedzenie na świeżym powietrzu

91
00:04:26,951 --> 00:04:28,798
smakuje zdecydowanie lepiej.

92
00:04:31,359 --> 00:04:34,837
Jest jeszcze jedna rzecz, która wpływa na to

93
00:04:34,937 --> 00:04:38,014
jak odczuwamy smaki i zapachy. To woda.

94
00:04:38,271 --> 00:04:41,330
Zarówno w nosie jak i na języku receptory

95
00:04:41,430 --> 00:04:44,571
reagują na smaki czy zapachy tylko wtedy

96
00:04:44,671 --> 00:04:47,726
gdy te są rozpuszczone w cieczy. W ślinie

97
00:04:47,826 --> 00:04:50,301
albo w śluzie który stale wytwarza

98
00:04:50,401 --> 00:04:52,093
 błona we wnętrzu nosa.

99
00:04:52,351 --> 00:04:54,045
Sprawdź, czy tak jest.

100
00:04:54,257 --> 00:04:55,935
Posyp język solą.

101
00:04:57,471 --> 00:04:58,814
Słone, bleee.

102
00:04:59,007 --> 00:05:01,794
A teraz dokładnie wytrzyj język chustką 

103
00:05:01,894 --> 00:05:04,894
i jeszcze raz nasyp na niego odrobinę soli.

104
00:05:05,293 --> 00:05:07,711
Czy wrażenie smakowe były takie same?

105
00:05:10,783 --> 00:05:13,101
Mogę się domyślić, że za drugim razem

106
00:05:13,201 --> 00:05:15,135
 nie było aż tak nieprzyjemnie.

107
00:05:18,207 --> 00:05:21,160
W filmie mówiliśmy, że receptory odbierające

108
00:05:21,260 --> 00:05:23,754
wrażenia zapachowe przyzwyczajają się 

109
00:05:23,854 --> 00:05:25,374
do odbieranego aromatu.

110
00:05:25,887 --> 00:05:28,909
Spróbuj się o tym przekonać wdychając jakiś

111
00:05:29,009 --> 00:05:32,031
zapach, na przykład cytryny albo truskawek.

112
00:05:32,543 --> 00:05:35,359
Po jakim czasie przestajesz go zauważać?

113
00:05:38,431 --> 00:05:40,821
Przeciętnie człowiek przestaje świadomie 

114
00:05:40,921 --> 00:05:43,550
odbierać zapachy po trzech-czterech minutach.

115
00:05:43,807 --> 00:05:47,493
Są jednak wyjątki. Jeśli jakiś zapach sygnalizuje

116
00:05:47,593 --> 00:05:50,974
niebezpieczeństwo, czujemy go o wiele dłużej.

117
00:05:51,231 --> 00:05:53,839
Tak jest na przykład z siarkowodorem 

118
00:05:53,939 --> 00:05:55,326
odorem zgniłych jaj.

119
00:05:59,679 --> 00:06:02,896
Narządy zmysłu smaku i węchu, czyli język

120
00:06:02,996 --> 00:06:06,083
i nos, współpracują ze sobą, wzbogacając

121
00:06:06,183 --> 00:06:08,125
 nasze wrażenia zmysłowe.

122
00:06:08,383 --> 00:06:10,527
Dzięki receptorom na języku 

123
00:06:10,627 --> 00:06:12,222
odczuwamy pięć smaków

124
00:06:12,479 --> 00:06:15,551
ale nos rozróżnia tysiące różnych zapachów.

125
00:06:16,063 --> 00:06:18,154
To dlatego, gdy mamy zatkany nos 

126
00:06:18,254 --> 00:06:21,279
nie czujemy pełni smaku tego, co jemy.

127
00:06:23,999 --> 00:06:26,655
Mam nadzieję że narobilismy Ci smaka 

128
00:06:26,755 --> 00:06:29,630
na kolejne filmy o zmysłach i nie tylko.

129
00:06:30,143 --> 00:06:33,165
Teraz wypróbuj na myszce lub ekranie 

130
00:06:33,265 --> 00:06:36,465
swój zmysł dotyku, klikając nam łapkę w górę.

131
00:06:36,567 --> 00:06:40,384
 Do zobaczenia na pistacja.tv