1
00:00:00,512 --> 00:00:02,557
Ludzie chorowali od zawsze.

2
00:00:02,816 --> 00:00:05,556
Wiemy to choćby z badań egipskich mumii.

3
00:00:05,888 --> 00:00:08,471
Prześwietlając je, naukowcy dowiedli

4
00:00:08,571 --> 00:00:12,188
że starożytni Egipcjanie cierpieli między innymi

5
00:00:12,288 --> 00:00:15,463
z powodu reumatyzmu, gruźlicy kości

6
00:00:15,563 --> 00:00:19,199
kamieni w pęcherzu, czy próchnicy zębów.

7
00:00:19,712 --> 00:00:21,454
Zupełnie inaczej niż dziś 

8
00:00:21,554 --> 00:00:23,296
wyglądało jednak leczenie.

9
00:00:23,552 --> 00:00:26,496
Na pospolite dolegliwości w rodzaju biegunki

10
00:00:26,596 --> 00:00:28,927
czy przeziębienia, stosowano zioła.

11
00:00:29,440 --> 00:00:32,319
Poważne choroby wypędzano zamawianiem

12
00:00:32,486 --> 00:00:37,376
śpiewami, albo wierceniem otworów w czaszce.

13
00:00:37,888 --> 00:00:41,415
Wierzono, że przez taki otwór choroba łatwiej

14
00:00:41,515 --> 00:00:44,803
opuści ciało i przestanie gnębić pacjenta.

15
00:00:45,056 --> 00:00:48,078
Takie praktyki przetrwały do dziś w niektórych

16
00:00:48,178 --> 00:00:51,587
plemionach żyjących w Algierii i na Melanezji.

17
00:01:02,976 --> 00:01:06,305
Zastanów się, jak można wejść do budynku.

18
00:01:06,560 --> 00:01:08,764
Drzwiami, powiesz. No jasne!

19
00:01:08,864 --> 00:01:10,912
A gdy drzwi są zamknięte?

20
00:01:11,168 --> 00:01:14,628
Można próbować przez okno albo przez garaż.

21
00:01:14,752 --> 00:01:16,544
Podobnie jest z zarazkami.

22
00:01:16,800 --> 00:01:20,093
Żeby dobrać się do nas, muszą jakoś pokonać

23
00:01:20,193 --> 00:01:23,486
nasze bariery ochronne i wniknąć do środka.

24
00:01:23,712 --> 00:01:25,958
I trochę jak z wchodzeniem do domu

25
00:01:26,058 --> 00:01:28,575
wiele wybiera drogi łatwe i oczywiste:

26
00:01:28,832 --> 00:01:30,332
przez nos i usta.

27
00:01:30,624 --> 00:01:33,810
To znaczy, że możesz się takim paskudztwem

28
00:01:33,910 --> 00:01:36,788
zarazić oddychając, albo zjadając coś.

29
00:01:37,280 --> 00:01:40,188
Niektóre wirusy czy bakterie lubią nasz

30
00:01:40,288 --> 00:01:43,423
układ oddechowy: gardło, oskrzela i płuca.

31
00:01:43,680 --> 00:01:46,135
Intruzi dostają się tam najczęściej 

32
00:01:46,235 --> 00:01:48,918
z kropelkami śliny czy wydzieliny z nosa

33
00:01:49,018 --> 00:01:51,340
unoszącymi się w powietrzu.

34
00:01:51,616 --> 00:01:54,966
Są wśród nich popularne wirusy przeziębienia

35
00:01:55,066 --> 00:01:58,184
bakterie wywołujące anginę, czy gruźlicę.

36
00:01:58,528 --> 00:02:01,569
Możesz się nimi zarazić nie tylko wdychając

37
00:02:01,669 --> 00:02:04,804
zawierające je powietrze, ale też na przykład

38
00:02:04,904 --> 00:02:07,823
zbierając je rękoma z okichanych wcześniej

39
00:02:07,923 --> 00:02:10,698
powierzchni, na przykład klamek, poręczy

40
00:02:10,798 --> 00:02:14,127
czy uchwytów w komunikacji miejskiej.

41
00:02:14,400 --> 00:02:17,591
Najlepszą profilaktyką jest unikanie bliskiego

42
00:02:17,691 --> 00:02:20,953
kontaktu z chorymi i jak najczęstsze mycie rąk.

43
00:02:21,206 --> 00:02:24,420
Gdy sami jesteśmy przeziębieni, powinniśmy

44
00:02:24,520 --> 00:02:27,034
w trosce o innych nosić maseczkę.

45
00:02:30,016 --> 00:02:32,832
Agresorzy, którzy atakują nasze jelita

46
00:02:33,088 --> 00:02:35,696
dostają się do organizmu najczęściej

47
00:02:35,796 --> 00:02:37,518
ze skażonym pożywieniem.

48
00:02:37,696 --> 00:02:40,009
Znajdują się na nieumytych owocach

49
00:02:40,109 --> 00:02:42,858
i warzywach, w niechlujnie przygotowanych

50
00:02:42,958 --> 00:02:45,290
sałatkach, albo zbyt długo leżących

51
00:02:45,390 --> 00:02:46,730
na słońcu kanapkach.

52
00:02:46,912 --> 00:02:49,986
Wywołują niestrawność, biegunki i wymioty

53
00:02:50,086 --> 00:02:53,084
nazywane ogólnie chorobami brudnych rąk.

54
00:02:53,312 --> 00:02:54,336
Jak myślisz?

55
00:02:54,592 --> 00:02:57,664
Co można zrobić, aby uniknąć takich zakażeń?

56
00:03:00,736 --> 00:03:03,733
Masz rację, myć ręce. Jak najczęściej

57
00:03:03,833 --> 00:03:06,204
a już na pewno przed jedzeniem

58
00:03:06,304 --> 00:03:08,148
i po wyjściu z toalety.

59
00:03:08,672 --> 00:03:11,232
Bakterie odpowiadają też za bóle zębów.

60
00:03:11,744 --> 00:03:13,912
To, co zjadamy, dostarcza im cukru

61
00:03:14,012 --> 00:03:15,382
którym się żywią.

62
00:03:15,584 --> 00:03:19,029
Jeśli niedostatecznie starannie, albo za rzadko

63
00:03:19,129 --> 00:03:22,152
myjemy zęby, mikroby osiedlają się na nich

64
00:03:22,252 --> 00:03:24,904
rozpuszczają ochronną powłokę szkliwa

65
00:03:25,004 --> 00:03:26,367
 i powstaje dziura.

66
00:03:26,473 --> 00:03:28,423
Chcesz uniknąć próchnicy?

67
00:03:28,640 --> 00:03:31,403
Nie podjadaj słodkości między posiłkami

68
00:03:31,503 --> 00:03:33,978
ani nie popijaj słodzonych napojów.

69
00:03:34,272 --> 00:03:37,638
Po jedzeniu szczotkuj zęby, a gdy to niemożliwe

70
00:03:37,738 --> 00:03:40,159
chociaż wypłucz je porządnie wodą.

71
00:03:40,416 --> 00:03:43,508
Możesz też żuć bezcukrową gumę.

72
00:03:47,584 --> 00:03:50,631
Niektóre zarazki czekają, aż otworzymy im

73
00:03:50,731 --> 00:03:53,728
wrota zakażenia, na przykład kalecząc się

74
00:03:53,828 --> 00:03:55,616
w palec, parząc wrzątkiem

75
00:03:55,716 --> 00:03:57,857
albo obcierając sobie kolano.

76
00:03:58,080 --> 00:04:01,328
Żeby zaatakować muszą mieć kontakt z krwią

77
00:04:01,428 --> 00:04:04,991
albo tkankami, które normalnie ochrania skóra.

78
00:04:05,248 --> 00:04:08,211
Zamkniesz im drogę dokładnie dezynfekując

79
00:04:08,311 --> 00:04:11,150
 nawet niewielkie zranienia i zakrywając

80
00:04:11,250 --> 00:04:13,919
uszkodzoną skórę jałowym opatrunkiem.

81
00:04:14,464 --> 00:04:17,164
Więcej o sposobach radzenia sobie z drobnymi

82
00:04:17,264 --> 00:04:19,839
uszkodzeniami skóry mówimy w innym filmie.

83
00:04:20,451 --> 00:04:22,633
Ważną rolę w profilaktyce chorób 

84
00:04:22,733 --> 00:04:24,779
odgrywają szczepienia ochronne.

85
00:04:24,959 --> 00:04:27,184
W naszym kraju jest lista szczepień

86
00:04:27,284 --> 00:04:29,849
obowiązkowych, którym powinny być poddane

87
00:04:29,949 --> 00:04:32,903
wszystkie dzieci. Dzięki szczepieniom udało się

88
00:04:33,003 --> 00:04:34,463
praktycznie wyeliminować

89
00:04:34,563 --> 00:04:36,301
wiele groźnych chorób.

90
00:04:39,551 --> 00:04:41,722
Są choroby, których nie wywołują

91
00:04:41,822 --> 00:04:43,646
żadne zarazki ani pasożyty.

92
00:04:44,159 --> 00:04:46,413
Astma, alergie, nowotwory

93
00:04:46,513 --> 00:04:48,767
reumatyzm, choroby serca.

94
00:04:49,279 --> 00:04:51,327
Tu przyczyny nie są jednoznaczne.

95
00:04:51,583 --> 00:04:53,995
Wiadomo jednak, że do zachorowania

96
00:04:54,095 --> 00:04:56,187
przyczynia się niezdrowy tryb życia: 

97
00:04:56,287 --> 00:04:58,122
niedosypianie, stres

98
00:04:58,222 --> 00:05:00,874
oddychanie zanieczyszczonym powietrzem

99
00:05:00,974 --> 00:05:02,589
zła dieta i brak ruchu.

100
00:05:02,847 --> 00:05:05,869
Dlatego pamiętaj: wysypiaj się minimum 

101
00:05:05,969 --> 00:05:08,783
osiem godzin. Regularne niedosypianie

102
00:05:08,883 --> 00:05:12,141
podnosi poziom stresu i osłabia odporność.

103
00:05:12,363 --> 00:05:14,549
Chcesz, by twój układ nerwowy

104
00:05:14,649 --> 00:05:17,341
działał sprawnie? Nie stresuj go stresem

105
00:05:17,441 --> 00:05:19,505
nie pobudzaj sztucznie napojami

106
00:05:19,605 --> 00:05:22,437
energetycznymi, za to regularnie nawadniaj

107
00:05:22,537 --> 00:05:24,860
wodą, herbatą, ziołowymi naparami.

108
00:05:25,375 --> 00:05:27,423
Dbaj o to, co na talerzu.

109
00:05:27,523 --> 00:05:30,383
Nie jedz tłusto, nie dosalaj potraw.

110
00:05:30,751 --> 00:05:34,079
To, co zjadasz w potrawach, zupełnie wystarczy.

111
00:05:34,335 --> 00:05:37,082
Sól można znaleźć dosłownie wszędzie.

112
00:05:37,407 --> 00:05:40,643
W chlebie, zupach, ketchupach, majonezie,...

113
00:05:40,743 --> 00:05:42,112
 nawet w ciastkach.

114
00:05:42,527 --> 00:05:45,599
Pamiętaj o codziennej porcji warzyw i owoców

115
00:05:45,855 --> 00:05:49,183
najlepiej surowych. Im więcej, tym lepiej.

116
00:05:49,695 --> 00:05:53,131
Dbaj o prawidłową masę ciała i kręgosłup.

117
00:05:53,279 --> 00:05:56,269
Gdy się garbisz, chodzisz w źle dopasowanych

118
00:05:56,369 --> 00:05:59,102
butach, taszczysz ciężki plecak na jednym

119
00:05:59,202 --> 00:06:02,211
ramieniu, a do tego mało się ruszasz i ważysz

120
00:06:02,311 --> 00:06:04,799
trochę za dużo, kręgosłup cierpi.

121
00:06:05,055 --> 00:06:08,038
Pojawiają się bóle, a później skrzywienia.

122
00:06:08,383 --> 00:06:10,943
Ruszaj się przynajmniej 10 minut dziennie.

123
00:06:11,199 --> 00:06:12,986
To absolutne minimum.

124
00:06:13,112 --> 00:06:15,967
Ruch sprzyja też sercu, zmuszając je

125
00:06:16,067 --> 00:06:18,549
do okresowego wysiłku i poprawia

126
00:06:18,649 --> 00:06:21,181
twoją kondycję, budując mięśnie.

127
00:06:25,279 --> 00:06:26,828
Jeśli uważnie oglądasz

128
00:06:26,928 --> 00:06:29,372
bez problemu wymienisz trzy sposoby

129
00:06:29,472 --> 00:06:31,166
zapobiegania zakażeniom.

130
00:06:34,495 --> 00:06:37,311
Wśród twoich odpowiedzi powinny się znaleźć;

131
00:06:37,567 --> 00:06:40,512
Częste mycie rąk, zasłanianie ust i nosa

132
00:06:40,612 --> 00:06:42,983
łokciem podczas kaszlu i kichania

133
00:06:43,083 --> 00:06:45,229
dokładne mycie warzyw i owoców

134
00:06:45,329 --> 00:06:48,224
przed jedzeniem, dezynfekowanie drobnych

135
00:06:48,324 --> 00:06:51,983
zranień i osłanianie ich jałowym opatrunkiem.

136
00:06:55,999 --> 00:06:58,227
Przyczyną wielu chorób zakaźnych

137
00:06:58,327 --> 00:06:59,771
są bakterie i wirusy.

138
00:07:00,095 --> 00:07:02,325
Mogą one wnikać do organizmu

139
00:07:02,425 --> 00:07:05,338
różnymi drogami: oddechową, pokarmową

140
00:07:05,438 --> 00:07:07,261
przez uszkodzoną skórę.

141
00:07:07,519 --> 00:07:10,935
Podstawowe zasady profilaktyki chorób to:

142
00:07:11,035 --> 00:07:14,655
mycie rąk, wysypianie się, zdrowe odżywianie

143
00:07:14,755 --> 00:07:17,275
aktywność fizyczna, higieniczne

144
00:07:17,375 --> 00:07:21,535
przygotowywanie i spożywanie posiłków.

145
00:07:24,671 --> 00:07:27,667
Na dzisiaj to już wszystko. Obejrzyj pozostałe

146
00:07:27,767 --> 00:07:30,707
filmy z tej playlisty, a po więcej materiałów

147
00:07:30,807 --> 00:07:34,554
zajrzyj na naszą stronę: Pistacja.tv